Plantin à Alanus Copus
(Plantin traite de différents sujets, et spédalement d'une nouvelle édition des Dialogi sex que Copus voudrait faire paraître, mais que Plantin déconseille, parce qu'une partie des exemplaires de la première édition se trouve encore en magasin. Il se défend en outre de chercher à faire des gains exagérés par ses transactions avec Alanus Copus.)
17 julii 1568.
Clarissimo doctissimoque viro D. Alano Copo.
Q.uandoquidem conditiones mihi damnosas, in tuam gratiam potius quam in meum uUum quœstum, tibi petenti obtuli ofïeroque, non video qui (si tamen tuas intelligo) in aliam partem debueris interpretari. Pecunias nunquani denegavi, sed tempora fuerunt nobis iniquiora. Imo, nisi existimassem te nos non libenter vo-
luisse et potuisse ferre, ego jamdudum quoquo fœnore aliunde pecunias corrasissem, quo meam erga te fidem et chirograpliLim liberassem. Quod et nunc facere est animus. Quare, quando hue venire pecunias qusesitum voles, indica 2 vel 3 antea diebus, efficiam, Deo favente, uteas paratas invenire possis.
De qu^estu ex libris a te emptis tantum abest ut cogitem, ut paratus sim, tibi vel cuicumque libuerit, 15 stufferis (quod ego 22 emi) dare '. Tu mihi 80 florenos obtulisti, si vellem nunc recudere librum. Ego vero 180 tibi vel cuicumque libuerit ex ipsis libris dabo,si reliquos velit mihi solvere,adque editionem novam ita properabo ut ante 3 postea menses pollicear me, Deo favente, absoluturum impressionem idque pnestabo.
Quod scribis te noUe magno emere quod cum magna gratia et aliquo fortasse commodo potueris impetrare, non satis assequor, cum ex verbis tuis intelligam te non oblitum esse officii tui, qui mihi ex compromisso et chirographo amici privilégia omnia et exemplar Dialogorum tuorum correctum debueris dare,quinto mense ab eo die quo libros tuos emi : tantum abest ut debueris alicui offerre vel addicere. Imo neque, si rem meam amas et editionem novam, ut semper mihi occasionem dari optavi, desideras, debuisses aliquem de nova recognitione vel
I . Plantin avait imprimé la première édition des Dlalogi sex Contra sumini pontijicatus , inonasticce viia, sanctorum, sacrarum imaginiim opbugnatores et pseudomartyres aux frais d'Alaiius Copus qui, de ce chef, lui avait payé 1097 florins. L'ouvrage était terminé en janvier 1566; au mois de mars suivant, Plantin reprit 940 exemplaires à 22 sous la pièce, soit pour une somme totale de 1034 florins. Il était stipulé entre'eux qu'Alanus Copus prendrait des livres de Plantin pour une valeur égale à celle de 100 exemplaires, c'est-à-dire pour 330 florins.
editione parata certiorem reddere, antequam de me, ad quem res pertinet, intellexisses priorem editionem esse ferme divenditam. Ignorasne me nullum, ut aiunt, non movisse lapidem quo possem vel partem aliquam viliori quam emerim pretio distrahere. Nonne tu et amicus noster Frimannus ', Bellerum ", Zangrium ' et, ut mihi dixisti, alios nonnullos sollicitastis, vel ad emtionem vel permutationem quo possem ad novam editionem animum applicare.
Quod si de fide mea dubitasti hactenus, quasi simulate aliquid dixerim, vel me tôt exemplaria quod postremum dixi non habere credas, tibi experiendum fuit quod et nunc etiam potes. Si tibi de expectatione pecuniarum tuarum ultra tempus prasscriptum aliquid damni accidit, hoc resarciri potest et ad id pr^standum sum paratus. Num vero quod ex declaratione emendatorum Dialogorum damnum^nobis accidit resarciri possit, tuum esto judicium. Iniquumne tibi videtur, si, cum nova correctio tua et privilegium ad editionem mei solius juris sint omnino, eo me demittam ut paratus sim in tuam gratiam mediam partem jactun-e in exemplaribus qui supersunt distrahendis ferre et mediam partem lucri novie editionis vel tibi vel cui volueris cedere ? An existimas fortasse, nova etiam editione facta, priorem posse divendi? Certe, si hoc credis, erras ; imo religio mihi esset, nisi pr^efato id quod esset, aHcui obtrudere. Quare nuUi usui tune forent pr^terqu^m ad maculaturas, quod aiunt.
Vide itaque, mi Cope, et perpende, quœso, num ali-
1. Thomas Freeman, anglais, associé de Copus dans l'affaire des 'Dialogi sex.
