E TITO LIVIO

spectaculiim animo intcnduntur. Datur signum : infeslisque arinis, vclut acies, terni juvenes magnorum exercituum aiiinios gerentes concurrunt. Nec his, nec illis periculum suum, sed piiblicum imperinm, servitiumque observatur animo, fiituraque ea deinde patriae fortuna, quam ipsi fecissent. Ut primo statim concursu increpuere arma , micantesqiie fulsere gladii, horror ingens spectantes perstringit, et neutro inclinata spe, torpebat vox spiritusque. Gonsertis deinde manibus, cum jam non motus tantum corporum, agitatioque anceps telorum armorumque , sed vulnera quoque et sanguis spectaculo essent, duo Romani, super alium alius, vulneratis tribus Albanis, expirantes corruorunt. Ad quorum casum cum clamasset gaudio Albanus exercitus, romanas legiones jam spes tota, nondum tamen cura deseruerat, exanimes vice unius, quem très Curiatii circumsteterant. Forte is integer fuit, ut universis solus nequaquam par, sic adversus singulos ferox. Ergo ut segregaret pugnam eorum, capessit fugam, itaratussecuturos, ut quemque vulnere affectum corpus sineret. Jam aliquantum spatii ex eo loco, ubi pugnatum est, aufugorat, cum respiciens videt magnis intervallis sequentes, unum haud procul ab sese abesse; in eum magno impetu rcdiit. Et dum Albanusexercitusinclamat Guriatiis, uti opem ferant fi^tri , jam Horatius , caeso hoste , victor serundam pugnam petebat. Tune clamore (qualis ex insperato faventium solet) Romani adjuvant militem suum : et ille defungi prœlio festinat. Prius itaque quam alter , qui nec procul aberat, consequi posset . et alterum Guratium conficit. Jamque œquato Marte singuli supererant, sed nec spe, nec viribus pares: alterum intactum ferro corpus, et geminata victoria ferocem in certamen tertium dabant; altor, fessum vulnere , fessum cursu trahens corpus, victusque fratrum ante se strage, victori objicitur hosti. Nec illud prselium fuit. Romanus exsultans, « Duos, inquit, fratrum munibus dedi, tertium causae « belli hujusce, ut Romanus A Ibano imperet, dabo. » Maie sustinenti arma gladium superne jugulo defigit, jacentem spoliât. Romani ovantes ac gratulantes Horatium accipiunt ; i'o majore cum gaudio. quo propius metum rcs fuerat. Ad

138 E\(:i:KrTA

sepulturam iiule suorum neqiiaquain paribiis animis vortiintur : quippe imperio alteri aucti , altcri ditionis aliéna? facti. Sepulcra oxstant, qiio quisqiie loco cccidit : duo Romanauno loco propius Albam, tria Albana Romam versus; sed distantia locis, et ut pugnatum est.

Priusquam inde digredcrentur, roganti Metio ex fœdere icto, quid imperaret, imporat Tullus uti juventutem in ar mis habeat, usurum se eorum opéra , si bellum cuni Vejentibus foret. îta exercitus inde donios abducti. Princeps Horatius ibat tergemina spolia prse se gerens, cui soror virgo, quae desponsata uni ex Guriatiis fuerat, obviam ante portam Capenam fuit; cognitoque super humeros fratris paludamento sponsi , quod ipsa confecerat, solvi crines, et flebiliter nomino sponsum mortuum appellat. Movet feroci juveni animum coniploratio sororis in victoriasua, tantoque gaudio publico. Slricto itaque gladio , simul verbis increpans , transfigit puellani. « Abi hinc cuni immaturo amore ad sponsum, inquit, « oblita fratrum mortuorum, viviquo, oblita patriae. Sic eat « quaecumque Romana lugebit hostem. » Atrox visum id facinus patribus plebique , sed recens meritum fiicto obstabat : tamen raptus in jus ad regem. Rex, ne ipse tam tristis ingratique ad vulgus judicii, aut sceundum judicium supplicii auctoresset, concilio populi advocato : « Duumviros, inquit, « qui Horatio perdueilionem judicent secundum legemfacio. i( Lex horrendi carminis erat , duumviri perdueilionem judi- « cent. Si a duumviris provocarit, provocatione certato : si « Vincent, caput obnubito, infelici arbori reste suspendito, (( verberato, -vei intra pomœrium, vcl extra pomœrium. » llac legc duumviri creati, qui se absolvere non rebantiu* ea Icge ne innoxium quidem posse. Cum condemnassent , tum alterex his, «P. Ilorati, tibi perdueilionem judico, inquit : « I , lictor, colliga manus. » Accesserat lictor, injiciebatque laqucum.tum lloratius, auctorc Tullo, clémente legi s interprète : « Provoco, inquit. « Ita de provocatione certatum ad populum est. Moti homines sunt in eo judicio, maxime P. Horatio pâtre proclamante so riliamjurc caïsam judicarc : ni ita essct, palrio jure in filium animadversurum fuisse