PREMIÈRE SÉANCE D0 HATIN - IMJ MIASME PALUDÉEN

tam. Urbanis rustieisgue laboribus pêne desertis , sqnàlida inopia paoperum taguria fero ptilsat pede. Et quae terra apta esset ad decies centena nûQta beee valentium (ncolarum afTatim alenda, vix paaca milita reçeoset tabido* rum, similium luricUs herbis ad palùdum oras crescentibus.

Ichnusa indiget aquis adeo copiose fluentibus, ut uberaiidis agris snffiCiant, industriis et artibus prosint ; dum aquis stativis, unde lethale miasma, Miperabundat. Deftcientibus editis montibus, nivibus fidem servantibus, Aumina grandia desunt, et rivi torrentesque aluutor imbribus, nec non minoribus fontibus e lateribus pedibusque coUium prorumpentibus.

Quoniam incendia, lignariorum securis, et avara egestas reipublicae clivos et montes improvide denudarunt, aquae pluviae non ampli us silvis, nemoribus aut arboretîs detentae, ex alto ad imum celerrime detluunt: tor- Pentium inde eluviones stagna et paludes eiformant, quibus maritimae Sar- (liniae orae foedantur.

Quidam potius patriae vulneribus tegendis, quam sanandis studentes, arbitrantur dictorum stagnorum aquas talis esse indolis, atque ita constitutas , ut ob fluxum refluxumque maris, nulla mali moris superfluitas in ipsis detineatur, idcirco febres iisdera minime procreari. Non leviler eis credendum: experientia enim docet lympharum dulcium cum saisis commixtionem , in stagnis nullo modo aut levissime maris alternos motus sentientibus , nec herbarum paluslrium, algarumque corruptioni putridae moram afferendi vim habentibus, pemiciosi miasmatis apparitioni ansam faciliorem praebere. Nec desunt in mediterraneis insulae regionibus valles foveae formam aemulantes. ubi aquae immotae, euro notoque flantibus, una cum veget^ibilium reliquiis putrescunt, et aerem veneno palustri corrumpunt.

Cujusvis aetatis reipublicae moderatores a scientia et arte medehitn oxpostularunt , qua terris exitiali morbo laborantibus esset succurrendttm. Huic operi nihil sibi parcentes medici alacriter studuerunt. Prac oculis habuerunt principem salutaris artis finem; meminerunt medicinam tuendae valetudioi efficacius quam sanandis morbis consulere, neque in graba^m infîrmi solummodo bénéficia conferre. Hippocraticae arti quando morbonnn jacula e longinquo praevidet maximae procul dubio gratiae habendae, majores vero cum non unius saluti, sed totius reipublicae prospicit.

Prompto ingenio responderunt salutaris artis cultbres, et maximi momenti monita praebuerunt, quorum en graviora.

Flumina, torrentesque componito, alveum effodendo, obices sublrahemdo, vêtus ostium aggeribus muniendo, aut novum excavando, ut sponte undae ad aequor usque perfluant.

Silvarum curam habeto, ne arborum defectus sinat imbribus secum transvehere terram, arenam, glaream, rupium saxorumque fragmenta detrita. Pluviales etenim aquae ubi planitiem teligere sedimina Unquunt , quae paullatim crescentia illarum cursum primo difficiliorem reddunt, deinde penitus aggeratim impediudt. Fluctus maris, ventis terram versus flantîbus propalsi. Rtaates efBciunt terrestres undas; istae aliis eommixtae in vapores abeunt» salis efllorescentiis stagnorum litora dealbantur, et v^etalis tandem exoritur putredo, halitum maie olentem emittens, cuius foetore transenntes afBciunlur.

Aut nosmet paludes, aut iUae nos funditns evertent, ait Simonot; sed haec sententia nostrorum temporum angusiiis maie se accomodat. Si a solis ortu ad occasum, magicis carminibus, possemus cunctas exsiceare paludes. forsan periodicae febres prorsus aut pêne evaoescerent ; sed donec instaurationes penitus negliguntur, aut segniter procedunt^ medicorum consilia et reipublicae conatus ad alla praecepta inquirenda, salutaresque novas oonditiones adipiseendas sedulo assidueque dirisantur oporteL

Crescit difficultas eundo , quia intcrdum opéra ingenio snmptubnsque ingentibus lentata nil boni retulerunt, quin immo regiones consanandae non raro in pqus cecidere.

IN VUSMk PALCSTRB - UKaRA 71

Si nnâm morbi causam demas, nonne aliae scrutandae et radicitus e?dlendae ?

Stagnum aquis orbatum si diligens agricuitor vivaci vegetatione diligenter non exornet, et flavio probe non abluat, squalidus, sterilisque campus evadei, et qnoties unco solieitabitnr aratro, ex glebis miasmata extncaboBlur prioribns pejora.

Ëtiamsi fluminum aggeres perbelle erigantur, et stagni soium ad inferierem libellam ita deprimàtur, ut maris ingressu, in lacum saisum, vel etiam in portum immnteiur, tamen nisi cura geratur silvarum arboretonim- <pie, ut refrigeratio, sufficiensque humiditas atmospherae serventur, ventorunique flatus moderentur, certo bonum opus dimidiatim fiet, utilitates speratae cadent, et moeror succedet sudoribus et expensis frustra profusis.

Ex fossLs fortuitis, incilibus et elidbus, quae tardi veris imbres, et ae- Ahi coenosa faciunt, vapores venenati elevanlur, quibus incolae morbosa praedispositione laborantes inficiuntur.

In urbibus et pagis a miasmatnm ortu dissitis interdum caussis communibus infltientibus, perfrigeratione scilicet, erroribus in dioeta, animi parliematibus, humorum jactura, vuineribus, febres intermittentes evolvuntur. Venenum igitur cum ventis volitat, et ubi proclivitatem invenit ibi sedem

ttgit.

Studendum ergo constitutioni geograpbicae terrae quam consanare cu-

Stmus; prae oculis continuo habenda illius nexus cum llnitimis regionibus, iemis acstatisque temperies, imbriuro quantitas, venti, agrorum cultiones usitatiores, nec non aliac quae magis convenirent, aquae potabiles, alimenta , QDO vcrbo, cuncta quae agunt in valetudinem gentium, salubrilatemque ptsgarum.

Magistratus, agricuitor, architectus, machinator, medicus non singiilatim, sed conjunctim operam ferre magno factnori debent.

Hactenus Sardi nonmitli difficuitatis noduin expedire infelici fato tenttfunt, cum singulari studio peterent ut sumptubus inaccessis a republica pataides et stagna exsiccarentur. Parum sapienler flagitamus quod assequi omnino impossibile est, aut cito rogamus quod sero tantum concedere decet. Si in terris, vallibus et collibus altioris libellae, agricuitura constans, ftrma, praestans, sapiensque fiat, populusque frequentia et divitiis augeatur, lune certe una cum caussis meoiterraneis intemperiei, paludum quoque stagnonimque alimenta decrescent Provinciae uberes et opulentae factae benelica munera |>erflcient, a facillimis ad perardua incedendo, non autem a totigio incaute initium ducendo. Torrentem igitur aggeribus munire, vel paludem exsiccare, cum in locis vicinioribus undiqueversum miasmatis tetcrrimi fontes persistunt, inutilis, improvidas, et pêne ridiculus erit labor.

Hisce animadversionibus rite perpensis, consilia publicae administrationi tradenda, ut roorbidae Ichnusae partes ad salutem reducantur, prono alTCo fluunt Cura geratur, ne aigae in stagnorum et maris oris cumulatae (mtrescant; silvae servcntur et augeantnr; emortuis et vetustis arboribus juniores substituantur; plantaeque exoticae proceriores, et quae citius cresetnt serantur ; aquîs pluviis aestate et autumno in imo angustarum yallium coentibus, subterraneis cuniculis, vel aliis machinationibus recenter istcdUs exitus suppeditetur; incolae excitentur atque compellantur ut vitibus, moris, oleis, malis âureis, aliisque plantis procerioribus colendis operam mvent, ita ut harum cultura praeferatur cerealium sationi; quawopter ex «la utilitas perexigua redundat, et vix conspiciuntur tonsae novales, et agri inculti, ubi rari grèges caprarum et ovium vagantur et aegre nutriuntur.

Tantae molis immutationes in Sardinia inducere, sin impossibile, saltem diflicile censeo; verum non idcirco ars medica ftigerit indignata. Quoties tiiste fiitmn provinciae rectonim manus devincit, toties hygiènes et clinices ^licreB auxiiSo vêmunt.