‹ Chroniques étrangères relatives aux Expeditions Françaises pendant le XIII. SiecleChapitre 368 sur 435 · CHAPITRE CCLXAX · texte numérisé non relu

CHAPITRE CCLXAX

fût de ce temps parmi les fils de roi dans tout le monde, et aussi le plus droiturier et le plus sage dans tous ses faits. Son corps fut apporté à

τὰς Adhemarius fuit percussus, ut ipse dicit, et equus jus saltavit, et posteà non vidit dom. infantem. Et sic ipse et Gullelmus de Fontibus et ali fugerunt versds Bel-Veser, salvi lamen eLilæsi, licet equus Adhemarii esset vulneratus, ut dicit, et Hcet G. de Fontibus esset impeditas per aliquos mflites partis adverse, ut Adhemarius dicit se credére, Et tune dom. infans fuit afferatus et cireumdatus et captus per Iuimicos suos, et ibidem fuit decapitatus; et postmodum, prout Berengarius Maleti deponit, corpus domini Infantis fuit sibi et Guillelmo de Sono ostensus per Inimicos in campo ubi erat adhuc; et dictus Berengarius qui caplus fuit in dicto prælio vidit dictum corpus sine aliquo vulnere , et sine aliquo operimento, exceplis femoralibus sive bragetis ; et equus domini infantis jacebat mortuus juxtà ipsum sine freno et sine cellà, et corpus damini infaulis crat sine capite. Sed posteà dictus comes in camerà suä ostendit caput domini infantis dicto Berengario; et tota facies, ut dictus Berengarius deponlt, erat vuluerata pluribus ictibus despuncto, el videbatur os ejus modicum fissum; et aliud vuluus non erat in corpore, vel capite dom. infautis ; nec ju tibiä, ubi rat modica læsura quæ fucrat facta, ut ipse credit, sub gamberiam.

His ità super prælio breviter prælibatis, dicendum est de clandestinis tractatibus et parlamentis habitis cum {nimicis D. infautis, super Lerræ {raditione, et de nuncils et litteris missis per dictum Andream illico ad Adbemarium de Mosseto et alios milites qui fugerant, et erant in loco de Bel-Veser et d'Estemira. Et manifesté constat el probatum est quod ja crastinum fdicti præli facti, inimici appropinquaverunt aff ; datè ad portaleClarentiæ , et dixeruut:quod redderet se, quia dom. infans erat mortuus; et ostenderunt caput. Et confestim Andreas Guittérii exivit locutum bis vel ter cum οἷα extrà ad partem (à part); et incontinenti fuit inter eus securitas, vel treugia facta. Et fueruut missi nuncii cum litteris ad locum Bel-Veser οἱ d'Estemira ; el oupcii fuerunt Bertrandus Gaulceloni pro dicto Andreà, ct quidam Burgundus miles pro dieto principe. Et venit cum eis sculifer Bertrandus de Sanclo- Martiali; δὲ fucrunt locuti cum Adhemario de Mosseto, et ἡ Guillelmo de Fontibus in loco, de Bel-Veser, et similiter iverunt ad Estemira ; et ‘locuti sunt cum Guïllkélmo Deu et Bertrando de Sancto-Martiali, et aliqua dixerunt ad partem, Coram omnibus dixerunt: si volebat consentire pact quam princeps tractabat cum dicto Audreä οἱ quod veairet Clarenliam. De, alis verbis et factis ipsi… licet ioterrogali; de hoc inter se discordant et non {conveniunt benè, aded quod magna suspicio insurgit ex dictis ipsorum, vel celatis, vel aliäs coloratis contra ipsos, prout inferiùs latius pa τοῦτ, Super istis locutionibus, οἱ unciis et litteris, vidcantur depositiones, scilicet Pontii de Riberà, Joannis Catalani, Bernardi de Vallicrosà, Romeyjde Incudio, Guillelmi Den, Guillelmi de Fontibus, Adhemarii de Mosselo, et aliorum. Intereà vero antequam prædicti milites venirent, dictus Andreas fuit factus capilancus per Almugarios plures, nonobstante contradictione aliquorum, οἱ gessit se pro capilaneo, et recepit homagium ἃ mulis, et ipsefeciteis, et feri fecit præconizationes ex parte su. Posteà venerunt milites prædicli, et inter alios Guillelmus

Perpignan. Il fut très heureux pour madame la reine, sa mère, de n'avoir pas connu cet événement ; car Dieu l'avait déjà rappelée à son saint

Den. Contradixerunt quod ipse erat capilanéus in sit D. infantis. Εἰ fiualiter qualitereumque dictus Andreas fuit confirmatus per eos in capilanià, Et Lunc fuerunt (ποία: præcouizationes ex parte D. Jacobi ΠῚ D. infanüs. Farma fuit quod ipse corruperat Almugarios qui tenent partem suam, et dederat οἷς pecuniam,

Posimodum autem fuit tractatum paläm cum ivimicis de pace faciendä, οἱ fuerunt facta plura et diversa consilia in domo minorum, et quandoque in domo dicti Adhemari, et in domo dicti Andreæ. Et ab initio Almugari tenuerunt fortiter quod terra teuerelur ; et Guillelmus ‘ben, et quidam vocatus Beylesial et alii plures insistébant pro terrà tenendà,et quod notificaretur D. regi Majoricarum, vel D. Frederico, qui prope erat; et gentes Clarentiæ hoc idem volebant. Poste paulatim declinaverunt, et maximè milites, extrà dictum ὦ. Den, ad terram inimicis tradendam, prætendeutes quod non erant victualia, et quod Almugaril transferebant se ad inimicos. Εἰ tamen probatum est plenissinè quod erant satis victualia et messes inslabant; et probatum est quod Almugarü libenter tenerent terram et defenderent, si dictus Andreas vellet eos quilare; sed victualia fraudulenter abscondebantur, et quitatio negabatur per dictum Andream, dicentem quod ipse non quitaret eos, nec habebal mouetam, licet satis haberet, sicut Inferiüs patebit.

Et in ist discordiä fucrunt clecti duodecim, pro faciendis et tractaudis et ordinandis omnibus, qui finaliter fecerunt composilionem de terrà tradendà. Et, prout fuit fama et communis opinio, fuit data mulla pecunia pro præ diclis; et dicta composilio fait facta intrà paucos dies , et iofrä decem, ut aliqui, testes dépouunt et ali intra 45, Et omnia castra fuerunt tradita inimicis exceplà Clarentià, ubi ipsi stabant pro negolis suis faciendis, Et bona domini infautis diripiebantur, et comburcbantur, Quæ autem et qualin seu quanta erant bona D. infantis, certè multa et magna el valdè pretiosa. Siquidem dos dominæ uxuris suæ primæ fuerat trigenta millium Jibrarum pécunisæ unà cumierrä δα; item dominue infans eratf multum abundans in argenlo, δἰ vasis argenleis, et in coronis aureis et lapidibus pretiosis, οἷς.

Bertrandus de 8, Martiali majordomus domini infants.

Item habuit (D. infans} ab episcopo Olinæ quem tenuit captum quia conspiraverat cum inimicis suis et loquebatur cum ipsis secreté mulla bona valentia 40 millia hyperperorum et plura alia.

lLem probatum est quod D, infans solum per anum annurm tenuit Clarentiam et aliam terram, ità quod anno revoluto et expleto, parum plus vel minus, nisi per duos vel tres dies, vel circà, vitä functus est anno Domini 1316, quintà die joli; et eodem anno full corpus ejus portatum apud Perpinianum, et scpultum in domo prædicatorum, in crastinum Omnium Sanctorum vel circä. Et tunc fuit incepta inquisiuio contrà dictos Adhemarium et Bertrandum de Sancto-Martiali et alios eorum complices; sed quibusdam de consilio Dom. regis Sancü ocultis conniveutibus transeuntibus, non fuit Processum ut debuit, prout patet per processum faclum per eos, ete,

Terlia suspido, est: Clandestina nunciorum ct lite arumi

CHRONIQUE DE RAMON MUNTANER

côté; et on peqt bien dire qu'elle est sainte en paradis , car il n’y avait pas au monde femme aussi pieuse , aussi humble et meilleure chré-

missio facta in crastinum per dictum Andream solum ad, duo castra, scilicet ad Pulchrum-videre(Beau-veoir), übi erat Adhemarius de Mosselo, et G. de Fontibus praædicti, et ad Estemira ubi erant Bertrandus de 5, Martial et G. Den; οἱ ouvciorum qualitas, uuus enim erat Burgundus ex parte principis, et alius Bertrandus Gaulceimi ex parte dicti Andre, elc.

Adhocetiam præstat adminiculum magnum, deposilio Romey de lncudio qui dicit, quod locuti fuerunt ad parter iu quädam terralà de Claromonte, et serutabantur jus voluutatem; et quia ipse dixit quod tenerent Lerram, displicuit els, Et facit etiam ad hoc dictum Bernardi de Vilirosà qui deponit quod G. ben induxit Bremundum de Seano ad deserendum Lauriol ; et dixit quod D, infans vumquam retarer (accuserait) eum de fide, quasi præsciens facta et fienda super prædietis. Et fuit ad £stemira locutus cum nuutio Burgundo ad partem. Εἰ dixit quod G. de Fontibus et Adhemarius erant mortui in bello, et ista verba fraudulenta erant cooperta, Item facit quod, Andreas fuit locutus cum comite et cum principe, ut dixit Joannes Ca= talani, tem Adhemarius invitavit archiepiscopum de Lepanto, qui venit pro Lractatu traditionis terre, el dixit multa falsa, diceus quod rex Majoricarum erat morluus, οἱ rex Aragonum, et rex Fredericus,

Quarta suspicio est : intimatio seu notificatio omissa fieri D. regi Majoricarum, vel D. Frederico, imd quod Prjus est, corum iguorantia affectata, quod manifesté apparet quia Bergerio de Unis et cjus famili quam D. regina Majoricarum mittebat clauserunt portalia Clarentiæ et victualia negavérunt, οἱ Adhemarius de Mosseto, et G. de Fontibus exiverunt de Clarentià et ascenderuut in taridas (longues barques} ubi erat familia, quam D, regina mittébat, οἱ prædicaserunt ibi ad inducendum cos quod non descenderent in Lerram, verba sua ἔα κοι et deceptiva dicendo : « quod pax erat facta, et quod redirent, et quod facerint eis libenter succursum sicut fratribus suis. » Et supervenit quidam adalil (guide des almogavares), vocatus Balestat ; οἱ dixit contrarium, dicendo : « Non audiatis istos prodilores qui vendiderunt D. infantem, sed descendatis et teneamus lerram, et vindicemus necem D. infantis. » Et tune dicli Adhemarius et Guillelmus tacuerunt et recesserunt. Et dum dictus Adhemarius loquebatur, barba sua tremebat; et confestim familis, invito procuratore Arnaldi de Cassiano qui erat jam subornatus et prohibebat cos accipere arma, ad terra descendens κω αν in barchis, et vencrunt ad terram, EL tune fuit rumor in Clarentià, quod Andreas vel sui probibebant intrare familiam; et Almugarii qui érant ἐμ Clarentià clamaverunt : « Non aperiemus fratribus nostris ! moriantur proditores, οἱ aperiamus. »Et tone fecerunt aperiri portalia, et intraverunt prædieti, ità quod fuit ibi Magnus ue multus, « Tencamus terram, » clamantium, Et fecerunt inst tum in barrium quem inimici tenebant, et miserunt fbi ignem, Et Andreas vel sibiadhærentes miserunt nunciam ad comitem de Xiphelonià , quod veuiret cam suo exercitu ad terrendum istos, quia tune jam erat Princeps morluus. Et dicius comes venit. Et sic, minis et terroribus, et probibendo victualis, omnes Paulatin acquieverunt, et finaliter redierunt cum magni de sulationt εἰ ponuriä, quia Arnaldus de Cassiano victualia quæ

tienne, Et elle était arrivée en paradis avant d'éprouver cette douleur de la perte de son fils. Le corps du seigneur infant fut déposé dans l'église des frères prêcheurs à Perpignan. Dieu veuille recevoir son âme et la placer au milieu de ses saints en paradis! ;

Il ne s'était pas encore écoulé deux mois depuis sa mort que mourut aussi l'autre prince. Puis toute cette terre fut occupée par monseigneur Jean ?, frère du roi Robert, qui la

satis erant in laridis vendidit in Sicilià, et ipsi fame peribant, Et fecerunt tantum et sic festinaverunt quod, antequam Bereagarius ἀν Unis veniret, jam demiserant Clarentiam ; et in revessu Burgundi, qui plangebant D. infantem ct principem, quia prædictum comitem habebant suspectum de morte principis, quia dictum fuit quod fuerat potionatus, Lractaverunt cum Adhemario de Mosseto et aliis quod ivsurgerent contrà comitem et viudicarent mortem D, infantis et principis, Sed Mi de famili D. infantis conniventibus oculis transivrunt, quod plures Burgundi et ali de familià principis plaoxerunt multum D. infautem, et dicebant quod muitum benè sicut Rolandus se defenderat, et quod Adhemarius, et G. Den, et G. de Foutibuserant proditores, et ipsi conquirerent eos per bellum ; et c'amaverunt corkm omnibus pluries.

Ergd manifesté apparet quod Ipsi, sprelà voluntate οἱ con silio regis Majuricarum et regis Frederici, conabantur terram traderc inimgis toto passe, licel ipsi mendaciter diserunt quod ab initio ἐμαί consuluerunt quod notificaretur D, régi Majoricarum, quoi Almugari prohibuerunt ; quod est falsuun, etc.

Probatum étiain fuit, quod pactum fuit factum quod possent res suas vendere (in Clarenlià) et specialiter locum de Poμιπιά, quod fait D. uxoris primæ D. infantis, etc., et quod princeps mortuus fuit antequam Clarentia traderetur, etc. (Tiré des Mss. de Durange.}

(4) Avant iméme que la ville de Clarence eut été rendue par les gens de l'infant, ὁ la suite du découragement dont sa mort frappa les siens, le prince Louis de Bourgogne, son rival, et mori de Mathilde de Hainaut, mourut aussi, empoisonné, t-on, par le comte de Céphalonire, On ἃ vu (uote 1 p.512) que Louis de bourgogne, avant de s'embarquer, avait fail son testament à Venise et avait légué, au cas où il mourrait sans cufants, sa principauté de Morée à son frère Endes de Bourgogne (bucange, L I, p. 189). Eudes, voyant qu'il fui serait diMicile d'en prendre possession, par les obstacies qu'à trouve. rail en Morée dans la résistance de Mathilde, veuve de son frère, et dans les difficultés qu'il avait en France, vendit son droit à Philippe de Tarente, empereur titulaire de Constantinople par son mariage avec Catherine. ,

{2} 1H parait. que les barons français de Morée, après la mort de Louis de Bourgogne, ne reconnaissant pas les droits éventusls cédés par lui à un prince titulaire, voulurent se donner un prince +éel et prirent des arrangements avec Jean comte de Gravina, un des fils de Charles 1, qui désirait avoir la main de la princesse οἱ surtout la principauté, La princesse refusa. On la mena de force à Naples; là nouveaux refus, Conduite jusqu'à Avignon devant le pape, en 1515, elle dé-

Page 1