LETTRES DES ÉVÊQUES A CLÉME.NT XIII
jwMîtes (le (it'-sobéissance envers les d(‘eisioiis (Inginatiijues do la sainte Église catholirpie , apostolique, romaine.
Je suis avec le respect le plus filial, en vous demandant votre sainte béniidiction ,
18 août 1759.
J. -U. DE Uraxcas, archev. d'Aix. (Coll, V. G.)
Lettre, du jirévùt-prince d'Elcangm ti Clément XIII.
IJeatissime Pater ,
Nunciante ipso rumore publioo innotuit per universas Gcrmaniæ provincias tempestas ilia, (juœ Ulysippone contra societatem Jesu commota luit, unde hanc ipsam non modo helerodoxi, sed etiam multi catholici perdiveivimodassermocinationes in oinnes hujus societatis alumnos malignas nebulas olnlucere cuntendunt. Ciim vero Sanctitati Vestræ complures principes eorarndem religiosonim vit® rationem ac praelaudiliilia meritaex charitate erga proximum, et exigente justitia, cominemorare avjuissimum arbitmti sint, mihi quoijue clementissime concessnm erit pro filiali et humillima animi devotione, signiticare testatumque reddere, tempore funestissimi lielli Suecici ex prædicta societate printitus quosdam patres optatissimo cum successu in Hujatern prarposituram principalem, ad unam alteramque principatus præfecturam , in lia«reseos tenebras jam delapsam, pro viribus restauraudam, vocalos fuisse; atque erecto demum spectabili collegio, in promovenda re catholica admodum utiliter semper adlaborasse, ut insignes animaniin fructus ex tota ctiara lata vicinia retulerint; præterea per exactam instituti observantiam in perfungendis ofïiciis spiritualibus et scholasticis pranîipuas apostolatus partes cuinulate adimpleverint. Quarc Sanctilatem Vestram rogare atque obt»>stari cogor, ut hanc societatem modérais temporibus fuma periclitantem, in SancUe Sedis patrocinio servare, ac ciementissime protégera dignetur.
iUO
DOCÜMENTS. CHAF. III.
Ego vero libato ad sanctissinios pedut; osculo , iterum apostolica b*‘nodiclioiie niuniri profundissime venerabuuJus expostulo.
Eivaci, 18 aug. 1759.
Ant. Ig.natils, Prœpositus et Princeps Elvacensù.
^ {Coll.
Lettre de Bertrand-René Du Guesclin, évêque de Cahors , à Clément XIII.
Trés-saint-père
Ck; n’a pas ôté sans un mystère particulier , que Dieu , dont la sagesse est infinie dans ses conseils, et la Providence infaillible dans les moyens qu’elle preiwl pour les exécuter, vous a élevé au souverain pontificat, et que Jésus-Christ vous a placé'pour gouverner , en qualité de son vicaire en terre , l’Eglise de Dieu qu’il a acquise par son sang. 11 convenait sans doute que dans des temps si dilRciles il pourvût aux besoins de l'Eglise en lui donnant un tel pontife ; c'est pour cela qu’il vous a prévenu de ses plus douces bénédictions , qu’il a mis ilans vous son zèle, qu’il a répandu dans votre, cœur sa charité, et qu’il vous a rempli de l’esprit de sagesse et d’entendement, de conseil et de force. Oui, très-saint-père, comme vous le déclarez hautement devant Dieu, celte autorité suprême, dont il vous a revêtu et à la(iuelle tout l’univers chrétien se reconnaît soumis, les dons célestes dont il vous a si lilM*ralement comblé , vous ne les avez reçus que pour être en état d’aider plus efficacement l’Eglise afQigée , et de protéger, suivant les occasions que vous en aurez, ses ministres et scs défenseurs.
Noms venons réclamer cette autorité puissante en faveur des pères de la compagnie de Jésus , contre qui l’on exerce ruie persécution atroce et jusqu’à présent inouïe , avec une
r.ETTRES DES ÉTÉOUES A CLÉMENT XIII. 161
violence qui devient d,e Jour en joui- plus cruelle. Votiv Sainteté a appris sans doute , et elle n’a pu apprendre sans douleur, avec quelle industrie , avec quelle fuieur se sont élevés contre eux des hommes iniques dont les paroles sont pleines de. malice , qui se proposent pour but de décrier dans l’esprit de tout le momie la sainteté de lem’ doctrine et l'intégrité de leurs mteurs, et de les accabler enfin sous le poids de libelles accusatoires, où ils ont ramassé tout ce que peuvent suggérer la haine et la calomnie. C’est ainsi que par des artifices sans nombre, les ennemis de l’Église, qui sfjnt aussi les seuls dont ils se voient attaqués , s’ell'orcent en divers pays, et particulièrement en France et en Portugal, d’abolir entièrement leur compagnie , afin de pouvoir ensuite ravager le champ du père de, famille.
11 y a déjà longtemps que l’état où ils sont réduits nous pénètre de la plus vive compassion; mais nous ne croirions pas avoir pleinement satisfait à ce qu’exige notre sollicitude pastorale, si nous n’employions auprès de Votre Sainteté toute la force de nos prières pour l’engager à leur tcnrlre une main qui peut seule les empêcher de succomber. Nous vous en prions et nous vous en conjurons, très-saint-père, faites-leur sentir les effets de votre affection paternelle , et daignez les mettre à couvert sous la protection de votre autorité aposto» lique. Ce qui m’excite à m’intéresser ainsi pour eux , c’est le zèle infatigable avec lequel ils s’appliquent dans tous les pays du monde, et dans ce diocèse en particuUer, aux fonctions du ministère ais>stolique. C’est pourquoi , très-saint-père , que Votre Sainteté soit intimement convaincue qu’elle nous fera une insigne faveur, à nous , à nos co-évèques et à la généralité des fidèles sincèrement orthodoxes , si elle veut bien faire usage de son autorité apostolique pour protéger, et mettre à Couvert des maux qui la menacent , une société remar(|uable par son attachement au saint-siège, infiniment chère au peuple de Dieu , et digne des plus grands éloges par la pureté inviolable de ses mœurs et l’intégrité de sa doctrine. C’est
DOCCHENTS. CnAt. III.
avec confiance et avec un cnnir parfaitement soumis que je réitère, en finissant, mes humbles prières, etc.
20 août t7t)9.
Hertra.mvRené , Èv. de Cahors. { Coll. V. G.)
Lettre de J. F rançois de Narbonne Pelet, évêque de Lectoure, à Cléiàent XIII.
Trés-saint-pére ,
C’est une chose connue et avouée de tout le monde que la respectable compagnie de Jésus n’a jamais cessé de rendre à l’Église les services les plus importants dans toutes les parties du monde chrétien. Jamais il ne s’est trouvé ordre religieux dont les enfants aient remph les fonctions du saint 'ministère avec im zèle plus ardent, plus pur et plus éclairé ; rien n’a été capable de ralentir ce zèle soutenu au milieu des plus violents orages, et ceux dont elle est attaquée dans ces temps malheureux, ne servent encore qu’à faire éclater sa constance et sa solidité.
Tout parle à la louange de la compagnie : les chaires chrétiennes qui retentissent des vérités qu’elle annonce aux peuples, les tribunaux sacrés de la pénitence, où, avec une assiduité constante , elle s’applique à guérir les plaies des pécheurs; les villes et les campagnes qu’elle pai-court en y faisant des missions; les retraites et les exercic*;s spirituels qu’elle donne avec tant de fruit; les divei-ses congrégations qu’elle dirige; les séminaires où elle forme de jeunes ecclésiastiques avec tout le soin et la religion imaginables, les asiles qu’elle ouvre à l’enfance, et où, avec tant d’habileté, elle la prépare à remplir dans la suite toutes sortes d’emplois; enfin tant d’écoles célèbres où la jeunesse chi’étienne est assurée de trouver des maîtres également prudents et éclairés, qui se donnent toutes les peines possibles pour l’instruire, et qui le font avec succès. Ce sont là , très-saint-père.
LETTRES DES ÉVÈOTES A CLÉÏENT XIII. 163
des témoignages que chacun voit, et dont on ne peut éluder la force. C’est pourquoi il semble que nous pou^ ons a\ ec raison, suivant la parole du Sauveur, monter dessus les toits pour y publier les avantages inestimables que l’Église de Dieu retire partout île la compagnie de Jésus. Elle est digne à tous égards de nos éloges. Avec quel zèle sacrifie-t-elle continuellement son repos, ses forces , toutes ses pensées à la gloire de Dieu et au salut îles Ames ! Avec quelle gi'andeur d’àme, avec quelle constance héroïque a-t-elle supporté les fausses accusations , les injures et les persécutions qu’elle a eu à souffrir de la fureur des hérétiques, qui ont conçu contre elle ime haine d’autant plus cruelle, qu’ils voient tout l’univers s’unir pour reconnaître davantage son innocence et son intégrité 1
Je n’ai point, il est vrai, très-saint-père, de maison de la compagnie dans mon diocèse, ce qui me cause et à mon troupeau une peine très-sensible ; mais je m’efforce d’y suppléer autant qu’il est en moi, en faisant souvent venir à cet eflét des pères de CÆtte compagnie des diocèses voisins ; prêt à les faire venir, s’il était nécessaire, des extrémités mêmes du royaume afin de nourrir les peuples confiés à nos soins de l’aliment de la saine doctrine. Nous avons vu plus d’une fois, pour prix de leurs travaux et de leur industrie, notre ville changer tout à fait de face, soit lorsqu’ils remplissaient pendant l’aventoule carême le ministère de la pi’édication dans notre église cathédrale , soit lorsqu’ils donnaient les retraites que nous avons établies dans notre diocèse.
C’est pourquoi, très-saint-père, quoique vous connaissiez parfaitement la riguem- et l’injustice des traitements que l’on fait soufihr à la compagnie, quoique le roi très-chrétien et toute sa cour l’hpnore de son estime et de son attachement, quoique son imiocence soit manifeste, nous recommandons cependant à Votre Sainteté ces dignes prédicateurs de l’Évangile, ces ouvriers irréprochables, ces ministres également chers et nécessaires à l’ordre épiscopal, la conjurant huinble-
I)OOCM£MS. CUÀP. ni.
ment de recevoir sous sa protection, avec la bonté qu’ils ont droit d’en attendre, tous les pères de la compagnie, répandus dans tous les |>ays du monde et en particulier ceux de Portugal. J’ajoute A ces prières les protestations du dévouement le plus parfait, en vous assurant, très-saint-père, que dans l’église gallicane qui, malgré mon indignité, me reconnaît pour un de ses évêques; il n’en est aucun qui soit plus étroitement uni à la chaire de saint Pierre, aucun dont l’attachement respectueux pour Votre Sainteté soit plus vif et qui montre plus de soumission et de respect pour ses ordres et ses décrets, dignes de toute sorte de vénération, aucun enfin qui désire plus sincèi-ement et plus humblement votre bénéiliction paternelle, et qui prie le Seigneur avec plus d’ardeur d’accorder à Votre Sainteté des jours longs et heureux pour le bonheur universel des fidèles, etc.
Le 27 août 1759.
Jeax-François, évêque de Lectoure. (CM. V. G.)
Lettre de Jacques Bichicr de Cérisy , évêque de Lombez , à Clément XIII.
Beatissime Pater,
Gratulari nobis hceat Sanctitati Vestræ, omnium et summo orbis catholici plausu, evectœ ad supremam Ecclesiæ dignitatein ; neque tantam gratulationi nostræ moram attulis.seinus, nisi suborta nobis esset fonnido aliqua perturbandi importuna gratulatione Sanctitatem Vestram maximis negotiis penitus distentam. Si fas esset , lætitiæ , qua mentem suffusam habuimus, adderemus etiam gregis nostri gaudia, quorum testes fuimus , et vota , quæ pro incolumitate Sanctitàtis Vestræ unanimiter adhibuimus, ex quo tempore sedet Sanctitas Vestra in D. Pétri cathedra , iis præsertim temporibus, ubi apertos nuper Lcclesiæ thesauros haurire nobis omnibusque nostris concessum est.
LETTRES DES £vÉ0CE8 A CLÉMENT Xin. 16Ü
Verum salutis animarum ciira, pastorum sollicitudini a Christo Domino specialHer commissa, rumorem ad vigiles Ecclesiœ gallicanæ episcoporum aures detulit , societalis Jesu clericos , ab eiordio ubique terrarum jadatos , violentius DUDC, praeserlim in Lusilania perturbari , et vario persecutionum genere probari. Licet divina Providentia suos non deserat, nec patiatur , quia fidelis est, usquam tentari supra id , quod possunt, attamen credidimus, Beatissime Pater, adeundum cum fiducia Sacrosanctum , in quo tanta cum laude Ecclesiœ guhemationi præest Sanctitas Vestra, gratiœ thronum, ut ipsius ope ac præsidio recreati tandem sociotatis sacerdotes gloriœ Dei propagandœ et procurando fidclium spirituali bono alacrius et solertius impendantur.
Novimus eos, dum Rothomagi degeremus vices archiepiscopi gerentes, complurium annorum spatio; eosdem vidimus in diœcesi nostra irreprehensibiles Chrisli Domini ministres , summa cum atlentione vocationi suæ providentes, et proximo ad emendatiorem vitam traducendo vel confirmando in vera et sincera fide sedulo intentos. Novit Gallia tola, immo et orbis universus , paratissimos esse singulos ad cujuscum<iue tribulationis tolerantiam, ad sanguinis quoque effusionem, si tali honore pro Dei gloria haberentur digni. Nobis vero, qui pro Salvatoi-e hominum iegatione fungimur, suadet æquilas et religionis studium , singulariter defendendos a primo pastorum omnium, qui Christi locum tenet, et a reliquis animatum pasloribus, milites tantos , pro Dei causa tam strenue et tanta privatæ utilitatis oblivione dimicantes.
Concussa dilectissima nobis societas Jesu confugit in sinum nostrum, moerore afHicta; eamdem, Beatissime Pater, ad sinum Sanctitatis Vestræ , conununis omnium parentis , remittimus, nec dubium, quin Christi Vicarius, pietate ac benignitate commendatissiraus, condoleat afflictis et injuste oppressis societatis Jesu sacerdotibus, religiosis fidissimis et imperturbatis Ecclesiœ defeusoribus , generosis in vinea Domini operariis, mysteriorum Christi Domini indefessis dis*
IX>GCJMENTâ. CHAP. HI.
pensatoribus, armatis semper verbi aut calami gladio haa^- Bum hostibuB. Demum , Beatissime Pater , illala societati Jesu injuria quam ipsamet nullatenus vohiit defendere præterquam silenfio et patienti animo, propukanda videtur a Christi Domini sacerdotibus, ad quos attinet tutela adjutorum in iniiiisterio. Neique præterit Sanctitatem Vestram adeo pei^ tinaciler a malevolis societatem Jesu accipi, nisi ut amoveantur a divino ol)!sequio christiani omnes, quos juvandi nullam amittit occasionem celebris illa et tamdiu agitata socictas : quidqiiid autem in eamdem societatem a Galliarum præsulibus peramanter observatam, officii conferet Sanctitas Vestra, id te, Beatissime Pater, in nosmetipsos contulisse nemo non ai-bitrabitur.
Lumbariis, die 4 sept. 1759.
Jacobi'S, e/iisc. Lumbariensis. {Coll. Lag.)
de Guillaume d’ Hugues , archevêque de Vienne, à Clément XI JI.
Beatissime Pater,
Quod hactenus in defendenda religione ac tuendis Sedis Aposkdicœ decretis studium prœstitere in Gallia ac prægtaro pergunt Patres st>cietatis Jesu , illud nos bæc lurbulentissima rerum tempestate adegit , ut peculiare eidem societati pa^ trocinium a Sanctitate Vestra profusis precibus efilagitaremus. Notum est omnibus, fautores hœreseos atque schi»matis, cum bellum Keligioni ac Bullœ Unigenitus indixere, nullum non movisse lapidem, ut eadera opéra præclaræ societatis inimicos conciliarent, eo pertimescendos magis, quod mendacia atque calumnias adhÜKre non dubitent, nihilque existiment nefas, dummodo, malis hisce artibus, tani plcbeiorum (}uam primariorum virorum invidiam confient societati, ipiæ se Apostolicæ Sedi semper addictissimam pi-o- Ktetur, ncc umquam hostes Ecclesiæ qua verbo, qua scriptts
LETTKES des ÉTÈQDES a clément XIII. 16*7
impetere venta est. Porro non infensiores habuit ilia societas inimicos quam Jansenii associas, qui mure suo ad versus Jesuitas plurima que numquam exstitere facta, quinimmo décréta senatuum variorum Galliœ comminiscuntur, satyres probrososque spargunt in vulgus lil)elios;,et si quid funesti exteris in regionibus acciderit religiosis illis continuo adscribunt, adeo, ut affirmare non dubitavcrint, ipsam esse societatem, qiue nuper Fidelissimo régi macbinatione necem intentavit; ideoque a Sanctitate Vestra prodiissc decretum, quo inpœnam portentosi facinoris exlingueretur peuitus ilia societas in universis florentissimi Lusitoniæ rcgiii provincns. Horum falsitas factorum non diu fuit ignota nobis. Verendum tamen, ni tanta cobibeatur licentia et oppressorum subsidio veniat Sanctitas Vestra, ne falsu ab horainibus, qui minus sunt in fide stabiles, pro veris in detrimentum religionis babeantur. At,spedivina fret! et o]x; Sanctitatis Yestiæ conbsi, speramus fore ut in irritura cadaul ictus eoruin, qui reiigionem convellere nituntur, atrociter impugnando viros i-eligiosos, quos norunt de religione ipsa ac Sancta Sede semper benemeritos.
Has, religionis atque æquitatis studio ducti, Sanctitati Vestræ litteras soripsimus , patemam benedictionem , etc.
Die 6 sept. 1759.
GriLHELMTS, archiepisc. Viermensis. (Coll. Lag.)
Lettrt de J, -B. -Joseph de la Chapelle , évêque de Vabres, à Clément XIII.
BeatissimePatek,
Calamitates inauditœ , quibus afflictatur in Lusitania societas Jesu, et Christi fidelibus grave scandalum, et ingentem cordi meo dulorem pepererunt. Et qui possim æquo animo eoe videre tam diro procellarum æstu jactatos bomines ipsi Ecclesiæ commendatissimos, tum quia Sedi Apostolics obse-
SOCCMEKTS. CHAP. IH.
quium suum constanter verbo et opéré testati sint, tura quia indefes?o animarum zelo miroque adinodum tuendæ ac propagandæ fidei studio exarserint? luiqua autein vis, quœ ipsis infertur, per\ersam adversariorum mentem plane manifestât. Error siquidem, cui fas omne abrumpere ludus est, nullis novit moderationis et justitiæ frænari legibns, ubi de iis agitur , quos novitatum sectatores sibi suisque et heterodoxis opiniopibus j)erpetuo firmiterque obstautes experiuntur. Hinc concessa cæteris hominibus jura solis denegantur societatis Jesu viris, rjuibus calumniosc accusatis minime conceditur suam innocentiam, ut facile possent, omnium exhibera oculis.
Ex hoc uno, quod ipsis est perhonorificum, videre est, lieatisaime Pater, quam digni sint, quos Beatitudo Vestra, et sua coiiq)lectatur henevolentia , et pontilicia tueatur auctoritate. Patiuntur etsilentdivinœ Providentiæ confidentes, llnde »patet, quam longe discrepent ab Ecclesiæ adversariis. Hi siquidem , légitima auctoritate aliquando cocrciti, personant universum orbem amaris valde querimoniis, quœ rclœllionem redolent; aut confracti jacent, si rebellandi potestas adimitur. Illi vero atrocius oppugnati totam defensionis suæ rationem soli Deo committunt.
Vix autcin credibile est , quanta nuperrime passi sint in (liœcesi Lucionensi, in qua inde tempestas in ipsos exorta est, unde patrocinium fas erat præstolari. Nam ex seminario, cui dudum præerant, ejecti, a sacris inuniis sacerdotalibus suspensi, inteidicto subjecti, et ad laïcam redacti communionem, tôt prohra a'quaiiimiter sustinuere, ne opinionibus ab Ecclesia profligatis liceret serpere, si se per absentiam tôt malis ingruentibus subduxissent.
Non habent quidem viri societatis ullum in nostra diœcesi (lomicilium ; eorum tamen Imjuenti ininisterio utor, in concionibus obeundis, missionibus babendis, et tradendis spiritualibus H. Ignatii exercitiis : aUjue ita nos plurimum juvat hasce omnes pastoralis officii curas talibus operaiâis deman-
usrraEs ses Atêoces a clément xin.
dare> Siquidem probe novi eos nonnisi sanioris doctrins pabulo alere oves soUicitudini noslræ commissas. Cum autem apud bas vigeat et illil)ata bdei puritas, et subjec(issimum ia E^lesiam ejustjue décréta .obsequium , et summa plenaque amoris in dignissimum Pétri successorem observantia; id totum, fa teor, magna ex paide praxlictis viris referendum esse. Quœ dum libentius et ex animo Sanctitati Vestrœ, pO nostro in banc societatem affectu , testificor , pateruam ipsius benedictionem ad cjus genua buinillime provulutus deposco.
Vauri , die 6 octobr. 1759.
J.-B. Josephus, épis. Vauriensis. (Coll. Lag.)
Lettre de Josepk-André Zaluski , évêque de Kiowî O Clément XIJI’ '■ •
• * Beatissime Pater, .• ^ »
Post oscula pedum Sanctitatis Vestrœ mffique bumillimam commendationem , miserationc Divina , Vitstræ Sanctitatis gratia, ac Serenissimi nostri Doinini nominatione sum pastor ovilis in illis patriœ nostræ limitibus , ubi scissa est vestis Cbristi Domini inconsutilis in duas partes. Sum etenim positus in spécula , schismaticis Grœco-Rutbenis cii*cumdala , cum quibus media spiritualia ad ea quœ sunt pacis tendentia adinvenire totis artubus coniiitor, ut convertantur et vivant. Jussit me Sanctitas Vestra , solio assistere suo, per prærogativam immerito licet mibi benevole collatam. Proinde boc, quod de munere episcopi, qui jussu et favore Vestrœ Sanctitatis solio pontificio est proximus, refero , me meosque zelo asserendœ fidei catbolicœ accensos, summopere mirari persecutiones inauditas in regno Lusitaniæ contra religiosos Societatis Jesu asseclas. Exinde percitus metu , ne hæc pestis letbalis Poloniœ regnum, quod antemurale cbristianitatis audit, et cujus regnans aiitonoma.s(ice rex orthodoxus uraculo pontificis maximi, Inuocentii Xl,dictus
DOCUWEIITS. CHAF. III.
est, afilet; audeo supplex rogare Beatitudinem Vestram, ut eamdem Societatem Deo, et vins jiLstitiœ œqui bonique gequacibus mirifice placentem , ab omnibus impetitionibus calumniosis , raalevolis, subdoUs tueri , et pro muro aheneo tutori pro sua infinita pietale dignetur, prout data sibi de plenitudine potestatis auctoritate potest. Enimvero is est ràligiosissimus Societatis Jesucœtus, qui Sanctæ Sedi speciali se obstringit voto , multoque sudore , laboribus indefessis, iramo et ipso sanguine Ecclesiam militantem exomare non desinit umquam. Proiude meretur, ut Sanctissimus viris sanctis, non Horoœ tantum, Urbe et orbe, sed in linibus terne Lusitanicis , sit Clemens et propitius. Exempla bonum odorem Cbristi spirantia horum sapientissimorum vineæ ejus operai’iorum tota, qua patet. Polonia et Lusitania sunt in aprico et pro patulo. Nam bi boni Patres integri vitaî soeleris' que puri, qui sobriam ducunt sine labe vitam, totoque ani- *morum contentione in id unice incumbunt, ut ereptas Erebo animas Deo J.'O. M. lucrentur, adeo sunt nobis omnibus, præcipue religiositatem virorum sacris addictorum amantibus, chari et dilecti , ut in mea quoque Dioecesi , Zytomiriœ, circa meam sponsam seminarium pro clericis instruendis, et ad munus parochorum rite fungendum imbuendis , curœ illorum subjiciendum in votis habeam. De cœtero in osculo sacrœ fimbriæ supplex et acclinis maneo.
Varsoviæ, die 20 dec. 1759.
Josephis-Andreas ex Com. Zaluski, episc. Kioviens. et Cwrmech,
Réponse du Pape à tévéque de Kiow.
Venerabilis fbateb,
Vehementer de societate Jesu sollicitum magno te esse in metu, ne qua vis istliic eam adoriatur, ex litteris tuis XIII. Kal. januarii datis cognovimus. Petit itaque , eam ut nobis com-
UETTBES UES ÉYtQPES A (XÉMENT XIII. 1TI
tnendatam habeamue, et in vinea Domini stmiue laborantem pro apostolico nostro munere tueamur. Id vero cujusmodi sit, plane non inteUigimus. Scribis enim , virtutes Patrum socittatà Ma, qm patet Polonia ( tua verba sunt) m aprm esse et m patuio. Id si Ha est, quod asseveratione tna non dubitamus esse veriseimuin, satis illi se suis moribus et probilatia commendatione tuebuntur. Neque est cur vereare , ne popalorum in eos Patm studia refrigerentur, ac proinde devotio in Deum et pietas in eorum animis relanguescat. Fieri enim non potest, ut universa Respublica aut fallatur, aut fallat. 8uos igitur mores , quos in luce positos nanas , Patres socie* tatis retineant , viaque a suis pressa majuritius ingredi pèrganl alaoriter, neo vanis rumoribus conscientiam suam oom> moveri patiautur, çuein (ut ait beatus pimiecessor noster, Gregorius Magnus ) nec malam semai prceeonium laudantis, nec bonam minerai convkiantis opprobriitm. Eos interea graviter adbortare, ut, quam operam ad sanctificandas animas susce« perunt, eam impigre et gnaviter urgeant ; illudque hoo pnesertim tempore cogitent, adwrsa, ut ait idem Gregorius, cum nos exterius déprimant , interius reddere eautiores. Tibi vero, Venerabilis Frater, mullis quidam virtutlbus prœdito , orthodoxe vero fidei zelo mirifice flagranti , apostolicam Be> nedictionem peramanter impertimur.
Datum Rome apud S. Mariam Majorem , pridie Non. mart. 1760. {Coll. Lag.)
Lettre de F évêque de Cracovie « Clément XIII.
Beatissime Pater,
Non meis meritis , sed singulari Sanctitatia Vestræ benevolentia admotus ad gubemacula amplissimæ in regno Pdo' nie dicecesis Craooviensis, integram minorem Poloniain oum suis Palatinatibus ac districtibus complectentem , illud maxime partium mearum agnosco, ut cominisai mihi gregig nK«es æque ac illorum, quos in statu ecclesiaidico constitutos
DOCüMEtrrs. CHAP. >n.
vinea mea complectitur, labores et mérita probe inteUigam. Cum vero præfata diœce^s, præter denun sœcularem et ecclesias parochiales directœ meæ jurisdictioni snbjectas ( de quibus aliü loco, et statuto per legos a quarum observatione minime velim recedere tempore , olim rationem i-edditurus 8um Sanctitati Vestræ), etiam clerum regularem in magna frequentia , multa collegia , monastcria regularium alat et contineat; ad hoiaim autem numerum spectent Patres societatis Jesu, qui in bac ipsa diœcesi fere praestantissima totius Poloniæ possident collegia, Craooviœ tria, Sandomiriœ ac Lublini singula , nonnullas præterea missiones et parœcias : justissimum censeo, ut temporihus istis, quœ sociétés Jesu, de Ecclesia Dei , iide orthodoxe , ac tota republica christiana optime semper promerita , calamitosissima sibi in nonnullis christiani orbis partibus experitur, Sanctitati Vestræ, ad solatium afflicti super cnsibus suis prœfati ordinis , referam, Bocietatem Jesu a primo suo in Poloniam ingressu serenissimis regibus ac reipublicœ fidelem, fidei ac bono publioo semper perulilem extitisse; neque hactenus a majoribus suis atque ab eo instituto , quo nihil ad proraovendum veri Dei cultum , erudiendos populos , excolendam bonis moribus, et artibus juventutem utilius, rccessisse. Majorum enim suorum exemple secuti , hactenus ad publicum commodum , juventutem in scholis publiais divinis humanistpie lilteris imbuunt; verbum divinum cum laudabili zelo, magno animarum lucro, in missionibus, quas exercent, in sermonibus frequenlissimis, sanam doctrinam continentibus , magnam eruditionem demonstrantibus , prædicant; saluti animarum alacres, si vocantur, inserxiunt; nosque pastores in culture vinearum Domini bene adjuvant præ cœteris religiosis, quorum institut! cura est magis propriœ quam alienæ studere saluti et commodis. Istiusmddi præclaros Patrum societatis Jesu in Polonia labores novi, expertusque sum teneris ab annis. Istis enim Patribus principia educationis ac institulionis in litteris debeo. Quales