DU MÊME AU CARDINAL (SACRIPANTE
Il rend compte de sa conduite envers un curé scandaleux.
Cameraci, i4januarii 1710.
Qu^RENTl Eminentise vestrae qua de causa Philippus Guiry, parochus pagi de Beuvrage , in hac diœcesi , seminarium ingredi cupiens, ut irnpositam pœuitenliani absolveret, repulsam jamdudum tulerit, rem omnera paucis expediam.
Philippus ille , per epistolam proprià manu scriptam, aguoverat, se puellam vitiavisse, atque poUicitus erat, se suis suraptibus educturura esse infaalem. Constabat praeterea hune hominem ob niulta ejusdem generis flagitia per totain vieiniam , ac prœsertim iu sua parochia ita famosum esse, ut omnes boni probique illum passim detestarentur-, neque ulla esset femina pudica , quse peccata ipsi contiteri vellet; imô nec vir esset ullus, qui suam uxorem, aut sororem, aut filiam, ad confiteada peccata ipsum adiré pateretur. Ex ipsa denique causée cognitione omnino patebat, eum esse sic ebriosum , ut in popinis parochianos quibuscum diu uoctuque potitare consueverat, gravissimè cœderet. Quin etiara aliquando contigit, ut in tan ta ebrietate cuni his ebriosis hominibus luctaretur, etmedio in itinere corruens, quasi exauimis
l84 LETTRES SUR LA JURIDICTIO:^
jaceret. Hune deridebant improbi omnes-, hune alii ut llagitiosum , perditutn, impurissimum et l'erocissimum homiuem aversabantur. Probos verô ac pios parochianos maxime pudebat nequissimi bujus pastoris.
Ego ipse raulla bujus hominis facinora rescivi, quœ cauteriatam conscientiam et sceleratam mentem apertè demonstrant. Ilis equidem permotus, omnia ordine canonico tentanda esse existimavi, ne pastor ille rabie lupinâ gregem perderet. Quamobrem officialis noster, cognità rite causa, edixit illum suara curam cum benericio simplici permutaturum esse-, quippe qui sic passim malè audiebat, ut pastorali munere sine scandalo et animarum periculo fungi non poterat. Iterum atque iterum appeliatione factà, Audomarensis ac postea Atrebatensis officiales nostri ofticialis seutentiam mitigandam censuerunt, ita ut reum absolvi , et in suum pastorale minislerium restitui relient , modo per aunum in nostro seminario commoraretur. Ego verô nolui tantam hauc turpitudinem in medio seminarii nostri consessu spectari , et indjgitari posse j ne pudica et ilorens ea juvenlus id impuue lieri posse , aut saltem citissimè levi quàdam pœnitentià deleri crederet , quod horrendum et inter altaris ministros nec nominandum prœdicamus. Attamen, ne disciplinœ appellationum minus obsequi viderer, boc unum volui, scilicet ut, relictis Philippe Guiry cuuctis pastoratùs sui fructibus, piura , doctum ac peritum sacerdotem ineo privato sumptu in ea parochia enutrirem , qui pastoralia quœque munia diligeutissimè obiret. Hoc temperamento , quod uni mibi oueri vertilur, minime spernitur Audomarensis
DE L'ARCHEVf-,QU£ DE CAMBllAl, l85
et Atrebatensis oflicialiuin seatentia-, nulla lit injuria reo. Iraô oliosus et ab omni ofilcio expeditus cuuctis benelicii fructibus gaudet. Paiochiani deuique hoc solatio fruuutur, quod invisum et flagitiosuni pastorem in altari sacra facientem non specteut , quod peccata libero aniino confiteantur , quod pium sacerdotera qui pastoris vices supplet , ut angelum Dei colant et venerentur. Qui vero essent eorum gemitus , quis horror , quse scandala , si ad altare rediret Philippus , dictu difficile foret. Hoc unum oro, ut datuni mci.s expeusis sacerdotem pastorali virtute insignem , gregi afllicto non eripias, et lupum sua praedâ jam potitum, hâc ipsâ et deinceps potiri permittara. Et hœc sunt quse hoc negotiurn spectant. Singulari cum veneratione, et intime animi cultu uunquam non ero, etc.
*^AVV^v\^^v\\vv\\^\^v\\vv\vvv\\^v^Vvvvv\^vv^\\w\■v\\^\w\^\\\vvw\v\v^*w\\\^\vwv^\vww^vwvwwv
DU MÊME A M. VOYSÏN.
Il réclame l'autorité du Roi pour faire cesser le scandale d'un chanoine de Cambrai.
A Cambrai, 3o novembre 1710.
Nous avons dans notre chapitre métropolitain un chanoine, nomiiié M. d'Ennetières de la Plaigne, qui a dans Bruxelles des familiarités avec des femmes , et qui cause par là un grand scandale , même aux Protestaus. Il y a déjà long- temps que M. Parchevêque de Malines, M. Uussi , alors internonce, et maintenant nonce à Cologne , feu M. de Bagnols, et d'autres personnes considérables m'en a voient averti. Comme notre chapitre est en paisible possession d'être exemj)t
l86 LETTRES SUR LA JlJniDICTIO:^
de la juridiction de l'archevêque , je me suis borné à chercher, de concert avec le chapitre, les moyens de faire finir un si fâcheux éclat. Nous avons employé inutilement toutes les voies de douceur. Ce chanoine a trouvé de la protection chez les ennemis , et il compte que nous ne pourrons point procéder contre lui, par l'embarras où nous serons pour informer dans le pays de la domination ennemie. M. l'archevêque de Malines m'a néanmoins envoyé une information secrète qui charge beaucoup le chanoine ; mais j'entrevois que ce prélat ne veut point entreprendre une information publique dont nous aurions besoin. Cependant, monsieur, il est très-important, pour l'honneur de la religion, que ce scandale soit proraptement réprimé. C'est dans une extrémité si embarrassante , que je prends la liberté de vous supplier de nous procurer la protection du Roi. Cette affaire sera bientôt finie , et Taccusé rentrera d'abord par crainte dans son devoir , pourvu que vous me fassiez l'honneur de m'écrire une lettre que je puisse lui montrer, et où vous me fassiez espérer de la part de Sa Majesté , qu'elle donnera les ordres nécessaires pour renfermer ce chanoine , quand M. le chevalier de Luxembourg , lieutenant-général de cette province , et M. de Bernières, qui en est intendant, conviendront avec le chapitre et avec moi , que ce remède est nécessaire dans un si grand mal. Vous voyez bien , monsieur , par les tempéramens que je propose , combien je suis éloigné de vouloir être cru tout seul. Ces messieurs verront clairement que le seul usage que je veux faire de la lettre que je prends la liberté de vous demander, est d'éviter toute rigueur, et de réduire en leur présence
DE l'aRCIIKVÈQUE DE CAMBRAI. 1 8-y
ce chanoine à linir ses désordres sans attendre une procédure infamante. J'espère que Sa Majesté voudra bien faire cette bonne œuvre eu faveur de l'Église. Je suis avec le zèle le plus sincère , etc.
DU MÊME A M***
n expose et justifie sa conduite touchant un ecclésiastique qui avoit étudié « Louvain, et qui étoit suspect Je jansénisme.
Cameraci, 2 septembris lyiS.
QuiD segrè tulerim , amplissime Domine , amplitudini tuœ a Roberto Hardi minus rectè fuisse nuntiatum, iutelligo. Proraptum quidem esset eura paucis refellere-, sed alienum arcanum, ut meum, aperire non est animus. Ipse discipulus ea singula quse se attinent, ut visura fuerit , magistro tibi explicet : porrô si tacuisset , ut ego taceo, nihil esset divulgatum. Palàm autera ex industria conquestus est , ut Lovaniensibus persuasum esset, alumnos academise in Cameracensi seminario vexari ; quod a vero prorsus alienum esse omnes cordati probe norunt. Hoc iinum sanè mihi cordi fuit, ut famae Roberti paterno afiectu consulerem. Quin etiam et deinceps pênes illum sors ejus erit;meam quippe agendi rationem ipsius gestis bénigne accommodabo. Minime verô se latet, banc esse ab Ecclesia concessam episcopis auctoritatem, nt singuli , solâ dictante conscientiâ, diœcesanos ad sacrum ministerium promoveant, vel in ordine laico relin-
■'" Celte lettre est la diiLieine du recueil de M. l'abbé Labouderie, publié eu 1823.
l88 LETTRES SUK LA JURIDICTIOX
quant, prout eos a Deo vocatos arbitrantur. Hoc nmnere mihi crédite, citra omncrn hominum acceptionem , pro modulo fungi conor.
Cseterùm , amplissime Domine , facile rescire potes neminem , ab his ferme viginti annis , in hac diœcesi sollicitatum fuisse ob varias, quœ scholis ab Ecclesia permittuntur, opiniones. Has omnes , absque ullo discrimine excipio , ioveo , et volo libéras esse ab omni molestia.
Exempli graliâ , veros omnes Tbomistas honorificè Labeo j id unum peto ab ipsis , ut suam physicam praemotionem iisdemprsecisè temperamentis mitigent, quibus Alvarez atque Lemos , in congregationibus de auxiliis, illam orauino mitigandam esse confessi sunt, ne A'iolaretur fides catholica. Eà lege ab ipsis scholœ ducibus diserte positâ, hanc colo et veueror. Et vero, quis ego sum, ut privatâ, quee nulla est, auctoritate, permisses ab Ecclesia scliolarum opiniones repudiari jubeam?
Verùm fateor , me sic afFectum esse , ut nolim doceri systema quod in toto Jausenii libro sexcenties evidentissimè assertum legimus, et cujus unius causa totus libri contextus damnatus est.
Jubet Ecclesia hune librura ab unoquoque nostrûm, ut quinque hœresibus scatenteni damnari in sensu ab auctore intento. Atqui seusus ab auctore in suo libro intentus, is ipse est, qui ex toto libri contextu, cum suis omnibus temperamentis diligentissimè considerato , apertè profluit , et ex quo totum libri systema construitur. Ergo jubet Ecclesia hune librum ab unoquoque nostrûm ut hsereticum damnari in sensu quo lutum libri systema , perpensis
DE l'aRCHEV^IQUE DE CAMBIIAI. iSû
omnibus temperamenlis, evidentissimè construitur.
At verô si quispiam contenderet, librum daranatum esse in alio nescio quo sensu ohvio, qui a genuino systematis sensu diversus esset, procul dubio theologus ille 7ion pareret Ecclesiœ, sed illuderet. Euimvero , nuUum assignari poLest evidentius aut eflicacius lemperamentum uniuscujusque propositionis in libro scriplse , quàm ipsum totius libri systema quod sexcenties repetituni singulas cujuslibet paginœ propositioues apertè restringit et mitigat. Unde coujicitur Jansenii librum malè, temeiè, inique et absurde esse damnatum, si damnatus fuerit ob aliquas propositiones truncalas et avulsas a suis temperamentis, nihili habita totius systematis complexione, quai omnes et singulas libri propositiones lucidissimè explicat, tempérât ac restringit.
Igitur quisquis negat Jansenii librum damnatum esse in geuuino totius libri sensu, seu systeraate, illum non damnât in sensu ah auctore intento. Quippe tam clarum est quàm quod maxime , non esse intentuin ah auctore hune sensuni, qui toti auctoris systeraati, ejusque temperatnentis omnibus, evidentissimè répugnât : at contra luce ipsâ tneridianâ clarius est, seusum ab auctore in libro intentum eum esse , qui ex tota systematis complexione manifesté fluit.
Neque lamen me fugit hanc esse Jansenianorum astutiam , ut nescio quem sensum obvium a genuino totius libri totiusque systematis sensu maxime diversum anirmarent, ne verus libri systematisque sensus damnatus habeatur.
Nimirum primo, Innocentii XII Brevi dato die 6 februarii , anno 1694, subdolè abutuntur, ut sensum
1C)0 LETTRES iV R. LA JL F.IDICTIOX
alj auctore in libro intentuni censurœ lata? subducant, et obviiim sive illusorium ipsi substituere possint.
Ohviiis autem ille sensus, quem solum damnatum esse prœdicant, est nescio quis sensus quinque Propositiouum, quse, ut ipsi aiunt, videntur ambiguae , et ad varios sensus flexiles. At verô inler varios bos sensus ille dicitur ab ipsis ohvius , qui proinptiùs ac l'aciliùs lectori occurrit , ejusque mentem prseoccupat. Asseverant etiam hune obvium propositionnm sensuna attributum et affixum esse libro Janseniaao a sede apostolica, ita ut haec sedes , quœ librum nunquam examinavit, ex falso IMolinistarum testimonio crediderit hune ohviiim propositionum sensura , esse verum, proprium, ac genuiuum totius libri sensum et sj'steraa.
Insuj)er aiunt, sedem apostolicam vetuisse, ne quisquam propositiones aut librum, in ullo alio sensu quàm illo ohvio , acciperet. Quisquis verô pollicetur huic sedis apostolicae prsecepto obsecuturum , hoc unum pollicetur, scilicet , sese deinceps accepturum esse solum hune ohvium libri sensum, qui libentissiraè damnatur ab omnibus Jansenii discipulis , neque interpretaturum esse librum in illo alio sensu , qui anlea proprius fuerat totius libri sensus ac systema, et quem condemnatum nolunt.
Aiunt denique , ut legitur in libello cui titulus J^ia pacis, banc esse supremam ac veluti despolicam Ecolesiœ poteslatem circa théologie! sermonis rira atque usum , ut proprium contextûs sensum, si libuerit, alienum eflQciat; ac vice yersà, alienum , si jusserit, proprium constituât et declaret. Unde nihil mirura est si Jauseniauus liber, qui ante promulgatas con-
DK L'/vnCHKVÊOUE UE CAMBRAI. igt
stilutiones, ex evidenti suo systemate , solam oœleslein Aiigu.stini doctrinam exprcsserat, post éditas constitutionesimmutatuinque tlieologir.umserinouern, quinque damnatas hœreses subito expresserit. His secta3 argiUiis efficitur, ut constitutiones niliil damnaveriut praeler inerum phantasma : veiba »^t voces immutatse sunt; uovum institutum est tlieologici sermoiiis vocabularium; de sola vocuni significatione totnm, de rerum veritaie aut falsitate nihil definitura fuit. Sic certè Ecclesise per tôt coustitutiones definienti non paretur, sed illudetur.
Quid veiô Innocentius XII intellexerit per ohvium iuiuc sensum quem absolutè damnari jubet, pronuin est assignare. Is enim est totius libri systematisque sensus, qui singulis in libri paginis occurrit, et iectori vel invite sic ob oculos ponitur, ut sole ipso sit clarior. Sensus auteni ille, qui ex toto systemate (luit, relativam atque partialeni agendi nécessitâtes qua3 ex superiore delectatione oritur , voluntati iraponit. At vero nuUa adest totalis et ahsoluta agendi nécessitas. Hic est totius libri systematisque seusus verè ohvius, quem Innocentius XII, prœcluso omiii suiïugio , damnari voluit.
At contra Janseniani sibi alïingunt alium hune obviuni quinque Propositionum ambiguarum sensum, quo totalis et ahsoluta nécessitas adslruitur. Aiunt illum esse seusum ohviitin ab Innocentio XII sic dam^ natum, ut vetuerit ne quisquam ullum ab eo diver- .sum arcipiat. Sed luce ipsà clarius est, Jansenii textum et systema banc portetitosam necessitalem sexcenties negare , solamque relativam quam séria ■partialem aj)['ellat, asserere; imô totalis cl ahsoluta
iqa LETTRES SUR l.A JUniDlCTIOX
nécessitas sic absurda est et ridicula, ut ncque Calvinus, neque Lutherus ipse, neque alii libertatis adversarii , illam exeogitaveriat.
Quamobrern quisquis bunc ohviuin propositionum seusum, videlicet totalem et ahsolutam necessitatem, solummodo damnât, conslitutiones aperlè irridet, toti Ecclesiœ insultât, et, damnato, voce tenus, Jansenii volumine, totum Jansenii systema retinet ac tuetar. Quid igitur candide et expresse damuari oportet? Verurn, proprium, ac genuinura totius libii , toliusque systematis sensum , nempe relatîvam necessitatem, quam paitialem appellant, damnari cupio : sic enim liber in sensu ab auctore intento verè damnatur; caetera omnia, prsestigia.
Neque tamen diffiteor, amplissime Domine, miuiinc largiendam esse cuilibet theologo licentiam quam sibi passim arrogant Jauseniani , scilicet , assignandi hune ohviuni pariter et genuinum libri atque systematis sensum. Enimvero, secta illum continua juxta suas prœjudicatas opiniones assignaret, ad eludendam coustitutionum défini tionem. Sed Innoceatii mens atque propositum nunquam boc fuit , ut déclarant, bunc ohvium sensum esse etiamnum veluti problema aut senigma curiosse ac subtili bominum indagationi propositum , atque reservatum nescio cui futurse pontificum definitioni : namque si valeret abnormis bœc et invidiosa assertio; tota definitio, vaga, ambigua, iucerta remaneret. Damnatus esset solummodo incognitus quidam sensus-, cuilibet novatori plane liberum esset de hoc sensu assignaudo disputare, neque liceret episcopis no\a,\.oxes qui cou tradicunl aryiiere. Causa uevdum Jinita esset; imô ex
intègre
DE l'archevêque de cambkai. ig5
întegro magis ac magis exagitanda, quippe quse multù minus iu damnando nescio quo sensu, quàm in eo assignando, consistit.
Tlis autem incomraodis plané occurritur , modo damnetur uteique textus, tum quinque Propositionum libro excerptarum,tumlibri unde excerplœ sunt, in ohvio libri ipsius sensu; videlicet in illo vero, proprio ac genuino totius libri ac systematis sensu, qui lectori sic occurrit, ut nullius lectoris nisi forte cœcutientis oculos eftugere possit.
Quid vero absurdius est, et fraudi magis accommodatum, quàm lucidissimum libri sensum, ex alio nescio quo incerto propositionum , quas ambiguas esse contendunt, sensu, creare velle. JVonne saliùs est ambiguarum et resectarum propositionum sensum ex ipso évident! libri sjstemate assignare, et censurœ subjicere?
Tum certè Jansenismus erit vera hœresis, ac digna quœ tôt constitutionibus fulminata sit; tum plurimi occurrunt Janseniani; tum procul abigitur ridiculum totalis et ahsoliitœ necessitatis phantasma, quod sensus obvius a secta nuncupalur-, tum certè damnabitur relativa nécessitas, quam partialem appellare amant, et quœ est evidentissimus ilie obvius sensus ab auctore intentus in toto suo sjstemate.
At si, in ea ratione disserendi, prœscriptos ab apostolica sede fines imprudens excesserim, nihil est tamen incommodi quod metuendum sit: exempli gratiâ, si verum libri sensum ac genuinum systema, videlicet relativam necessitatem, malè ac temerè damnari velim, et solus ilie damnandus sil obvius propositionum sensus, qui totalem et absolutam necessitatem CORRESP. V. i5
asserit*, facilis et prompta erlt erroris mei emendatio. Eteuim, juxta velerem Ecclesise inorem, ul)i leviuscula suberit dubitandi causa, Ecclesiam matrem ac magistram humili ac docili mente adiré et consulere juvabit. JVihil mihi certè arrogo : absit. Imô tenuitali mese, ut par est, diffido. Vicarii Christi respoDsis penitus obsequar. Si dixerit solam totaleni et ahsolutam necessitatem damnaudam esse, atque relativœ esse omnino parcendum , cœco mentis obsequio morem geram. Xullo partium studio vel odio hue vel illuc auimus iuclinatur. Id unum volis omnibus opto, ut vera de gratia Chri.sti simul et de libero arbitrio tradilio intacta servetur. Quin eliam intima erit lœtitia et animi jucunditas, si sentiam me allucinatum fuisse, et tandem aliquando mihi ooustet neminem usquam gentium Jansenianum repeiiri posse , qui Ecclesise fucum fecerit.
Uno verbo, quisquis sedi apostolicœ ex animo obtemperare studet, nullam ex me molestiam sibi vel suis metuat-, quippe nihil inconsulto sedis hujus oraculo , me acturum esse poUiceor. Quamquam enim ordinandovum promotio, ex perpétua Ecclesise disciplina, episcopi arbitrio ita crédita est, ut merè graiiosa dicatur, in hoc tamen et in cseteris omnibus illam Ecclesiam consulere volo , quœ unitatis centrum et caput jure merito habetur.
Vero cum afFectu et animi propensi cultu totus sum, air.plissime Domine, Amplitudini tuœ addiclus et obsequens.
DE L'ARCHEVf'.yLK DE C\Mlii;.M. I q5
DU MÊME A M. V()YSL\ ,