‹ Correspondance de Christophe Plantin (volume 3)Chapitre 44 sur 178 · Tlantin à Vendius · texte numérisé non relu

Tlantin à Vendius

(Plantin fait savoir à Vendius qu'il lui est impossible d'imprimer sur vélin un exemplaire de la Bible royale pour le duc de Bavière, parce que le roi d'Espagne a retenu pour lui-même les treize exemplaires sur parchemin qui pourront être tirés de l'ouvrage. Il lui offre de réserver pour le duc de Bavière un des dix exemplaires sur grand papier impérial d'Italie. Il lui explique en détail où en est l'impression de cette Bible et ce que chacun des volumes comprendra. Il annonce l'impression de la Bible de Pagninus, et finit par recommander le jeune libraire dont il est question dans la lettre précédente.)

Clarissimo doctissiraoque viro D. Vendio 111"" Dacis Bavarias Secretario fidelissimo.

Annus jam elapsus, clarissime doctissimeque Vendi, ex quo, e nundinis Francofordiensibus reversus, ad tuas, quas in nundinis cum centum florenis, ad pergamenum emendum pro uno exemplari Bibliorum maximorum 111'"° Duci Bavaria^ imprimendo, accepcram, respondi, et me dolere, quod domum reversus intellexerim aperte Regem nostrum Catholicum, (jussu et auctoritate cujus illa Biblia quinque linguarum imprimo) non velle ut alicui pra^terquam sibi in pergameno im-

primerem. Ille namque sibi soli vult habere 13 excmplaria principibus viris, quibus placuerit, donanda.

Imprimo vero decem exemplaria in carta elegantissima Italica, cujus risma hic emo 25 florenis. Hœc autem erunt, ut etiam tum significabam, illis pergamenicis multo nitidiora et elegantiora. Ex eis unum exemplar dostinavi I1I™° Duci, non tam certe pecuniarum acceptarum gratia, quam quod illi tamquam unico in Germania Catholic-e religionis propugnaculo et defensori summo debeatur.

Ex eo vero tempore an meas, quas magistro postarum hic ad vos mittendas dederam, acceperis, neque quicquam de operibus Eckii imprimendis intellexi, Ostendit vero mihi D. Rabus '. paucis ab hinc hebdomadibus, Htteras tuas ad D. Hannardum, in quibus videbaris dubitare an pergeremus in illis Bibliis imprimendis. Ego autem statim illi quousque progressi essemus et quanta diligentia laboribus et sumptibus impensis in illis progrediamur indicavi, quod ut tibi significatum curaret rogavi, quod et nunc paucis tibi ipse aperire volui.

Nos, Dei gratia, non ineleganter, ut spero et, ut judicant omnes qui viderunt apud nos, féliciter absolvimus libros Moysis uno satis magno volumine ; libros Josuë, Judicum, Ruth, Regum 4 et Paralipomenon 2, altero ; Esdrœ 4, Tobiae, Judith, Esther, Job, Psalmorum, Proverbiorum, Ecclesiastis et Cantici Canticorum, cum Sapienti^e et Ecclesiastici, tertio etiam satis magno volumine. Pergemus nunc in Prophetis et Machabasorum libris quarto volumine, eosque duos libros hebraice,

I. Justin Rabus, né à Cracovie, se convertit au catholicisme pendantun voyage à Paris et entra dans la Société de Jésus en 1569. Il enseigna dans différentes villes, et mourut à Cracovie en 1612.

chaldaice, grsece, latine ex Vulgata et recepta editione, atque versionibus aliis latinis ex gr^eco et ex chaldaice duabus impressos damus. Novum Testamentum syriace syriacis characteribus et rursum eadem lingua hebraicis characteribus gr^ece itidem et latine ex versione recepta, cura aliis versionibus ex grasca et syriaca lingua, occupabit quintum volumen.

Apparatus Bibliorum, varias lectiones diversoruni exemplarium et rationes versionum et quiedam alia ad introductionem lectionis sacrorum voluminum conducentia complectentes, sexto volumine imprimentur.

Lexica hebraica, chaldaica, syriaca et grasca locupletissima, cum suis grammaticis, septimo et octavo comprehendentur volumine.

Jamdudum pr^eterea et aliud volumen laboriosissimum et sumptuosissimum, si unquam visum sit, habemus sub prselo, quod vel nonum erit, vel cum prioribus suis partibus divisim poterit compingi, nempe Biblia iterum hebraica, in quibus supra unamquamque dictionem hebraicam latinam illi respondentem adprimimus ex versione Santis Panigni, si fieri possit; ubi vero non reddidit Panignus ad verbum, adposita aliis charracteribus propria interprétation e dictionis hebraica versionem dicti Panigni rejicimus ad marginem, ubi pra;terea radices seu themata dictionum hebraicarum certis signis illic et in texta designata exprimimus, ita ut nihil, nostro quidem judicio, ncque docti, neque linguarum imperiti ad sua in Bibliis sacris sancta studia juvanda merito sint a nobis desideraturi *.

I. Suivant la table imprimée dans les liminaires de l'ouvrage, la Bible royale comprend quatre volumes de l'ancien Testament, un du nouveau et trois volumes de l'Apparatus sacer ; en tout huit tomes.

— lOI —

Faxit Deus opt. max. ut ad honorem suum et Ecclesias Catholicie utilitatem et h^reticorum linguarum peritiam mentientium confusionem istud laboriosissimum et sumptuosissimum opus nobis licent absolvere, quod, nisi nos valetudo et facultatcs ad sumptus hos ingcntcs ferendos deserant et deficiant, intra sesquiannum futurum speramus. Nam, cum abhinc sesquianno duobus prœlis illud sumus prosequuti, nunc rationem qu;i;rimus addendi adhuc duo pntla, ut sic quatuor prœlis, quse supersunt, citius absolvere possimus.

Hœc paulo fusius tibi, quod ex supra memoratis litteris c.d D. Hannardum dubitare videreris, an aliquid ex opère prœdicto a nobis pollicito expectandum esset, scribenda esse duxi, ne quid de nostra fide scrupuli animo tuo frustra inliœreret. Centum vero florenis, quos Francofordiie superiore anno me ad pergamenum emendum recepi, quandoquidem id ad quod numerati sunt praîstare non est integrum,libenter reddam cui et quando prasmonitu significaveris.

Bonum etenim nomen, ut decet, apud quemcunque, maxime vero apud vos, ita retinerc volo, ut in aliis commendandis aliquid valere possim. Mihi namque non soleo tam diligenter laborare quam reipublicas et amicis, quorum causa auctoritate apud te tuique similes, hoc est viros clarissimos doctissimos et prudentissimos, nonnihil valere desidero.

Le second volume de l'Apparatus contient les textes hébreux et grecs avec traduction intorlinéaire. C'est ce dernier volume dont Plantin expose ici le plan. Au moment où il écrivait la présente lettre, il voulait donner trois volumes d'Apparatus, sans compter l'ouvrage dont il parle ici et qui aurait formé un quatrième volume.

Quod si jam de me aliquo modo tibi persuasum est, rogo et obsecro ut, in negotio hujus juvenis, nostro, imo reipublicae litterarice, in istis regionibus nomine declarare non dedigneris. Is vero quid tuo favore ab 111"° Duce et ab Academia Ingolstadiensi petat paucis melius tibi aperiet. Quod vero pr^estiteris ei beneficium, mihi et ejus amicis pra^stiteris, efficietque, ut spero, ne unquam ejus commendatione pœnitear. Si quid vero tuo vel amicorum tuorum [beneficio] possim in his regionibus, vel quocumque terrarum, imperare poteris : obsequar et exequar libens.

Vale, vir clarissime, et Plantinum tuum, quœso, amare perge. Antverpise, 20 decembris 1569.

Page 1