CXXVII. — DISPENSE MATRIMONIALE EN CAS D'URGENCE
A cette question plusieurs auteurs répondent affirmativement, parce que ce pouvoir exceptionnel repose entièrement sur l'interprétation de la volonté du Pape au sujet de la dispense nécessaire dans ce cas ; or, puisque le Pape a déclaré sa volonté sur ce cas en donnant cet induit avec les restrictions indiquées, il faut s'en servir sans en dépasser les limites. Ainsi raisonnent De Justis et d'autres cités par lui (De disp., 1. II, c. 2, n. 160).
Mais il faut observer que l'induit ne contient pas la moindre allusion au pouvoir extraordinaire de l'évêque pour ce cas, moins encore une restriction. Puisqu'il n'y a aucune défense, l'évêque même après avoir reçu l'induit de la Pénitencerie, peut se servir de son pouvoir extraordinaire, quand de graves raisons l'exigent. Cette conclusion est confirmée par une décision de la S. G. du Concile du 29 janvier 1881 (Monit. eccl, t. II, part, m, p. 117), où l'on suppose valide une dispense accordée par l'évêque, quoique dépassant les bornes de l'induit de la Pénitencerie ; nous en parlerons plus loin.
Il demeure donc certain que, même après avoir reçu l'induit de la S. Pénitencerie, l'évêque peut dispenser dans le cas indiqué.
4. Et si le temps fait défaut pour recourir à l'évêque ? — Les théologiens vont alors plus avant, et envisagent le cas suivant le droit naturel.
Saint Alphonse poursuit en ces termes (l. c.) : « Imo addit Pignatellus (t. III, cons. 33, n. 5) et fuse probat, eo casu censetur omnino cessare lex, qua prohibetur tale conjugium contraili ; omnis enim lex, ut ait, ordinatur ad bonum publicum, et revera est commune apud omnes ex c. 2, de observ. je/un., ubi dicitur quod nécessitas careat lege, et ex c. 2, dist. 4, ubi S. Isidorus ait : « Erit autem lex « honesta, possibilis, secundum naturam, loco temporique conve- « niens, utilis, manifesta quoque » etc. Unde quando lex evadit perniciosa, utique non obligat, ut docet D. Thomas (2. 2, q. 120, a. 1), qui dicit quod cum aliquid est contra commune bonum, malum est sequi îegem positivant... Et ideo, ait Pignatellus, tune alium inferiorem legislatore posse declarare quod lex impedimenti cesset et non obliget, cum in eo casu, si adhuc Pontifex vellet legem obligare, talis voluntas respiceret malum, quia esset causa scandali, quod non est praesumendum. Unde dicit Roncaglia (n. 172, q. 2, cujus opinionem ait auctor Inslruet. prò novis confessor, ex Jordano et Pignatello ut supra non esse rejiciendam tamquam improbabilem et non tutam in praxi) quod si aliquando nec etiam ad episco-
pum aditus pateret et nullo modo aliter vitari posset gravissimum periculum infamia? aut scandali, posset parochus vel alius confessarius declarare quod lex impedimenti in eo casu non obligat, quia eadem ratio, ut supra, tune urget, nempe quod cessât lex quando potius est nociva quam utilis. Et licet hic non cesset finis legis in communi, sed in particulari, cum tamen cessât finis legis in contrarium, lex etiam cessât, ut omnes conveniunt cumSalm. Notant tamen prœfati auctores quod esto tune permittatur contrahi matrimonium, tamen quantocius (saltem ad majorem securitatem et ad salvandam reverentiam legibus Ecclesia? debitam), recurri débet ad S. Pœnitentiariam, ut ab illa dispensatio obtineatur ».
Dans ce cas si urgent, la loi de l'empêchement ecclésiastique cesse ; et n'importe quel curé ou confesseur peut déclarer cette cessation de la loi, bien qu'il soit utile, mais non strictement obligatoire, de recourir après coup à la S. Pénitencerie pour en obtenir expressément dispense.
5. Cet enseignement s'appuie sur la théorie de la cessation de la loi, quand celle-ci devient non seulement inutile, mais nuisible. Et voici un passage de saint Thomas à ce sujet (1. 2, q. 96, a. 6) : « Omnis lex ordinatur ad communem hominum salutem ; et in tantum obtinet vim et rationem legis. Secundum vero quod ab hoc deficit, virtutem obligandi non habet... Contingit autem multoties, quod aliquid observari communi saluti est utile ut in pluribus ; quod tamen in aliquibus casibus est maxime nocivum ; quia igitur legislator non potest omnes singulares casus intueri, proponit legem secundum ea quœ in pluribus accidunt. Si emergat casus, in quo observatio talis legis sit damnosa communi saluti, non est observanda.... Si sit subitum periculum, non patiens tantam moram, ut ad superiorem recurri possit, ipsa nécessitas dispensationem habet adnexam ; quia nécessitas non subditur legi... Ille qui in casu necessitatis agit prœter verba legis, non judicat de ipsa lege ; sed judicat de casu singulari, in quo videt verba legis observanda non esse ».
Et à la q. 120 a. 1, le même saint Docteur écrit encore : « Sicut supra dictum est, quia humani actus, de quibus leges dantur, in singularibus contingentibus consistunt, qua? infinitis modis variali possunt, non fuit possibile aliquam regulam legis institui quse in nullo casu deficeret : sed législatures attendunt ad id quod in pluribus accidit, secundum hoc legem ferentes. Quam tamen in aliqui-