‹ Correspondance de Christophe PlantinChapitre 219 sur 398 · Sanctus Pagninus · texte numérisé non relu

Sanctus Pagninus

espérons y adjouxter, avec autres diverses commodités, propres à Tintelligence des langues.

136. — Rei narratio quam casum conscientîae vocat R. Fr. Antonius Siennensis. *

(Planiin avait acheté des livres chez le libraire Pierre Kerkhovius ; le dominicain Antoine de Sienne prétendait que ces livres lui appartenaient et devaient lui être rendus par Plantin. Celui-ci allègue sa bonne foi, en les achetant, pour défendre la légitimité de sa possession.)

Anno Domîni 1568, prima novembris, Christophorus Plantinus, volens ingredi per portam septentrionalem ecclesiam B. Virginis Marias, vidît quosdam libros, quorum folia rubro colore (praeter morem communem hujus loci) erant infecta, venum expositos supra tabulam tabernas librarias, quag illic est sub porticu.Novitate hac allectus, accedit tabernam et, libros cum aperiret, interrogatur a Petro Kerkhovio *, ejusdem tabernae domino, num velit emere. Rogat Christophorus a quo habuerit et quamdiu habuerit expositos. Respondet Petrus ante quatuor dies se habuisse a quodam mercatoris institore sibi probe noto, cui commissi erant ad vendendum,

1 . Cette pièce est écrite sur une feuille volante non datée. Elle est rédigée en 1369, mais nous la plaçons ici à la date où se passèrent les faits qui y sont exposés.

2. Petrus Kerkhovius ou Cemetière s'occupait aussi de travaux littéraires. Il traduisit en flamand pour Plantin Flot es Ciceronis ad epistolas scrihendas et une partie de La pretnière et la seconde partie des Dialogues français^ sur un texte de Jacques Grévin et probablement de Plantin lui-mcme (Plantin 1567). Il fit encore Tindex du Vàlerius Maximus de 1567.

quod cujus essent vellet hinc migrare ad suos. Faciebat autem3oflorenis omnes;se quidem potuîsse jam bonam partem diversis canonicis vendidisse, verum malle simul omnes vendere si facere posset. Obtulit tune Christophorus i8 florenos, negavît Petrus.

Sequentibus po^tea diebus, illac îngrediens Christophorus, bis aut ter adhuc vocatur a Petro et ad libres singulis diebus expositos emendum pro re sua hortatur. Undecima tandem die novembris convenitur et afferuntur libri a dicto Petro et ejus famulo in aedes Christophori et libro rationum Diurno nominatim ascribuntur ad hune modum ^ : ii Novembris 1^68, emi a D^ Petro Kerkhovio bibliopola, ad portant B. Virginis Maria tabernam habtnte hos sequentes libros, pretio 22 florenorum quos existimo, ut taxavi :

Concilia generalia, 4 voll. lig. 9 — 1$

Metaphisica Pauli Cassinatis, Macrobius f° simul i — 5 Confessio Augustiniana, 4^ — 18

3 Euthimius in Evangelia 2 — 14

I Titus Livius, f*', viel i — 4

I Psalterium Flaminii — 6

I Plautus, 16*' — 6

I Janelli metaphisica et physica, 8° i^^ 4

I Alphonsus de lege pœnali, 8° — 10

I Hector Pontus in Jesayam, 8° — 10

I Quintilianus Griphii — 10

I Allegoria Bibliorum, 8°, Paris — 10

I Euripides grsece, 8° — 12

I. La note en question est moins explicite, elle dit : Adi ditto (11 novembre 1568) Achepté comptant. Suit la liste des livres, et à la fin : Le maistre (Plantin) les a payés 22 florins, argent comptant.

I Cajetanus in Job. Idem in Psalmos i— 8

I Hilarii opéra, f° i — lo

Ex quo satis liquet non fuisse minus emptos quam valerent.

Qiiario vero postca die Dominus Canonicus Almaras accedit tabernam dicti Christophori, contemplatur libros supradictos quos se prius licitasse prasdicat, maxime vero sibi Concilia gcneralia cupere dicit, quse illi pro 10, ni fallor'jflorenis conceduntur.Euripides dono postea cuidam studioso datur, ex quo liquet dictum Christophorum nihil scivisse de dolo ; minus de alla re quapiam mala : proinde non teneri reddere nisi recepta, saltem absque lucro, sunima persoluta, Fr. Antonius S, aulem aliter prietendit; dicit enim suos esse etc. Q.uod si ejus fuissent mihi videtur dcbuisse prius indicasse. Nam quamvis dictos libros viderit saepissime et nonnuUos in manibus habuerit, in dicta taberna Christophorumque verbum fecit, ante mensem, ni fallor, decembris postremi, cum jam dictus Petrus ex urbe in Quadragesima superiori abivisset. Praeterea mihi videtur justius ut a mercatore satis sibi noto et divite, cui vas suum concredidit (ut non, idem mercator negat), libros suos répétât quam a dicto Christophoro, qui eos diu expositos in loco frequentissimo émit et in taberna sua postea omnibus, etiam ipsi Fr. D. Antonio, proposuit.

I. Plantin se trompe effectivement. Le 15 novembre 1568, il vendit au chanoine Almaras les Concilia generalia à 12 florins.

157* — Plantin à Henri Corbry.

(Il se chargera volontiers de fournir les livres désirés pour la bibliothèque de l'abbé de St Martin, à Tournai, et indiquera les prix les plus bas possible.)

Clariss. doctissimoque viro Domino Henrico Corbry ad D. Virginem Canonico Sacras Theologiag doctori pro Reverendo Abbate D. Martini Tomaci.

Quod ad Bibliothecam R*** D"* Abbatis libris novis instruendam nostra velis uti opéra, vir clarissime, gratias, quando referre non possum, habeo ; habebo maximas, conaborque, si nobis cura haec serio demandetur,ut de nostra fide neque diligentia conqueri possis.

Pretia vero incompactorum librorum, quos in indice tuo designasti, et eorum quos addidi, declarato loco et forma, melioris notas impressionis, quam ex sequo et bono possum divendere minima adnotavi. Compacturse vero pretium uniuscujusque voluminis formas separatim, quemadmodum hic nobis est ipsis solvendum compactoribus, indicare volui, ut liberum sit dispicere utrum magis e re R'** D"* Abbatis foret hinc compactos vel incompactos libros evocare.

Page 1