Saint François de Sales

pendant son grand mal et après sa guérison, et en avoir appris les particularités de la Mère supérieure et de la même religieuse bientôt après sa guérison, qui arriva le jour que je faisais la visite dans le monastère, de l’ autorité de Mgr T Illustrissime et Révérendissime archevêque de Paris.

29. — DÉPOSITION DE SAINT VINCENT DE PAUL AU PRO¬ CÈS DE BÉATIFICATION DE SAINT FRANÇOIS DE SALES

(17 avril 1628)

In nomine Domini. Amen.

Anno a nativitate ejusdem Domini millesimo sexcentesimo vigesimo octavo, die décima septima aprilis, indictione un décima, in sacello Sanctae Monicae, in écoles i a monialium Visitationis Beatae V irgimis Mariae Conventus Parisiensis, examinatus fuit admodum Venerabilis Vincentius de Paulo, Sacerdos Aquensds, Superior Presbyterorum Missionis, necnon Eleemosynarius Regius in triremibus Galliae, pro parte Reverendi Patris Domini Justi Guérin, Congregationis Clericorum Regulariium Sancti Pauli, hujusmodi Causae Procuratoris, inductus. Oui fuit citatus et per Dominos judices monitus de gravitate perjurii, et juravit, more ecclesiasticorum, manu pectori admota, in manibus dictorum Dominorum judicum, de veritate dicenda, tam super interrogatoriis quam super articulis, a tota praesenti Causa semotis odio, favore, timoré, lucro, etc.; et ad opportunas Dominorum judicum interrogationes respondit ut infra.

Document 29. — Processus Remissorialis Parisiensis super vita , morim bus et miraculis Servi Dei Francisci Salesii, confecius Parisiis , 1628 (Arch. de la Congr. des Rites.) Ce document a été publié, avec traduction, dans les Annales Salésiennes , 1907, n*‘ 5,6, 7.

Res pondit ad primum. — Scio quod perjurium in omnibus Causis, sed praecipue iin similibus Canonizationum, sit gravissimum peocatum mortale, quod, Deo fa- Vente, nolo unquam committere.

Ad secundum. — Ego vocor Vincentius de Paulo; sum presbyter indignus, Superior Presbyteroruim Missionis, et Eleemosynarius Regius in triremibus Galliae, annos quadraginta octo aut circiter natus.

Ad tertium. — Non solum in festo Paschatis confessas sum peccata mea et sumpsi sacram Eucharistiam, sed etiam multis vicilbus conhteor in hebdomada et, Dei gratia, fere quotidie Sanctissimum Missae sacfificium celebro.

Ad quartum. — A nemine fui instructus quomodo aut quid debeam deponere, neque ex his quae in hac Causa dictuirus sum aliquod spero emolumentum temporale, sed tantum majorera gloriam Dei et Servi ejus Francisci de Sales, dum viveret Episcopi Gebennensis.

Ad quintum. - — • Nunquam, per Dei gratiam, fui de aliquo crimine accusatus, nec inquisitus, nec processatus coram aliquo judice, nec etiam fui unquam nominatim nec publice denunciatus excommunicatus.

Ad sextwn . — Hue accessi a Domino Renato Ferrier, nomine Venerandarum Dominarum, citatus, ad subjiciendum me examini et jurandum de veritate diceuda de omnibus in quibus a vobis in hac Causa interrogabor.

Et, deveniente ad articulos in Remissoria contentos, super iisdem interrogatus, respondit :

A primo articulo usqne ad vigesimum tertium inclusive nihil habeo dicere; ea siquidem quae in eis continentur non sunt de mea scientia.

Ad articulum vigesimum quartum , de fide dicti Servi Dei Francisci de Sales interrogatus , respondit. — ■ Multoties familiaritate felicis memoriae Domini Francisci

de Sales, Episcopi et Prkicipis Gebennensis, honorât us fui; et ex iis quae cum eo agens deprehendi, tum etiam ex aliis quae a fkle dignis didici qui cum eo diutius commorati sunt, testificor coram Deo et Christo Jesu verissime a me haberi quae sequuntur. Et certe clare mihi constat eum habuisse orthodoxam et un gradu eminenti fidem, et nullis pepercisse laboribus, desiderio eam propagandi, etiam eo usque ut propriam \itam zelo ardentissimo multis periiculis exposuerit pro convertendis haereticis qui pullulabant a septuaginta cireiter annis in Ducatu Chablasn, Ballinatibus Ternerid et Gallardi, in Sabaudia, prope Genevam, ubi ftdes omnino desierat, ibique multa haereticorum millia, ejus pio labore et opéra, ad Ecclesiam conversa redierunt.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Mihi praeterea notum est ejusdem hdei suavitatem Servum Dei m eos transfundere solitum esse qui eum audiebant, tam in disputando, quam in excipiendis confessionibus, adeo ut, sublimioribus mysteriis et obscurioribus lucide et clare explicatis, facile suaviterque ei adhaerebant audientes; quo factum est ut etiam haereticis ipsis, quamvis alioquin in prmcipio obstinatis, admi.rationi esset.

Et hoc quoque notorium et publicum.

Nec illud mihi praetereundum censeo quod ex ore proprio accepi, ipsius colloquio, quo familiariter fruitus sum, se solitum lacrymas fundere, relegendo singula, postquam composuerat, librorum suorum capitula; perspicue enim ea, non de ingenio, sed a Deooptimo infusa, scripsisse videbat. Unde suaviter quaedam in me oriebatur devotio et. tener affectus; sentiebam etenim Servum Dei divinitus iillustratum.

Quod verum esse assero.

Addam insuper, eadem qua supra familiaritate hono-

ratus, cor suum aperiens, miihi dixisse se inter concionandum sentire cum aliquis inter ms tangeretur. « Animadverto enim, aiebat, aliquid ex me exiisse, non motu proprio, sine praevia meditatione, et quod peniitus ignoro, sed impulsa divino me illud protulisse. »

Eventus hoc probabat. Concionibus emm peractis, eum adibant qui! erant corde compuncti, verba referentes qurbus fuerant mtrmsece commoti. Quod venssimum credo, et aflirmo ejus testimonium verax, cujus non tantum verba, quae, quasi jacula ardentia, cunctos incendebant, verum etiam tôt erant conciones quot erant ejus aetiones.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Ad vigesimum quintum. artïculum, de s fie. — Ego scio ex certa scientia Servum Dei, tranquillissima pace delibutum, cum ingenti quadam suavitate suos ad patriam gressus direxisse. De cujus abundantia plenus, omnem a se pellebat tumorem, excepto illo casto et amoris comité; et, semper sibi similis, pacatissime bonitati divinae conhdens, nullis, quantumvis gravubus, frangebatur aerumnis. -Quinimo, eadem spe divina fiducialiter adjutus, ingens inerat illi vis i.n erigendis aliorum animis, cujus rei testimonium fidelissimum reddunt omnes qui ipsum conveniebant, quique suae direct:ioni féliciter adhaerebant.

Quod oonstanter, aeque et féliciter Servus Dei cursum consummaverit, ex eo liquet, quod, instante ejus resolutionis tempore, cum interrogaretur num mortem timeret, respondit se in Domino confidere; rursum, num saltem doleret congregationem monialium, Visitationis imperfectam relinquere, respondit : « Qui incepit, ipse perhciet, perficiet, perficiet. » Objicienti illud Ecclesiastiici : « O quam amara ! o mors, quam amara est mémoria tua! » prosecutus est, dicens : « Homini pacem habenti in substantiis suis. » Unde apparet lucide eum.

longe a terrenis, soli Deo adhaerere, m quem. totam spem suam collocaverat. Et extremam unctàonem alacri suscipiens animo, singulis unctionum precibus leniter respon débat.

Haec mihi retulerunt fide digni,, de quibus etiam fîdem faciunt qui ejus vitam scripserunt.

Ad vigesimum sextum articulum , de charitate in Deum. — Famulus Dei ardenti dilectione Deum amabat; et argumenta ex quibus haec colligo, haec sunt quae sequuntur :

i° Ex tranquillissima pace, signum esse adhaesionis ipsius qua Deo uniebatur; quod cum multis diligenter observavi.

2° Labores suscepti ut peccatum destrueret, charitati contrarium, assidue (ut omnes sciunt), indifferenter, tam divitibus quam egenis, sine sexus discrimine, sacramenta, maxime pœmtentiam, per quam peccatum aboletuir, conferendo.

3° Ut honorem Dei (adversario subacto peccato scilicet) magis ac magis promoveret, omnibus, absque personarum delectu, ad se venientibus, tam religiosis quam secularibus et laicis, ipsum consulturis super iis ad conscient.iiam pertinentibus, facilem se praebebat.

4° Ardentissimam ejus erga Deum charitatem inde colligebam cum pacatissimam observarem Servi Dei tranquillitatem e recollectione sui coram Deo et ardem tissimo interi.oris colloquii desiderio provenientem, quo suavissimas ex familiari divino consortio sententias eructabat; haec sua scripta iis redolentia testifîcantur.

5° Colligo ex flagranti desiderio conformitatis imaginis Filii Dei, cui ita se conformavit hic Famulus Dei, quemadmodum observavi, ut saepissime apud me miratus sim quomodo pura creatura ad tantum perfectionis gradum, quantum fert humana fragilitas, et tam sublime altitudmis culmen attingere posset.

6° Quod et, fruitionis diivini amoris abundantia compulsus, in lucem ediderit opus imamortale ac plane nobilissimum De amore Dei> ejus ardentissimae erga Deum dilectionis fidele testimonium; liber certe admirabilis, qui tôt praecones de suavitate sui auctoris habet, quot sunt ejus lectores; quem studiose curavi ut in nostra communitate omnino tanquam remedium universale omnibus languidis, spiculum torpentibus, incentivum dilectionis, scala ad perfectionem tendentibus, legeretur. O utinam, prout dignus est, ab omnibus tractaretur ! Non esset qui se a calore ejus abscondere posset.

Ad vigesimum seftimum articulum , de èharitate ejus in poximum. — ■ Pro eerto scio perfectum fuisse Servi Dei, amcrem erga proximum. Hujus veritatis argumentum œlligo :

i° Ex fragranti desiderio uniuscujusque progressus ad ea quae saluti conveniunt, et ut in se, sic in aliis, ardenti zelo amorem Dei infLammabat. Hoc in illo observavi privatis seirmonibus.

2° Quod ille haec Jesu Christi Domini verba : « Quamdiu fecistis uni ex fratribus meis, mihi fecistis », alte imbiberat, clarissime constat, quia neminem unquam a se, tam in rebus temporalibus quam spiritualibus, repulit; et quidem, inter ea quae pro regimine domesticae rei sapienter instituerat, illud in primis voluit observari ut famuli neminem ad se accedere cupientem prohibèrent.

Quod primum attinet de subventione egenorum, inter multa, quae recensere longum esset, pietatis opéra, omittens vasa argentea quae ea de causa venumdari jussit ut penuria laborantibus subveniret, unicum referam : cum quidam sacerdos se oppressum paupertate illi indicasset, statim museolum petens, superindusium exemit, quod saoerdoti tradidit; ex quo hodie multa fiunt miracula.

Nec minus claruit hic Servus Dei ingenti erga proximum charitate rn submmistrandis spintualibus bonis et ad salutem conducentibus; ipro qua nullos recusabat labores. Imo vero alacri et li'benti animo quosvis suscipiebat, nihil non movebat, modo laliquis spes salutis esset, etiam cum dispendiio propriae sanitatis, duobus stimulis incitatus : primo, ex grandi dolore quo, ob animarum perditionem, cruciebatur; secundo, ex fragranti zelo salutis earumdem ut vero Pastori perditas restituere posset.

Quae vera esse didici tam ex ipsius privatis colloquiisquam fama publica.

3° Quod fmem non fecerit verbum Dei praedicandi, quo animas mirifi.ce, confessiones excipiendo, sacramenta alla administrando, parvulos catechizando, ubique locorum supra nominatorum, recreabat, quamvis multis id faceret incommodis, quibus non parcebat.

4° Illud ipsum mihi constat, et colligo ex maximo honore quo fideles vineae Domini cultores afficiebat, et^ e contrario, ex dolore pro amissione .alicujus suscepto, cum hanc vitam cum morte commutaret.

5° Hujus Famuli Dei fervor supra modum enituit in suis concioinibus publicis (quas ego loquens Evangelium reputabam), vehementem in suis auditoribus spiritualis devotionis Hammam accendens; enituit in privatis et familiaribus oolloquiis, a quibus eorum participes pendebant affixi; capaciitati enim cujuscumque ita se, omnibus debitorem se aestimans, accommodabat, ut nullum a se, tam de re gravi quam de scrupulis, et aliis consulentem, pateretur exire, nisi satisfaotum et plénum consolatione. Et in me hujus Servi Dei verba, mente revolvendo, tantam excitaverunt admirationem, ut impellerer credere ilium esse hominem qui melius Filium Dei, dum in terra versaretur, reputaverit; et quod mihi stuporem augebat, hoc imprimis erat, qui, cum talis et tan-

tus esset vir, rebus maximi momenti, ut eis intenderet, necessarius, a quacumque persona, cum alioquin vilis oonditionis esset, tamdiu se retmeri, nullis parcendo laboribus, pateretur, donec plane satisfacta esset; taiiti pacem animae et tranquillitatem f aciebat !

Haec ver a sunt, notoria et publica.

Ad vigesimum octavum articulum , de Virtutibus Cardinalibus. — i° De prudentia. Scio ex multis rati<onibus Famuli Dei prudentiam in eminenti gradu enituisse.

i° Rem domesticam et totam familiam miro ordine et aequis insti.tutis constituit, adeo ut nihil otiosum, mhil turbulentum in sua domo aut familia unquam apparuerit.

2° Suam dioecesim, quamvis sub diversa potestate, nempe Regis Galliarum et Subaudiae Ducis, ita prudenter gubernavit, ut, servata cum utroque pace, tempera - Faim tranquillitatem cum spirituali conjunxerit.

3° Ex erectione et institutione Ordinis Sancti monialium sub titulo Visitationis Sanctae Virginns Mariae, quibus admirabili praevisiene, necnon Spiritus Sancti unctione, sanctissimis constitutionibus a se praescriptis et a Sede Apostolica approbatis, formam vivendi admirabilem dédit; et in his intentionem suam sicut et omnia opéra sua rectiFcando, ad Deum tanquam ad ultimum scopum sic non modo suae, sed etia-m domesticorum subditorumque, quorum semper magnam et cordialem cuiram habebat, salutis consecutionem direxit.

4° In oomponendis litibus et sedandis animorum passionumque motibus ; in iiis enim Servi Dei prudentiam vehementer enituisse constat, omnes difiicultatum nodos, licet multa obscuritate iimplicatos, sic clare solvendo et luci omnia restituendo, ut cunctis admirationi esset, cui resistere non valentes, manus dabant acquiescendo.

5° Ex mutatione conscientiarum suae directioni com-

missarum ; siquidem expenentia probatum est animas Serve Dei obtempérantes brevi tempore tantum in rebus spirituialibus profectus fecisse, ut, mutato in melius animo, odio haberent porius amata et amore complecterentur quae antea sibi erant odiosa.

6° Ex hoc quod, irebus omnibus bene compositis, veluti corporii jam formato suis salutaribus cons il iis, quibus mire praeditus erat, amoris incentivum, tanquam spiraculuim vitae, in eas spiraverit.

Haec vera sunt, publica et notoria.

7° De justifia. Ipse eam sedulo cum proximo, secundum Summi Dei volitum, omnibus ornnia factus, cum pace profundissima servavit. Suae dioecesi fidelem praesentiam corporalem, suo muneri vigilantiam, Summo Pontifici et Ecclesiae obedientiam, Deo reverent iam de beneheiis sibi collatis et supremum cultum exhibuit ; et, nt magis glorihcaretur, omnibus bonis praelucebat exemplis, adeo ut admirationi esset cunctis Servum Dei oonsiderantibus.

Deinde capacitati bénéficia, et personas beneficiis conferebat, secundumque Sacrum Concilium dridentinum, munus ecclesiasticum nemini dabat, nisi habito prius de probitate vitae et moruim testimonio, examine insuper adhibito.

Haec sunt vera, publica et notoria.

3° De fortitucLine. Maxima fortitudine praeditum fuisse constat ex arduis laboribus ab ipso susceptis et exantlatis per totum vitae curriculum, ut a personis fide dignis didici , maxime ex iis quae, per triennii spatium, in convertendis haereticis tam in Dueatu Chablasii quam Geneva, quo, de mandate Summi Pontiffcis, semel et iterum se contulit, aggressus est, licet magnis vitae propriae perieulis, nullisque quibusvis parcens difficultatibus, ut praesertim haeresiarcam Theodorum Bezam

^hoc emm dicti Su'mmi Pontiûcis mandatum ferebat) Ecoles iae gremio restitueret ; se denuque vilef aciens, modo gloriam Dei,unimarum salutii încumbendo, Sacratissimum Eucharistiae et Pœnitentiae Sacramentum nhnistrando, promoveret.

4° De teniperantia. Oculatus testis sum qua moderatione in sedandis animae passionibus, necnon animi delectationibus usus fuerit, abstinendo se ab omnibus iis quae corpori superfl.ua sibi, ab aliis necessaria, videbantur. Sic autem animi passiones et motus rationis impeno subdiderat, ut non solum in victu eumdem semper teno-rem servaret, sed nec faciès quidem in di versa pro^peris mutaretur aut adversis.

Ad vigesimum uonum clï ticulum , de c astitat e . • Eli Servo Dei castitas adeo cordi fuit, ut omnibus aeque ac naihi virgo habitus sit.

Accepi a flde dignis, et referunt qui ejus vitam scripserunt, Servum Dei quasdam mulieres blande sollicitasse ut eum attraherent, a quo, compunctae, cum lacrymis, ab ipso admonitae, exibant.

Ad trigesimimi articulum , de kumïlitate. — Ut paucis mudta compilectar, hic beatus Dei Famulus honorem omnibus deferebat, in audiendis consihis pronus et semper paratus; suo sensui minus quam alterius credidit. Consortium vilium personarum, si profectus spiritualis spes affuilgeret, nunquam vitavit. Perfectum denique et verissimum mihi Servus Dei humilitatis exemplar videbatur.

Ad tngesimum primum articulum , de patientia. — Patientiam admirabilem in eo deprehendi : nullis afficiebatur mjurns, nullis frangebatur aerumnis, nullis movebatur inflrmiitatibus, animo forti motlestias et persecutiones perferebat; contumelias, tentationes varias, tanquam lucrum in gens cum gaudio suscipiebat pro Christo. Christum sequendo, pati cupiebat ; animam denique in suis manibus, sibi semper similis, habebat.

Ad tri gesimum secundum articulum , de mansuetudine. — Admirabilem in Servo Dei mansuetudmem fuisse in hoc elucet, quod iram sibi nunquam dominare ■permiserit; quam semper esse subjectam rationi adeo coegit, ut sine felle vulgo diceretur, quamquam medici contrarium assererent, eumque, vi virtutis, iram reprimere dicebant; quo-d tandem approbaverunt, exenterato ipsius corpore, in quo fel in lapillos mutatum repererunt. Vidi ego aliquos, qui servantur tanquam reüquiae.

Hoc est verum, publicum et notorium.

Ad trigesimum tertium articulum , de oratione. — Scio inter sua exercitia spiritualia sedulo orationem tam yocalem. quam mentalem coluisse, cum tanta sui recollectione, animi tranquillitate et pace, ut in choro, cui cum canonicis, divin as laudes recitaturus, assistebat, omnium in se oculos raperet, pietati devotionique excitaret, tanta corporis et animi composition! inerat modestia cum gravitate conjuncta. Addo quod, sacrosanctum missae sacriificium celebraturus (quod nunquam, licet gravissimis occupationibus teneretur, interponebat), maxima cum suavitate in se habitans, sibi praesens erat; quod fecit etiam pridie quam ecx hac vita ad Deum migraret. Quotidie Coronam in honorem Beatissimae Virginis Mariae singulari quadam devotione recitabat; cui servitio cum meditatione adeo suaviter affixus erat, ut verbis explicari non possit.

Haec sunt vera, publica et notoria.

Ad trigesimum quartum articulum , de dilectione ini~ micorum . — Servais Dei hanc virtutem semper sibi comitem habebat; in nuilia enim occasione visus est unquarn ab ea derelinqui. Fidem faciunt exempla quam plurima.

I nicum, quod a persona fide dignissima et eminenti virtutis gradu constituta, didici, referam. Nobilis quispiam, falso suspicatus testatorem quemdam impulsum fuisse a Beato Francisco de Sales aliquid domui Visita-

tioniis urbis suae legare, ipsius cubiculum mgressus, mmaci vultu, gravibus injuriis etiarn paratus, pugno ad os ejus admoto, eum percutere aggressus; poste a vero, apud se cogitans. Servum Dei mansisse pacatum et imperturbabilem, intrinsece vehementer compunctus, confusione perfusus, rediit, et coram eo, flexis genibus, veniam petiit; a quo benigne susceptus : « Jamjam peperci », inquit, eumque verbis suavissimis affatus est.

Ad trigesimum quintum artïculum , de zelo fidei et praedicatione verbi Dei. — Hic servus fidelis familiae, super quam a Domino fuerat constitu-tus, spirituaiem alimoniam, pro capta uniuscujusque, grandioribus concionando, parvulis catechizando (quibus finem non fecit) suo tempore sedulo ministravit, tanto zelo ac pietatis ardore ut ipsemet sua manu cedulas pro pueris, ut se parurent super iis quae explicaturus erat, scriberet. Cui diligenter parebant parvuli, capti suavi dulcedine, qua pro modulo suo omnia audiebat. Unde uiberrimi fructus provenerunt : multos enim haereticos, iis allectos, ad fidem convertit; multos peccatores ad meliorem vitam revocavit.

Haec sunt vera, notoria et publioa.

Ad trigesimum sextum articulum , de operibus miserieordiae. — Absque ulilo discrimine, prout sibi licebat, infirmos omnes, sua praesentia visitando, consolabatur ; sua bona eis liberalissime tam in domibus privatis et carceribus, quam in hospitalibus, largiebatur; nemo suo desiderio fraudabatuir, pauperes enim eleemosynis sublevabat, animo pusillanimes confortabat, afflictos suavitatis abundantia, qua plenus erat, deliniebat, mc^stos spiritualibus deliciis reddebat; animos supplicio extremo addictos divinis colloquiis roborabat, exhortando ut f ortiter sustinerent ; illis intérim, tenerrime compatiendo, ab ipsis requisitus, sacramenta administrabat.

Haec sunt vera., et est fama communis.

Ad trigesimum septimum articulum, de compositions litium et discordiarum. — Hune artieulum tetigi in articule» vigesimo oetavo. Hic unieum ex multis exemplum refero. Farna Servi Dei de zelo obtinendae pacis et recomciliandi etiam pelliciebat haereticos; adeo potens erat ad conciliandos animos, rebus bene compositis. A viro nobili Gebennensi haeretico sustinere partes arbitri pra difficultate solvenda inter se et Dominum Comitem de Sancto Albano rogatus est; quam tanta efFcacia et felicitate dissolvit, ut uterque, et catholieus et haereticus^ de li-te satisfactus, quod rarum, discesserit.

Ad trigesimum octavum artieulum , de religione. — Servus Dei cordi affïxam in gradu eminentissimo religionis virtutem possidebat; quam iin omnibus actionibus suis, praesertim ad cultum Dei pertinentibus, sacra, mysteria et quae functionis suae erant, ostendebat, tam privatim quam publice, cum maxiima et dulci recollectione, humilitate gravi, attentione devota, majestate humili, ut facile mtuentibus eum omnes suas actiones divinis mysteriis habere immersas appareret ; talique exemplo sic .aliiis praelucebat ut omnium oculos m admirationem sui raperet et ad devotionem inflam^ maret.

Et ne minus videar coram Deo et Angelis dixisse quam par est de ipsius zelo divini cultus, nato ex consideratione dilectionis divinae, hitc commemorabo tantam in eo redundasse suavitatem bonitatis, ut ex abundantia, ob exemplum devotionis, leniter in eos qui ejus. conversatione fruebantur, cum ingenti gaudio deflueret; quarum deliciarum particeps ego factus, memini me, cum aliquo morbo, jam a sex circiter annis, jacerem correptus, in mente saepe revolvisse et apud me ipsum ruminasse quanta esset bonitas Dei ! « Quam bonus es, Deus, Deus meus, quam bonus es, quando quidem in

Domino meo Francisco de Sales, tua creatura, tanta est suavitas ! »

Experti sunt omnes et est fama communis.

Ad trigesimum nonum articulum , de resignatione in Deum. — Ex certa scientia teneo quod hic Servus Dei sublimi prudentia praeditus erat, non tam naturali quam supernaturali, a Deo donata, in discernendis inter ~ nis animorum motibus, necnon absconditis animae recessibus. Invitatus fuit aliquando a superiore religionis, cujus nomini ob reverentiam parco, ut noviitium, primo inter privatos parietes concionantem, dignaretur audire; deinde quid sentiret tertio interrogatus, suspirando respondit : « Timeo hune adolescentem fletu dignum. » Infelix enim ille intra annum in apostasiam incidit, religionem abnegavit; quod cum Dei Servo renunciatum esset, iingemuit, et, aliquantulum in se reversus, ait, spiritum resumendo : « Spero quod tandem misericordiam Dei consequetur. » Spes ejus non vana fuit; non enim multo post elapso tempore, juvenis, pœnitentia ductus, rediiit domum unde exierat, lacrymis uberrime fusis; ubi receptus.

Haec sunt vera et référant qui ejus vitam scripserunt

Ad quadr a gesimum articulum interro gatus , de discretione S'pirituumi nihil respondit Venerabilis Dominus Vincentius de Paulo.

Ad quadr a gesimum primum articulum , de magnanimitate animi. — - Magnanimitatem animi in famulo Dei claruisse constat in heroicis ac arduis rebus a se peractis, tam prosperis quam adversis, quibus neque elatus, neque depressus visus est ejus animus; sicut enim suaviter, sic fortiter, inter potentes, inter haereticos, inter suae vitae insidiatores, semper, eodem tenore procedendo, se gessit, omnia, longe a terrenis, ad honorent Dei dirigendo, Ecclesiae utilitati, suae saluti proximi-

que consulendo, in quibus omnibus, servata tranquillitate, cor humile, in prosperis animatum, et generosum in adversis, retinuit.

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesunum secundum articidum , de zelo animarum sibi commis s arum. — Zelus ammarum sibi commissarum cor Servi Dei non mflammaverat modo, sed adeo rodebat ut earum saluti consuleret; nihil intenta tum relinquebat, nihil non movebat, sibi. ipsi non parcebat; illi rei maxime ad id conducenti, nempe un excipienidis confessionibus, totus incumbebat, etiam cum pericuilo sanitatis, sine delectu quarumcumque personarum aut sexus, usque ad amiicorum et personarum gravium admirationem ; namque, quamvis oppressas incommodis necnon laboribus esset, quia illi rei necessario conjunguntur, unde fructus Deo delectabiles colliguntur, nempe confessionis, utrumque amplectebatur.

Haec sunt vera et publica.

Ad quadr a gesimum tertiwn articulum , de zelo perfectionis monialium.. — Hic Servus Dei fidelis vehementer dolebat sponsas Christi ab adversario turpiter possideri. Unde, zelo zelatus, manum adhibuit operi quo eas a nequissima ty>rannide in libertatem filiorum Dei revocare posset. Quod féliciter successit. Multas etenim domos religiosas reformavit. Sed quia non omnes, ideo non secundum votum, qui nihiil mimico generis humani, religiosarum maxime personarum, relinquere volebat, cum vero quarumdam domorum clausuram, unde multa prodibant scandala, et eas observantiae propriae restituere difficile cernebat, Ordinem Monialium Visitationis Beatae Marîae Virginia, divino afflatus impulsu, instituit, quem adeo sanctis constitutionibus, a Summo Pontifice PIrbano octavo approbatis, stabilivit, ut veluti ex horto amaenissimo suavissimi odores exhalent; quibus suaviter

animas ad numerum viginti octo monasteriorum attraxit.

Haec sunt vera et puiblica.

Ad qaadragesimum quartum a?ticulumy de zelo animarum in genere. — Servus Dei ignem celare in suo sinu ita non potuit qum erumperet aliquando. Scripsit notabiii personae, Dominae de Chantal, plurium Congregationum Visitationis B. V. Mariae fundatrici et superiori, his verbis : « Quam dulcis est mihi et quam delectabilis labor causa salutis animarum susceptus ! » Quare mirum non est, si tôt animae ex multis proviinciis, hac dulcedine spirituali îllectae, suae directioni se commiserint. Sed hic fervens animarum salutis amato.r, videns se tôt secularibus et religiosis ex diversis locis longe a se distinctis sufficere non posse, divino> consi/lio impullsus, ut illis et omnibus vitam ingredi cupientibus adjutor fieret, librum Introdnctionis ad vitam devotamy licet multis occupatus negotiis, componere aggressus est; quo in lucem edito, ita suavem, utilem et necessarium omnes invenerunt, ut mirabundi, quoquo Servus Dei transiret, quam vis longinquas regiones, digito publiée eum ostenidebant, dicentes : « Ecce magnum Franciscum a Geneva, qui scripsit librum Introductionis ad vitam devotam! »

Haec sunt vera et publica.

Ad quadragesimum quintum articulum , de contemptn mundi. — Hic Servus Dei, favo mellis divini gustato, terrena quae magni penduntur apud homines, omnino contemnebat; unde multa bénéficia, pensiones oblatas recusavit; quinquies a Rege Galliae in Franciam, venire rogatus, ut munus quod susceperat relinqueret, adduci, etiam magnis ab ipso rege pollicitationibus, non potuit; honores et dignitates libenti animo sprevit, ut melius, aiebat, et liberius vacare, pro voto, ad gloriam Dei magis ampthficandam et animarum salutem promovendam va-