LETTRES LES ÉVÈQIES A CLÉMENT XIII
riis ? Et si vero de illoruin fortitudine , sonetoque projKisilo non dubitem, quod pro amplissima laborinn siioruin inercede babeanl pro nomine Jesu contumeliain pati, esse tamen nostroruin partium scio, ul, quos adjutores in proinovenda religione catliolica strenuos habemus, eos ab injuriis, quibus impediiintur in suis silutaribus studiis, slrenue defendainus. l’ateruæ igilur providenliæ et pietali Sanctitatis Tuœ, Uoinini inei cleinentissiini , istain sodalilatein vellem inagnopere coinmendatain, \iros soilicet illos, qui pra*cipui> suininis l’ontificibus obstricti sacrameuto, egregie Uomanæ Ecclesiæ inilitaiit. Exaudiat itaque conununis oinniuin Ealer coininuues omnium noslrum pro socictate Jesu suppliouiu preces , affliclos<pie erigal , et ad sua munia laboresquc suis bcueiiciis excitet, inagno multorum ac nostro præcipue solalio.
Vilnæ , die 28 jauuarii 1 7(iü.
Michael, episc. Vilnensis. {Coll. Lng.)
Itêponne du Pape à l’évêque de Vilnn.
Venerabilis Frater, salutem et Apostolicam Benedictionem ,
Littcris tuis VI Kalendas februarii dalis, cxistimarc te scribis tuarum esse pai’lium Patres societat’s nobis commeu- (lare , quos longo iO aunorum spatio expertus , impigros es.<e noverisin vinea Domini operarios, sedulos in juventute lionis artibus probisque inoribus institueiida, et catbolicæ religionis defendendæ studio mirilice flagrantes. AfBictis eorum rebus (narras) catholici nominis hostes insolent i exultare gaudio, non tamen ea re Patres abjectiore animo futuros, nec in suis rebus asperis de alacri sua sanctifican larum animarimi voluntate quidquam remissuros. Te quidem ( tantum natus ! qui jain nonagesimum annum attigeris) uihil curare ut ab humano die juJiceris, sed illud unice studere, ne veritati testimonium det'uisse videatur. Qiiæ quidem litteræ tuæ vaiâe nos atTocerunt. Patres euiin societatis istliic apu l vos ma-
DbCUMENTS. CHAP. 111.
jomm suorum exempla sedari libentissime intollexiinus , et ex corum malis hnmines ortlioiloxæ iidei infensos niu^iia gestiri lætitia : itl \i?ro foitese dolemliim , nisi forte Patribus societatis id ipsum gratulari (juis velit quod catholicæ Ecclesiæ hostes iis tantojierc sint inimici. Verum in calamitalibus (quæ nobis æque ac res secuiidæ profecto divinitus accidunt), non hominuin spectandæ snnt exisfiinatioues aut voluntates, scd ad divinornin consiliorum allitndinem attollendus est animns , iUudqne maxime considerandum : Dmin Dei (ut ait Augustinus) esse tribulutioncs ; siiscijtiendamque fideli animw ((juod monet P. pranlecessor noster, Loo Magnns ) Auctoris sni atqiie Rectoris immnrcescibilem charilalem. Tutus igitur se ejiis subjiciant voliiiitati (verbis ejnsdcm Leonis ntimnr) in cujiis ujieribus nique judiciis nihil vucat n veriinfc justitûe, nihil n miseratiime clementiæ ; quonium et si maquis laboribus et midlis faliijmlitr incummudis , bona est illis causa lulerandi , qui se ndcersis oel corrif/i iutellignnt vel probnri. Tuæ igitur charitatis est eoruin tlolorem his similibus<iue leiiire sermonibns. Nos vero ipii plurimum gravissimo tcstimonio tno et judicio tribuimns , et prawlarnm societatis Jesu institutum æque ac prædecessores nosti i magnifacimns et probamus; tum seaietatem, tum istos Patres Polonos], et (juotquot institutum istiul sanete servaveriiit in nostra et AposUdicæ Sedis tutela scmper haliebimus. Tibi vero in summa senectute optamus, ut valetuiline uti liceat optima, et eximiæ in te lienevulentiæ nostra- pigiius , apostolicaiii benedicttonem peramauter impertiinur.
Uatum Ilomæ, apiid sanctam Mariaiii Majorem, pridie Nouas martii 17ü0, pontificatus nostii 11 anno
(Coll. J.ag.)
■ Telles sont , sans parler des lettres déjà imprimées, les pièces les plus intéressantes que nous atnns pu recueillir de la correspondance si active entre Clément XIII et les évêques, dans cette première phase de la persécution soulevée contre les jésuites ( 1758-1760). Cn plus grand nombre de lettres ont été perdues, et beaucoup, à ce qu'il parait, détruites de dessein
L£TTR£â lits ÉVÉQUEjj A CLKMENT XIII.
lurmé. Uni! partie nicme de celles que le Père Lai;oiiiarsini avalent rassemblées , et préparées pour rinipression , ont élé égarées ; et cependant celles ^ qui nous restent et que nous reproduisons ici , ne sont pas sans importance : l'on voit en elTet tigurer parmi les prélats qui les ont écrites les personnages les plus éminents, les évêques des premiers sièges de la catholicité. Ce sont, entre autres, les trois archevêques de Trêves, de Cologne et de Majcnce, princes-élcctciirs du saint empire; le cardinal de Lambcrgh , priuce-évêqtie de Passau ; l'archevêque de Saltrbourg , primat d'Allemagne; l'archevêque de Prague, primat de Dohéme; l'archevêque de Odoexa, métropolitain de Hongrie; l'archevêque d'Armagh , primat d'Irlande; le carvlinal Rovero, arcbeTcque de Turin, pour le royaume de Sardaigne; lus archevêques de Messine, de Mont-Réal , de Surrenia, pour le royaume des Deux-Siciles; les archevêques de Séville, de Compostcllc, deTarragone, etc., pour le royaume d'Espagne , etc.