DE FENELON AU MEME

Sur la coridiiife de Bossnct dans l'assembli'e du clergé de 1700. Athi in Hannonia, 11 septcmbris 1700.

Etiamsi parcus in scribeado sum, tameii frequens in recoleuda jucundissiraa qua me diguaris benevolentia. A une vero res magni momenti ad sileulium intermittendum animum inipellit. Quapropter de multis pauca dicani. Quœ tanto inolimine tantoque tumultu triumviratus in nomine Cleri Gallicani in lucem edidit acla , haud dubiè jam lecta sunt ab Eminenlia vestra. Geminum prodit opus-, alterum quo cardinalem Sfondratum cum casuistis, alterum quo me profligatum volunt.

1° A biennio jactitabant irniversée theologiœ raoralis purissimce collectionem ad iimbilicum adduci. Verùra spes illa excidit omnis; ex variis censuris excerpla typis inandarunt. Quanlù uliliùs ac modestiùs Alexandri VII et Innocentii XI décréta coUigi ac denuo excudi j assissent!

2° Queruntur lias propositiones a Pontificibus fuisse damnalas, omisse antiqtio iisu.... wore majoruni, et canonico ordine. Hinc metuunt ne dîriim virus serliat. Quapropter suis quasque censuris configendas ducunt. îta canoiiicus ordo, Pontificum desueludine interturbatus, ab aulislitibus restiluitur. Ipsi vero Papam docentes suum officium , expectaut fore ut tanlum opus perfîciat.

SUR l'affaire du quiétisme. 37

5° la scenam invehitur liber cœtui dedicatus, qui Nodum dis-iolutum impugnat. Graves, inquiunt,/io/œ imiruntur setnipelagianisnio sœpius imputato. IIujus libri auctor episcopi Meldensis observationum sex propositiones carpserat. JYemiaem latet quàm impatiens contradictionis sit episcopus ille. Promiserant quidem antistites audacissimi censoris dogmata in oonventu , cui dedicatio solemnis facta est, condeninanda esse; hoc sperabant omnes optimœ notae theologi : sed minse IMeldeusis raerse ofFucia^ Dum in propositiones casuistarum jamdudum a superiore judice damnatas incassum détonât, repuHulaati heeresi pareil. Quse de sensu ohvio, etc. dixerunt, quœstionem facti, quani vilipendant, attineut : at de qusestione juris, scilicet de doctrina fidei, quœ tôt scriptis et cavillationibus deluditur, nusquam ne quidem vocula. Unum est quod acerbissimè répudiant, scilicet facienti quod in se est , Deum gratiam Salvatoris omnium non denegare , liberalitate merè gratuitâ.

4°QucB prsesules quinque in cardinalem Sfondratum dixerant, conventus solemniter approbat , et ratum facit. Quin etiam judicium super hoc libro a Papa quinque delatoribus promissum afFingunt : quo nihil optatius, inquiunt omnes uno Meldensis ore locuti. Quare, pergunt, et a libro examinando nos ahstinere par est. Nec intérim ohlivisci doctrinœ adversùs Pelayianos a sancto Âugustino traditœ, quant et Ecclesia Piomana suam fecit, et Ecclesiœ Galliçanw jani inde ah initio comniendavit ^'^\ Ita annuunt censori, Sfondrato semipelagianismu?n sœpius impuni) Voyez la Déclaration de l'assemblce de 1700, placée k la tclc de sa Censure; OEuvrcs do Bossuet, tom. YII, pag. 358 ut suiv.

38 COItfiKSrONDANCE

tanti. Hauc pestem exsciudere tenetur Ecclesia Romana Augustini sententise tueodse adscripta.

Hactenus de censura quse piœ mémorise vestrum amicum ofFendit. Nunc de gestorum narratione , quse me attinet, tria observanda subjungam.

1° Aperta et iterala varialio occurrit. Absit, eminentissime Domine, ut librum meum a summo Pontilice condemnatum indirecte tueri velim :sed, incolumi censura, Meldensis in libello impugnando allucinari potuit. In Insiructione de statihus oratiotiis inculcatum voluerat nefas esse per interesse propritim beatitudinem intelligere-, eâ vili locutione abusi erant Quietistse; Apostolus Spiritu sancto instinctus ita loqui vetabatj dabatur spes omnino desinteressata. Verùm, immulatù post editionem mei libelli controversiâ, immutanda fuit locutionum régula. Ubi sensit me (salvâ beatitudine semper optandâ) exclusum voluisse a perfectis interesse quatenus propi'iutn, quod antea nefas, repente factum est veluti consecrata locutio. Quod Anselmus, quod Scoius, quod aïii omîtes scholastici interesse projJrii vocabulo désignant, est ipsamet beatitudo. Hanc non designare eo nomine est hœresisjormalis. Hanc verô abdicare his vocibus est impia et horrenda desperatio. His artibus, quoquô me verterem, hœreticus esse cogebar. Si interesse 'proprium in libello significaret ipsammet beatitudinem, Quietistarum more locutus, Paulo , sancto Spiritui, totique Ecciesise contradicebam; araputabam spem omnem; in hœresim, forvfialem, impingebam. At contra si dicerem^^roprmm interesse in libello non significare beatitudinem, sed mercenaritatem, exclamabat adversarius : Anselmus, Scotus, aliique omnes

SUR l'aFFAIKE du QUIÉTISMK. 5^

theologi ipsammet beatitudinem intéresse proprii vocabulo designarunt. Hœc est a multis sseculis trita et consecrata locutio, quemadmodum Consuhstantiale , et Deipara, At nuuc libello jamduduni condemnato interesse projiriiini, quod primis teraporibus beatitudinem significare vetabat, et postea ut consecraturn adhibuit ad significandam beatitudinem, iteratâ metamorphosi, ad pristinum sensum tandem transtulit. Pontiikise censurée in boc apertè derogavit, quod in l'iheWo jJ^opriutn interesse, contra mentem auctoris, beatitudinem sonare visum fuerit; conventus autem negethocvocabulum beatitudinem ipsam sonare. Proteus autem, ut videre est, mutalâ impune forma, quidquid dixerit frater, crimini vertit. Episcopi vero , quidquid ipse dictet, cseco et servili obsequio scribunt. Quœ omnia dicta velim, illsesâ simplicissimâ et absolutissimâ animi demissione, quâ pontificiœ in meura libellum censurée constanter adhœreo.

2° Quœ nova ac falsa Meldensis docuerat de unica amandi ratione, nimirum beatitudine, quâ sublatâ Deus ipse non esset amandus; hœc eadem conventus Domine fucatis verbis repetit. Quœ si non advertunt episcopi, quis custodum Israël mentis sopor? Si advertunt, quœ flagitiosa servitus? Si Deus, ablatâ illâ supernaturali beatitudine, amandus non esset, accidentali dono seipsum amabilem facit-, aut potiùs donum illud non fuit liberum , sed hoc donum supernaturale naturœ ipsi intelligent! debetur.

5° In gestis narrandis de noslra controversia a conventu deiigitur adversarius ille meus, qui necdum expleto odio omnia maligne confingat. Confiuxitj at, Deo justo permittente, sibi ipsi multoties contradixit.

Inter multa unum exemplum proferam. In Déclaratioiie solemai ^-^ affirmaverat, me in examinanda domina Guyoa cum aliis tribus quartum judicem acccssisse. Hoc autem a me candidissimè pernegatum fuit. Nunc ipse sibi minime constans, unà mihi et liuic femina3 très illos censures dates fuisse affirmât ^"^ Multa hujusmodi secum apertè pugnantia refelli in apologeticis scriptis-, quse scripla ut ol)litterentur , nullum lapidem non movet. Dum causam dicere mihi licuit, adversarius in gestis discutiendis obmutescere coaclus est. Ubi verô sensit me sedis apostolicœ reverentiâ ad silentium adigi , vocem impune attoilit, et fratreni "vincturn , humanitatis oblitus, jugulare nititur. Silebo tanien , et uni Deo intus dicam : Domine, vint patiov', responde jtro me ^"\ In illa animi amaritudiue, preces oro vestras, E. D., measque Palri lumiuum jugiter fundo , ut Ecclesise gravissimè laboranli opem strenuè feras, Pétri sedes toto orbi illuceat-, et si vacet, sufficiatur pontifex ad omne opus bonum instruclus. Hoec omnia arcana tutis ac fidis auribus instillanda esse mihi visum est, ut piissimus et sagacissimus cardinalis, œqui bonique cousulens, quidquid expédiât, vel non, teinpore et loco, aut loquatur, aut silentio prœtermittat.

Intima cum observantia et percnni animi cultu subscribor.

(2) Voyez la Déclaration ilos trois l'vêques ; OEuvres de Bosstœt,, tom. XXVIII, pag. 249-

(3) Rcluiion des aclcs du. Clergé sur le livre dex Maximes; ibid. tom. XXX, pag. 425 et siiiv.

[ci) Isai. xxxviii. 14.

SUR l'affaire du QUIÉTISME. /{I

V\\\\*VVV\\VW'VVVW*VV*\%\*ViV*VV*VVVVVV\*VVV\\\VVV\\VVVV\VVVVVVV\\VVVVVVVVVVl^^