V. — GRANDE CHARTE DE JEAN SANS TERRE

quod Anglicana ecclesia libéra sit, et habeat jura sua intégra, et libertates suas illesas ; et ita volumus observari; quod apparet ex eo quod libertatem electionuniy que maxima et magis necessaria reputatur Ecclesie Anglicane^ mera et spontanea poluntate , ante discordiam inter nos et harones nostros motarriy concessimus et carta nostra^ confirmaçi/nus, et eam obtinuimus a domino papa Innocentio terclo confir^ mari; quam et nos observabimus et ab heredibus nostris in perpetuum bona fide i^olumus observari. Concessimus eciam omnibus liberis hominibus regni nostri, pro nobis et heredibus nostris in perpetuum, omnes libertates subscriptas, habendas et tenendas eis et heredibus suis , de nobis et heredibus nostris.

2. Si quis comitum vel baronum nostrorum, sive aliorum tenencium de nobis in capite per servicium militare, mortuus fuerit, et cum decesserit hères suus plene etatis fuerit et relevium debeat, habeat hereditatem suam per antiquum relevium ; scilicet hères vel heredes comitis de baronia comitis intégra per centum libras; hères vel heredes baronis de baronia intégra per centum libras [sic) ; hères vel heredes militis de feodo militis integro per centum solidos ad plus ; et qui minus debuerit minus det secundum antiquam consuetudinem feodorum.

3. Si autem hères alicujus talium fuerit infra etatem et fuerit in custodia, cum ad etatem pervenerit, habeat hereditatem suam sine relevio et sine fine.

4. Custos terre hujusmodi heredis qui infra etatem fuerit, non capiat de terra heredis nisi racionabiles exitus, et racionabiles consuetudines, et racionabilia servicia, et hoc sine destructione et vasto hominum vel rerum ; et si nos commiserimus custodiam alicujus talis terre vicecomiti vel alicui alii qui de exitibus illius nobis respondere debeat, et

1 Cette charte, aue Stubbs a publiée, p. 288, d'après les Slalutes of the realnif Charters of hberties, p. 5, est datée du 21 noy. 1214; la confirmation d'Innocent III est du 30 mars 1215. Voyez Potthast, Regesta pontificum romanorum, n** 4963.

ille destructionem de custodia fecerit vel vastum, nos ab illo capiemus emeudam, et terra committatur duobus legalibus et discretis hominibus de feodo illo, qui de exitibus respondeant nobis vel ei oui eos assignaverimus ; et si dederimus vel veDdiderimus alicui custodiam alicujus talis terre, et ille destructionem inde fecerit vel vastum, amittat ipsam custodiam, et tradatur duobus legalibus et discretis hominibus de feodo illo qui similiter nobis respondeant sicut predictum est.

5. Custos autem, quamdiu custodiam terre habuerit, sustentet domos, parcos, vivaria, stagna, molendina, et cetera ad terram illam pertinencia, de exitibus terre ejusdem; et reddat heredi, cum ad plenam etatem pervenerit, terram suam totam instauratam de carucis et waynagiîs, secundum quod tempus waynagii exiget et exitus terre racionabiliter poterunt sustinere.

6. Heredes maritentur absque dîsparagacione, ita tamen quod^ antequam contrahatur matrimonium, ostcndatur propinqiiis de consanguinitate ipsius heredis,

7. Vidua post mortem mariti sui statim et sine difficultate habeat maritagium et hereditatem suam, nec aliquid det pro dote sua, vel pro maritagio suo, vel hercditate sua, quam hereditatem maritus suus et ipsa tenuerint die obitus ipsius mariti, et maneat in domo mariti sui per quadraginta dies post mortem ipsius, infra quos assignetur ei dos sua.

8. Nulla vidua distringatur ad se maritandum, dum voluerit vivere sine marito, ita tamen quod securitatem faciat quod se non maritabit sine assensu nostro, si de nobis tenuerit, vel sine assensu domini sui de quo tenuerit, si de alio tenuerit.

9. Nec nos nec ballivi nostri seisiemus terram aliquam nec redditum pro debito aliquo, quamdiu catalla debitoris sufficiunt ad debitum reddendum ; nec plegii ipsius debitoris distringantur quamdiu ipse capitalis debitor sufficit ad solucionem debiti ; et si capitalis debitor defecerit in solucione