Tlantin à Erasme Vendius
(Plantin remercie Vendius de ce qu'il ne lui fait pas un grief de n'avoir pu fournir au duc de Bavière un exemplaire sur vélin de la Bible royale. Le corps de «elle-ci est terminé ; l'imprimeur travaille actuellement aux grammaires et dictionnaires de différentes langues et aux traités, qui seront publiés comme annexes à l'ouvrage. Ce travail ne sera pas terminé avant la foire prochaine. Il réserve et fera relier un exemplaire sur le plus grand papier pour le duc et un autre sur papier ordinaire pour Vendius. 11 donne des détails très précis sur la vie désordonnée qu'a menée Hanardus depuis qu'il est revenu aux Pays-Bas. Il n'ose point recommander Eickius. Après avoir pris l'avis de Jean Willems de Haarlem et de Rabus, il recommande comme professeurs à l'Université d'Ingolstadt, Gérard Voschius et un autre littérateur qui donne des leçons particulières à Louvain.)
lUustri et doctissimo viro D. Erasmo Vendio lUustrissimi Ducis Bavariaî Consiiiario prudentissimo.
Litteras lllustris Dominationis Tuas Monachi 25 martii scriptas 25 hujus primum recepi. In his autem humanitatem tuam et animi candorem D. T. et Principis lUus-
I, 'Paraphraseœn in Psahnos TDavidicos^ Tomus primus. Auctore Wilhelnio Damasi Lindano. Plantin, 1572, in-40.
trissimi magnificentiara agiiosco et suspicio atque veneror, gratiasque habeo quod ofEcium nostrum probare et, ^quod praestare non potuerimus, excusare digneris *. Sacrorum Bibliorum corpus ipsum quidem jam a januario mense absolvimus et ^postea Grammaticam et Dictionarium Syricum atqué Chaldaicum et Hebraicum necnon et Graecuni incœpimus, cum quibusdam aliis, non solum ad orna.tum operis facientibus, sed etiam ad studia et labores eorum sublêvandos qui sacrorum librorûm verba et sententias ex linguarum cognitione et sacri eloquii phrasibus intelligere volent. Quae certe tanta sunt ut jam paene difidam nos posse ad sequentes nundinas absoluturos. Quandocumque autem fuerit, ego quanta potero fide et diligentia exemplar unum ex maxima papyro 111"° Duci et tibi alterum ex communi papyro, utrumque, ut jubés, compingi et mitti curabo.
De Hanardo nihil hactenus peculiare intellexeram quam quod foro cessisset. Nunc autem mihi, vestra gratia de illo diligenter et serio inquirenti, narrata est a viris fidei npn dubi^e et testibus fidis misera et deploranda et meo quidem judicio detestanda ejus vitag certissima historia. Illum nempe nemini neque suo neque D. Rabi nomine vel obulum numerasse. Omnia quas alicunde corradere potuerit turpiter abligurivisse et in meretrices ita contulisse ut, contracta scabie perniciosissima, ille uxorem suam ita perdiderit ut tota corpore fœdata et facie paene exesa misereque omnibus rébus
I . Le duc de Bavière avait exprimé le désir d'acquérir un exemplaire de la Bible royale imprimé sur vélin. Plantin avait, dans sa dernière lettre, écrit à Vendius que le roi d*Espagne avait défendu de tirer d'autres exemplaires dj cette sorte que ceux qu'il avait retenus pour lui-même.
exhausta et jam ad hospitalem publicum relegata paulo post a parentibus suis domum illinc assumpta et reducta fuerit ubi nunc scmiputrida languet. lUe vero, aliquo modo etiam ab ipsa lue veneria curatus,jam Harderviae, qui pagus est in HoUandia prope Amsterodamum, rectorem scholae puerorum agit. Hinc judicare potest quid de ejus fide, pecunia quavis numerata et commendationibus sperare debeas.
Ad Eickium ' namque quod attinet, eum talem esse depraehendo de eu jus constantia, eruditione, ingenio et modestia parum aut certe nihil vobis poUiceri audeam, imo neque dignum esse qui honeste commendetur aut a vobis accipi debeat.Mihi autem a D. Johanne Wilhelmio*, theologiae in Societate Jesu licenciato, homine raro et D. Rabo optime noto et probato, de istis diligenter inquirenti et simul de aliquo qui vobis usui esse possit, indicati et nominati sunt duo probatœ fidei, diligentes et in arte Rhetorica docti homines,quorum unus brevide arte Rhetoricae editurus librum nunc sùmma cum laude Leodii earadem artem profitetur ; ei nomenest Gerardo Voschio* Alter
1 . Arnold Eick (Eyck, Eickius), né à Anvers, devint recteur du Gymnase à Utrecht en 1558, fut démissionné avec d'autres professeurs en 1578. Plantin imprima de lui, en 1582, Tabula in grammaticam gracam, dont Tauteur prit pour son compte 200 exemplaires, au prix de 30 florins.
2. Jean Willems ou Wilhelmius ou Harlemius, recteur du Collège des Jésuites et professeur à Louvain, écrivit dans le second volume de VxApparatus saur de la Bible royale les traités Index hibîicus et Varia îectiones in Bihliis latinis vuîgata editionis. Il mourut à Louvain en 1578.
3. Gérard Vossius, docteur en théologie, protonotaire papal et prévôt à Tongres, né à Borgloon (Looz), mourut le 25 mars 1609 à Liège, laissant ^n manuscrit, entr| autres ouvrages, le %})etorica artis methodus, dont il est question ici
privatim eamdem quoque Rhetorices artem Lovanii non imperitis aliquot gravibus jam viris docet, brevi editurus libellum de Officio Christiani hominis litteris incumbentis. Hic autem non videtur recusaturus conditionem apud vos honestam judicaturque dignus qui tum propter eruditionem, tum môres probatissimos commendetur, et honesto stipendie conducetur, et viatico numerato evocetur. Hujus rei curam si dicto D. Joh. Wilhelmi Harlemio dederitis, is optime et fidelissime, ut solet, omnia praestare poterit. Qiiod si hoc illi onus nolitis imponere, ego illius opéra et authoritate adjutus, quicquid manduveritis bona fide et libentissime praestare conabor.