‹ Correspondance de Guillaume le Taciturne, prince d'Orange, publiée pour la première; (volume 3)Chapitre 27 sur 92 · INSTRUCTION DU PRINCE D'ORANGE A P. KNIBBE ENVOYÉ A CEUX DE G AND · texte numérisé non relu

INSTRUCTION DU PRINCE D'ORANGE A P. KNIBBE ENVOYÉ A CEUX DE G AND

Il leur représentera les plaintes qui viennent de tous côtés sur leur conduite, les remontrances journalières que font à cet égard les gouverneurs des provinces, l'altération qui en résulte dans le pays, et qui est telle qu'une guerre intestine est à craindre. — II leur dira que l'ennemi en profite, pour établir des intelligences dans diverses places. — Il leur parlera de l'inutilité des gens de guerre qu'ils ont levés et qui coûtent beaucoup , tandis que l'armée des états manque du nécessaire ; de la diminution que souffre l'autorité du prince, par l'opinion où l'on est qu'il approuve ces excès, ou qu'il n'a pas le pouvoir de les réprimer. — Il les engagera à faire une assemblée de tous les membres et des principaux de Flandre, pour délibérer sur les moyens de rendre la tranquillité à la province, et, en attendant, à accorder la paix de religion , leur promettant les bons offices du prince, s'ils en ont besoin.

Anvers, 27 septembre 1S78.

Instructie gegheven by viyneti genaedighen heere prince van Orangien , etc. voor P. Knibhe, aen myne heeren de edele, notahele ende commune der stadt van Ghendt.

Eerstelick , zal hy hen presenteren , van weghen Zynder Excellentie , zeer hertilicke ghebiedenisse aen haere goede gracien, melsgaders het aenbieden van zynen ghewillighen dienst.

Ende zal hen vertoonen de groole clachten, die van aile canten commeii ter cause van haer manieren van doen, door dewelcke ooek de alderverst gheleghene landen ende provincien gheoffenseert wcrden.

Dat de gouverneurs van de naeghebuerde provincien van daeghe te daeghe nieuwe vertliooningen overzenden, ter cause

van vêle gheestelieke onde edele persoonen, die haer verlreck tôt henlieden nemen, ende gheven aile ghelyck le kenneri, dat liet landt overal zoo beroert es, datter grool peryckel es van een inlandsclie oorloghe.

Te meer dat er zekcre waerschouwinghe aen Zyn Excellentie es ghecommen dat den viandt, onder zoodanich een decxsel, verscheyden intelligentien in diversche plaetsen heeft.

Ende, zoo vêle als'tland van Vlaendren belangt, Zyn Excellentie weet ooek wel hoe datter groote partialiteyten overal zyn, ende een miscontentement veroorzaecken van 't crysclivolck, hetwelcke veleachten onnoodieh te wezen.

Boven dien zoo vermeerdert dagelickx den noodt ende dat ghebreck in den legher, ende staet te vrcezen dat by ghebreke van ghelde haest eenighe verstroeynghe deszelven mochte commen.

Nochtans daer worden zeer groote oncosten ghedaen voor 't crycksvolc dat de voorscreven heeren onderhouden, dewelcke costen men wel zoude moghen derven , waer 't saecke dat de inwoonders van 't landt van Vlaenderen mochten tôt goeder unie ende vrientschap ghebracht werden , onder goede onde getrouwe verzekertheyt, zoo wel van d'eene als van d'andere zyde.

Men ziet oock daeghelicken om harent wille de auctoritlieyt van Zyne Excellentie afnemen, vuytdien dat sommighe eenen haet tegen dezelvevatten, achtendedat alledusdanighedinghen door Zyne Excellentie's bevel geschieden, iioewel dat se daertoe niet ghesint en is ; andere achten dat Zyn Excellentie zyner charge niet weerdich en es, acnghesien dat se gheen middel en heelt om te ghebieden denghonen die van de gheheele weirelt voor zyn beeste ende gheaffeclionneerste vrienden ghehouden worden .

Hy zal lien van Zynder Excellencie weghe te keniien gheven dat se gheen bequame middel en weet, dan dat men

aile de leden van Vlaendren, metsgaders de principaelsle uut ghehccl Vlaendren, np cen zeker plaetse byeen vergadere, om by ghemeen advys, met wille ende goede duncke van hen, aile ghelyck le raedtslaeghen ende bedeneken an zeker middelen, om aile misvertrauwen te weeren, ten fyne op dat zy voortan moghen allen in vrede levcn.

Ende dat daer en tusschen de voorscreven heeren van Ghendt den religions-vrede accorderen, ende inghevalle dat hun dunckt dat se denselven niet even alzoo zouden connen accorderen, ghelyck hy gheconcipieert es, dat se dien modificeren ende alzoo overzenden, om daerdoor te betuughen dat se den vrede begheeren.

Ende waer 't by al dien dat de jeghenwoordicheyt ende den raedt van Zynder Excellencie tôt dien eynde yet woude dienen, zoo zal Zyne Excellencie ailes doen wat haer zal nioghelick wesen om aile zaeken in een goede ordeninghe te stellen.

Hy zal communiceren al wat hier boven staet mynen heere van beydc de bancken van scepenen ende overdekenen, op dat se zulcx voorls de ambachten communiceren , haer ghevende te kennen dat Zyne Excellencie wel heeft ghewist, ten een reyse, voor aile represcnteren ende voor ooghen stellen de perickele ende zwaricheden, op dat, zoo daer eenich quael ofte inconvénient quaeme, sy hen niet en excuseren, legghende de schult op Zyne Excellencie, ofte voortghevende dat se niet in tyds hebben ghewaerschuwet gheweest.

Aldus ghedaen in de stede van Antwerpen, den 27°" sep-

lember 1578.

GuiLLE DE Nassau.

Copie du temps , aux archives de Bruges : WittetiboekC, fol. 134.

DCIXIII.

LE PRINCE D'ORANGE AUX ÉGHEVINS, DOYENS, NOBLES ET NOTABLES DE GAND

II les prie instamment d'accéder aux propositions que les commissaires des états généraux sont chargés de leur faire, en leur représentant que les dissensions intérieures ne peuvent que proGter à l'ennemi.

Anvers, 11 octobrb 1578.

Edele, eerenlfesle, eerzame, vrome, wyse, zeer lieve bezundere goede vrunden , al eis 't zaeke dat wy genoechsaem ghespuert hebben geen groot acht by iilieden ghenomen te wordden op den raedt die wy lot nu toe ghegheven hebben, nochtans en kunnen wy nietverghetendeliefdeendeoprechte geneghentheyt die wy ulieden aliyts ghedraghen hebben, ende alsnoch draghende zyn : waervuyt wy ons gedwonghen vinden, considerende de jeghenwoirdeghe ghestaltenisse der gemeene zaeken , uheden te schryven by de ghecommiteerden van de générale staten, brengeren deser('), biddende op t'alder vrundelichst dat u believe wel rypelicken te letten op 'tgene zy ulieden zullen voirhouden , want alzo haerlieder meeninghe niet en streekt dan om te beletten datter geene inlantsche cryck op en ryse. So willen wy ulieden oick ghebeden hebben

(') Ces députés étaient Philippe de Marnix , S' de Sainte -Aldcgonde, Bernard de Mérode, S' de Rummen , Jérôme Vanden Eynde, échevin de Bruxelles, Jean Vanden Warcke, pensionnaire de Middelbourg , Henri de Blocyere, Corneille Vanderstraten, licencié en droits, et les colonels delà

le willen aile neerstieheyi toewenden om d'occasien van dien gheheelieken te schuwen , ende te verdencken wat allen den landen raekende is, indien wy beghinnen eenighe inlantsche beroerten onder elcanderen le voeden , ende insghelyex den moet die den algemeenen viant daervuyt zal grypen. Voorwaer, indien 't gemeen welvaert der landen ons nyet zo zeer ter herten en gynghen, wy en zouden ons in aldusdanighe sorghe nyet becommert vinden. Ende daeromme zo bidden wy ulieden noch eenmael geene swaricheyt te maeken om aile goede middelen mitlen voerseyde ghecommileerden te ramen, om alzulcken bloedeghen crych te verhueden ende de landen in ruste te brenghen , ulieden verzekerende daller niemant en is die meer souden kunnen begheeren den dienst Godes te vermerderen als wy, ende boven dien oock de vryheyl van den Nederlanden, ende in sunderheyt d'uwe voorte slan ende te helpen mainlineren, alzo een yeghelick die onze actien gade gheslaen heeft weel can oordeelen.

Die voerseyde ghecommileerden zuUen oiek verthoonen in welcke confusie ende ongeregellheyt onzen legher staet te commen deur deze. ende ghelycke beroerten , insunderheyt aenghesien God onze zaeken zoo verre ghebract heeft dat wy se (nae menschen spreken) niel schoonder en souden kunnen geweynschen. Derhalven willen wy ulieden als noch ghebeden hebben le bedencken wel rypelicken op 'tgeene wy ulieden voorlegghen, ende zull den landen grooten dienst doen, ons meer ende meer t'uwaerls veiplichlende.

Hiermede, cdele, eerentfesle, eerzame, vrome, wyse, discrète, zeer lieve bezundere goede vrunden, blyft God almach-

ville d'Anvers, Adam Verhult et Pauwels Donckere. JIs avaient été désignés aux états généraux par le prince d'Orange.

Leurs instructions donnèrent lieu à de longues délibérations, au sein des états.

tigh bevolen. Ghescreven t'Antwerpen, op len xj°° clîich octnbris 1578.

Die prince van Oniengiin, grave van Nassau, lieec ende baroen van Î3reda, van Diest, etc.

Ulieden zeer goede vrunl, bereyt in dienste, GuiÛE DE Nassau.

Suscription : Aen myneheeren, myne heeren sccpenen, raet, dekens van de twee bancken, d'e(!elen ende notablen der stede van Ghendt.

Copie du temps, aux Archives du Royaume :MS. intitulé Pièces du seizième siècle, t. II, fol 691.

DCIXIV.

Page 1