LXV. — TAUX DE L'INTÉRÊT
magnis expensis et laboribus, nempe si detur mutuumhomini dubiœ fidei vel pauperi ».
2° « Dummodo non récuses assecurationem sortis, si tibi offeratur per pignus aut fidejussionem, et non cogas mutuatarium ad taie periculum transigendum ».
3° Si damnum non est deductum in pactum, nibil potest exigere, quia deest pactum ».
Gury ajoute cette quatrième condition (t. I, n. 859) :« Excipe si mutuatarius sit pauper, quia tune preeceptum mutui ex charitate urget ».
Il nous semble que ces conditions doivent être soigneusement commentées, si l'on veut apprécier exactement la portée de ce titre.
4. En ce qui concerne la première, nous admettons sans difficulté que le danger à courir -doit être véritable : un danger non réel ou imaginaire ne pourra jamais justifier une augmentation de l'intérêt. Mai» il n'est pas nécessaire que ce danger soit certain ; un péril probable est suffisant. C'est ce qu'ont déclaré les SS. CC. de la Propagande et du Saint Office dans les textes cités : « Eminentissimi Patres censuerunt ratione mutui immediate et prsecise nihil esse accipiendum ultra sortem principalem ; si vero aliquid accipiant ratione periculi probabiliter imminentis prout in casu, non esse inquietandos, dummodo habeatur ratio quantitatis periculi, et probabilitatis ejusdem, ac servata proportione inter periculum et id quod accipitur ».
Saint Alphonse dit encore que le danger doit être extraordinarium et non commune. Que faut-il entendre par ce danger extraordinaire et non commun ? La S. C. du Saint Office, dans le décret du 18 mars 1784, après avoir confirmé la déclaration citée de la Propagande donnée pour les Chinois, en 1645, explique en ces termes la nature du danger en question : « Quœri nunc potest quale esse debeat periculum, et quœ ejus ratio et natura, ut hoc concurrente titulo possit mutuans aliquid ultra sortem recipere. In hac autem quaestione prò certo tenendum est non qualecumque periculum satis aptum atque idoneum œstimandum esse, ut aliquod lucrum ex mutuo percipi possit. Namcum titulus,ex quo justa ac légitima causa consurgit, ut quiddam amplius ultra sortem ex mutuo debitam rite exigatur, debeat semper esse extrinsecus, nec mutui natura? conjunctus et innatus ; hinc plane consequitur, quod si pericu-
lum ex iis circumstantiis dumtaxat profkiscatur. qua? omnibus mutuantibus istic communes sunt, nec ab ipsa mutui natura disjungi possunt. tune certo quodlibet lucrum, quod ex mutuo captatur ab usura? labe purgari minime potest. Quapropter cum pestis, incendia, Turcarum persecutiones aliaque hujusmodi infortunia qua? quamvisConstantinopoli frequentiorasint. in quacumque tamen urbe semper instant mutuantibus, maximopere cavendum est, ne propter commune hoc periculum, quod ipsius mutui vis ac natura importât, aliquid in mutuo ultra sortem exigatur. Majorem potius habere videtur indaginem cum periculum amittendae sortis immineat vel ex culpa ipsiusmet mutuatarii, quod veterator sit, fallax, vafer, quod fuga aut malitiosis tergiversationibus creditorem fallere possit, vel cum prseter ipsius mutuatarii culpam alia instent creditori pericula ex loci, temporis ac personarum circumstantiis quse ipsum in sorte recuperanda valde anxium atque sollieitum teneant. Quamvis vero potiora semper haberi debeant pericula quse ex culpa mutuatarii proficiscuntur, attamen in his omnibus casibus an, quomodo et quanti sestimari taie periculum possit, ex quo titulus legitimus mutuanti praebeatur ad lucrum supra sortem captandam, perdiffìcile sano est generatim statuere. Ad unamquamque rem sestimandam, momentoque suo ponderandam, incumbat confessariorum solertia et doctrina : ipsi perpendant singulos casus; inquirant super qualitate et probabilitate periculi, videant si assecuratione pignoris omne absit periculum, servent proportionem inter periculum atque id quod mutuanti lucrali supra sortem permittitur, probatos auctores consulant, atque preesertim adha?reant sententiis atque principiis ab hac Apostolica Sede approbatis, tam in supra laudato decreto S. C. de Propaganda Fide anni 1645, quam in Epistola Encyclica Benedirti XIV Vix pervenit edita anno 1745 ».
Cette explication nette et précise nous permet de nous faire uno idée exacte du « danger » requis. Il doit toujours être extrinsèque ; il ne doit pas être joint ou rattaché à la nature du prêt ; il ne doit pas non plus être commun à tous les prêteurs. Il ne doit pas être lié à la nature du prêt : par conséquent on ne peut tenir compte d'un danger inséparable de tous les prêts ; c'est-à-dire la possibilité que l'emprunteur soit infidèle, que l'on ait à faire des frais pour recouvrer son capital, qu'on doive intenter un procès, etc. Car, suivant ce que nous avons déjà dit, ce n'est pas la possibilité, mais la probabilité de ces inconvénients qui constitue le danger. La possibilité du dan-