XIII. — PRÊT A INTÉRÊT
■a Ss. Canon ibus et a probatis auctoribus traditas. — Et dentur decreta 13 januarii 1780 et 26 martii 1840, prout sequuntur (1).»
3. Ex C. S. Officii. — «Anno 1871 ex quodam Italia? loco quse-
et nonnisi temere persuasurum, reperiri semper ac prœsto ubique esse vel una cum mutuo contrac tus alios justos, quorum vel titulorum vel contractuum prœsidio, quotiescumque pecunia, frumentum aliudve id generis alteri cuicumque creditur, toties semper liceat auctarium moderatum ultra sortem integram salvamque recipere. Ita si quis senserit, non modo divinis documentis et catholicse Ecclesise de usura judicio, sed ipsi etiam humano sensui ac naturali rationi procul dubio adversabitur. Xeminera etiam id saltem latere potest, quod multis in casibus teneatur homo simplici ac nudo mutuo alteri succurrere, ipso prœsertim Christo Domino edocente : Volenti mutuari a te ne avertaris : et quod similiter multis in circumstantiis, praeter unum mutuum, alteri nulli vero justoque contractui locus esse possit. Quisquis igitur suae conscientiœ consultimi velit, inquirat prius diligenter oportet, verene cum mutuo justus alius titulus, verene justus alter a mutuo contractus occurrat, quorum beneficio, quod qiicerit lucrum, omnis labis expers et immune reddatur ».
D"où les conclusions suivantes :
1° On commet le péché d'usure quand dans le prêt on exige un lucre pour l'unique motif du prêt ;
2° On ne saurait justifier cette pratique, ni parce que le gain est modéré ou même ténu, ni parce qu'on prêterait à des personnes riches ou à des marchands qui s'en serviraient utilement à leur propre avantage :
3° Cependant on ne veut pas dire par là qu'il ne puisse y avoir parfois, en même temps que le prêt, des titres extrinsèques au prêt lui-même qui permettent d'exiger licitement quelque chose supra sortem; on ne veut pas davantage interdire à toute personne de placer son argent en d'autres contrats différents du prêt, afin d'en tirer un bénéfice ;
4° Dans ces deux cas, il faut tout peser dans la balance de la justice, et ne rien exiger au delà de ce que comportent ces titres extrinsèques ou ces contrats, sous peine de pécher et de se voir obligé à restitution ;
5° Il serait téméraire d'affirmer que dans tout contrat de prêt se trouvent ces titres qui autorisent un gain, du moins modéré ; car en bien des cas on est tenu de donner de son bien en prêt pur et simple, c'est-à-dire gratuitement, suivant l'enseignement de Jésus Christ {Math., v, 45).
(1 ) Voici la teneur de ces deux décrets :
Decretimi I. — Feria V corani Sanctissimo 13 januarii 1780, ad quaesitum : « Usura communis abusus est in Sinis, et multi sunt christiani qui hujus labe inficiuntur. Huic morbo occurrere optantes antiqui missionarii arbitrati sunt impossibile esse totam spem lucri eripere ab ipsis; tantummodo canati sunt ipsorum cupiditatem ad certos fines cohibere. unde passim et indifferenter ab ipsis permissum est lucrum quindecim per 100 in hac emissione exigera. Hujus permissionis ratio fuit, quia ■mutuatores, ordinarie et comnnmiter loquendo, inter Sines grave peri-
situm fuit : i. Est-il permis aujourd'hui, même aux ecclésiastiques, de placer leur argent avec un intérêt modéré, de cinq pour cent, comme le permettait auparavant la loi sous le Gouvernement légi-
culum subeunt amittendi sortem principalem, aut insolitos assumendi labores prò recuperatione debiti, et periculumistud commune tantum est, ut inter centum mutuatores plus quam media pars illud onus sustinendum habeat. Motivum etiam ipsis fuit aliarum provinçiarum exemplum ; nihilominus existimavimus probabilius et tutius ad singulares et individuos casus attendere, ut permittaturvel prohibeatur lucrum, abstractione facta a dicto communi periculo quod de facto reale est, ita ut, sublato titulo lucri cessantis aut damni emergentis, si in particulari casu specialiter non deprehendamus circumstantias periculi extrinseci, propter quas declaravit S. C. non esse inquietandos Sinenses ; aut etiam si mutuatores nihil speciale timendum ex parte mutuatarii fateantur, tune absolute quodeumque lucrum prohibemus, et acceptum mandamus resti tuere. Heec est nostra praxis, cui multi ex christianis non obtempérant. Enixe ergo S. Congregationem rogo, ut dignetur sententiam ferre, et declarare, num periculum istud commune, modo quo propositum est, det facultatem indifferenter lucrum percipiendi, absque eo quod ad specialis casus individui circumstantias attendatur, prout expositum est ».
Responsum : — « Cum œqualitas in contractibus, ut justi sint, requiratur, nihil in mutuo vi mutui accipiendum ultra sortem principalem. Quod si mutuanti lucrum cessare vel damnum emergere aut periculum immnere amittendae sortis, vel assumendi insolitos labores pro illins recuperatione contingat, horum quidem compensationem repeti posse, duabus tamen conditionibus semper ob oculos positis, quarum prima, ut reapse titulus novus aliquis ex ipsis concurrat ; altera, ut nihil amplius quam vere ille postulat exigatur. Quamobrem a justitiae régula deficere et restitutioni obnoxios esse omnes contractus, in quibus, aut interesse fingitur quod compensetur, aut plus petitur [quam] quod adaequata compensalo requirit. Imprudenterigiturat que illicite ageremanifestoque se injustitia? discrimini committere patet qui, ex eo quod periculum quod innuimus plerumque in Sinis occurrat, lucrum semper atque semper idem requirunt, quasi periculum semper intercédât, et cum adfuerit, eamdem semper remunerationem petat ; neque excusari quod minorem quam qua? regni lege permittitur, usuram percipiunt, cum non ideo rectum sit aliquod quod a justifia minus deflectit, nisi ad recti formam prorsus componatur ; neque humana sed divina lege, ac lege naturali qua3 sequitatis tenax est, hominum actiones pensandse sint. Eos tantum reete se gerere, qui ad individuos casus respicientes, tune solum compensationem exposcunt, cum periculum revera intervenit, et non aliam compensationem tune quœrunt, quam quae periculi gravitati qua3 proborum ideirco prudentumque judicio existimanda est, respondet».
Decretum II. — Feria Y, 26 Martii 1840. — Dominus de Laffaire diœcesis Bituricensis, Sanctitati Yestrae devote exponit, patrem suum dum