‹ Consultations de morale, de droit canonique et de liturgie (volume 3)Chapitre 186 sur 464 · LXIV. — MODIFICATION DE LÉGÈRETÉ DE MATIÈRE DU VOL · texte numérisé non relu

LXIV. — MODIFICATION DE LÉGÈRETÉ DE MATIÈRE DU VOL

6. Après avoir cité de nombreux auteurs, saint Alphonse détermine en ces termes la matière grave du vol pour son temps (1. III, n. 528) : « Ex his omnibus concludo quid probabilius mihi videatur. Et quidam 1. Respectu mendicantiimi puto materiam gravem unum julium seu carulenum (42 centimes) et minus, si aliquis pauper minus quotidie eleemosynis lucretur ; 2. Respectu fossorum et similium operantium communiter loquendo, duos julios (85 centimes) ; pro artificibus vero duos julios cum dimidio (1 fr. 07); 3. Respectu communiter sive mediocriter divitum quatuor julios (1 fr. 70), et unius pro iis qui ex propriis misere vivunt ; verum pro absolute dwitibus quinque vel sex julios (2 fr. 12 ou 2 fr. 55), et idem censeo pro mercatoribus valde opulentis ; 4. Respectu magnatimi ditissimorum unum aureum (5 fr.). Et idem puto pro communitate valde opulenta ; saltem prò hac dico suffìcere ad gravem materiam aureum cum dimidio (7 fr. 50); Respectu autem regum, duos aureos (10 fr.) » (1).

Saint Liguori avait écrit au n. précédent : « Alii vero probabiliter dicunt requiri saltem duos aureos... Imo Potestà pro regibus requirit plus quam duos aureos, et plurimi extendunt usque ad très aureos». Ces paroles ont fait penser aux théologiens que d'après l'enseignement de ces auteurs, on devait considérer la somme de 15 francs environ comme matière grave absolue pour le vol. Ballerini dit à ce propos (Opus Th. mor., t. III, tr. VIII, n. 65 : )« S. Alphonsus, lib. III, n. 527, enumerat saltem 20 auctores, qui quoad ditissimos prò materia gravi exigunt duos vel etiam très aureos. Imo plurimis tribuit sententiam, quod très aurei requirantur ; quam sententiam a Laymann communem dici testatur. Aureus autem communis scutato romano œquivalet. Et ex hoc patet, horum DD. judicio materiam gravem absolute, qua? scilicet nunquam levis culpa censeri possit, saltem summam trium aureorum attingere debuisse ».

7. Que faudra-t-il donc établir comme règle pour notre temps ? — L'avis commun des théologiens modernes est que l'on doit à peu près doubler, suivant les circonstances, les chiffres indiqués par saint Liguori. Il serait trop long de rapporter ici en détail les opi-

(1 ) Certains donnent au fuie une valeur plus élevée. Mais saint Alphonse a bien expliqué sa pensée en disant union julium seu carulenum, attribuant ainsi au fuie la valeur du carlin (42 cent.).

nions de tous ces auteurs ; nous nous bornerons à quelques-unes. Le P. Bucceroni, l. c, n. 6, croit pouvoir, tout bien considéré, établir les règles suivantes in pr aesenti et quo ad Italiani, et sans doute aussi, plus ou moins, pour les autres pays d'Europe : « 1. Pro pauperibus 1 libella, et minus, secundum gradum illorum paupertatis. — 2. Pro operariis et artificibus, 1 libella, 2, 3, secundum varia opificia et artes, magis vel minus lucrativas. — 3° Pro personis civilis et ordinaria? cònditionis, qua3 vivunt redditibus, vel exercitio mercatura? et commercii, vel liberalis professionis, 4 libella3, 5, 6, 7, secundum varium gradum conditionis vitse. — 4° Pro divitibus ordinariis, 8, 9, 11, 12, et pro corporibus moralibus ordinariis, 10-20 libellée, pro divitiarum gradu. — 5° Tandem pro personis extraordinarie divitibus, uti sunt Principes régnantes, nobiles et mercatores ditissimi, corpora morali a et societates exorbitantia capitalia possidentes, designari non potest materia relative gravis ; recurrendum est ad materiam absolute gravem ».

8. A son tour, le cardinal D'Annibale s'exprime en ces termes (Summula Th. mor., part. II, n. 201, éd. n) : « Pree oculis habeam S. Alphonsum, duplicato fere ex eo tempore, quo is vivebat, rerum pretio. Itaque pro prœsenti nummorum valore semper leve per seesse dixerim damnum, quod ad unam libellam circiter non pertingit. etsi mendico ; contra grave per se esse dixerim damnum quod 30 circiter libellas exsuperet, etsi ditissimo, vel Regi, fuerit illatum. Inter heec damnum relative, id est ex personis metiri débet : reor igitur grave esse 1° pauperibus, idest mendico, vel operano, vel artifici damnum 1 libellas, vel y2 ; — 2° mercatoribus pro cujusque fortuna, vel infima, vel media, vel summa, 2y2, vel 4, vel 8 ; — 3° divitibus prout eis ex proprio vectigali, detractis sumptibus, nihil redundat, aut parum, aut multum, aut plurimum, 3 et forte minus, 4, vel 7, vel 10 ; — demum quoad personas morales, qua? habent corpus collegii, damnum grave est quod 10, vel si fuerint opulenta?, quod 20 eestimatur ».

9. Dans son grand ouvrage posthume, l. e, n. 67, le P. Ballerini expose ainsi sa manière de voir : «Forte pro divitibus pra?stentibus, non tamen opulentissimis, suffìcient très aut quatuor aurei ; pro divitibus ordinariis, duo aut très ; pro exercentibus artem liberalem eaque honeste viventibus, unus aureus ; pro operariis, qui partem lucri reponere uolent, très aut quatuor fr. ; pro iis qui lucrantur plus

Page 1