LE PRINCE D'ORANGE AUX BOURGMESTRES, ÉCHEVINS

ET HABITANTS D'ENKHUÏSEN (').

II espère qii*ils sont prêts à d<*montrer^ par des faits, la liaine qaHIs portent aox Espagnols. — Il les prëinanit contre Pastace des Espagnols et les promesses trompeuses que ceux-ci pourraient leur faire. — Il les exhorte k poursuivre Vœuvre comoiencëe de la délivrance du pays, leur promet son appui, et les invite à obëir en tout à son frère le comte Louis, qui doit déjh être entré dans le pays.

DlLLBRBODBG, 5 MAI 1572.

Die PRINCE VAN Orangik, grave VAX Nassau, etc., ïiere î:ndk

BAROEN VAN BrEDA, YAN DiEST, ETC.

Eersaeme, wyse, discrète, lieve, besundere, wy verbopen dat ghy u nae inhout onsen Icsten scryvens aliiier zuUet heb-

(>) Cette lettre ftil apportée à Enkhuisen le 16 mal, elle y causa une cer-

ben aile vlyt ende neersticheyt aengeleeght , om datseWe dat wy u screven, daedelyck nae te comen, soe dat ghylieden alnu suit opentlyck uwer sin ende meyninghe verelaert hebben tegen den hartoghe van Al va ende zynen aenhanck, ende oyok tegeiyck metter daet bewysen die lofflycke ende vierîgbe begheerte die gliylieden tôt verlossinghe uwes vaderlants vuyt die sebendighe ende onverdraehiyeke tirannye der Spangnaerden zyt draghende.

Dewyle wy nu genoeebsam, nyet alleen vuyt verscheyden aengeven geloofiweerdige personen verstaen, maer oyck metter daet ende ervarentheit versocht ende vernomen hebben^ dat die voorgenoemde Spangnaerts, naevolgende den gewoontlycken aert haerder Hstieheyt , ende ontrouwer vaisschey t, zuUen aile middelen aenwenden ende aile dobbelheyt ende listighe iugen gebruycken^ om ulieden in eenich verdrach off versoeninge met hem le brenghen, latende u verdraghen, jae oyek met uwe eygen burgeren, aïs dat ghylieden nyet en zoudet hebben misdaen, ende dat zy u oyek in gbeeuderley wyse en soecken te beswaeren off moeyelyek te vallen, met andere dusdanige rancken ende practycken meer, die zy met vêle scbone bcloften, ende oyck met swaren eetplicht, zoe het van noode it^ syn connen versieven ende toemaeeken*

Soe en hebben wy nyet willen naelatcn vanwegen der goetwilligher genegentheyt , die wy tôt ulieden ^ ende des ghantssen Nederlants welvaert zyn draghende, ende der hertelycke sorchvuldicbeyt, die ons nimmermeer en laet vieren noch ophouden van aile ghoede middelen te overleggen, die tôt volbrenghinghe uwer vryheyt ende verlossinghe zouden cunnen vorderlyck wesen, ulieden met desen brieff nu ander-

UineëmotioD. Les bourgmestres se virent obligés de Tonvrir, en la présence de quelques gens de la commune; mais ils déclarèrent aussitôt qu^ils n'obtempéreraient pas à son contenu. (Lettre du comte de Boussu au duc d'AIbOn du 17 mai i^m.)

werft, met allen vlyt ende ernst te vermanen ende te bidden, dat ghy u egheenssints met alsoedanighe raneken en latet beweghen, u indachtieh houdende der exempelen, die nu onlanex verleden ulieden noeh voir de oogben sweven, als naementlyek hoe dat dieselve Spangnaerden hare beloften den edellieden, die die supplicatie tegen die inquisitie hadden overgegeven, onverschaempt ende sonder eenige swaricheyt hebben gebroken, boe zy oyek met sommighe vernaempste heren soe in Spangnien als in Neerlant, ontrouwelyck ende tirannelyek zyn ommegegaen, naedat zy hen die ogen met vêle schone beloften ende suete woorden badden verbonden ende verblînt.

Jae oyck, boe zy met haren eygben cryscbkneebten, tegen die beloften die zy ben gedaen, ende met swaren eedt, jae met briçff ende zegel bevesticbt hadden, hebben gehandelt^ op dat wy nu onvermeldet laeten diverssehe ende noch ainu bloyende wonde uwer naebueren tôt Rotterdam, tôt Berghenop-'tSoom ende elders, die sy soc jammerlyck ende soe scendelyck bedrogen ende deur valsscbe dubbelbeyt ende logentaligbe beloften overredet bebbende, soe wredelyck ende onmenscbelyck vermoort ende omgebracht hebben; boewel dat wy aebten hiertoe ghene exempelen zeer nodich te wesen, om alsulx (e bewysen, naedemael zy doch voer een eeuwigbe gewisse regel ende vaste propositie houden, dat zy met rechte ende met ghoeder conscientie wel vry ende ombehindert mogen alderleys beloven ende toesweren denghenen , die zy vanwegen eeniger mishandelinge tegen heuren staet ende grootheyt in zin hebben te straffen, sonder eenichsints gehouden te wesen baeren eedt ofte beloofte in 'tminste ofte in 't meeste naer te comen, derhalven nae dyen zy ontwyffelyck genoech achten gewichtigoirsaecken tegens ulieden te hebben om u te straffen ;

Dewylezy beneven de weygeringhe des thienden pennincks,

die zy voer een opentlycke rebellicheyt ende wederspannichey t beuden, oyck die weygeringhe der Spaensschen knechten^ ende aile *tgene dat bynnen corten tyt herwaerts tôt bescberminghe ende bevryinghe uws vaderlants van ulieden gesciet is, zuUen ontwyffelyck aiso duden als dat ghylieden daerduer die Majesteyt zoudet vercort, ende derbaiven lyff ende giioet, sonder eenigbe genade verbeurt bebben ,

Soesiet wel toe, soe lieff aïs ghy u leven ende u welvaert ende salieheyt bebt, dat gby u met ghene schone beloftcn ofte soet eallen eeniebsints en laet bewegben.

Want dat ghylieden u soudet vuyt eenige aensien van moeyten, swaricbeden off periculen, die u daervuyt souden mogben onstaen , soe gby in uwe voornemen volstandicb bleeff , laeten verscricken , des en eunnen wy ons tôt uwaerts egbeenssins verzien, gemeret nvfe aen ons altyt bewesene goede affectie ende genegentbeyt, welcke met een dadelycke vromiebeyt ende vrymoedicbeyt van ulieden zyn bevesticht geworden , ende dat daerbeneven aile gelegentbeyt des tyts ende des tegenwoirdigen stants opentlyck doet blycken , dat ulieden eghene swaricbeyt nocb gevaerlyebeyt biervuyt en can onstaen, by dyen ghy met een stantaftieb onversaeff gemoet in uwe voernemen blyft volherdende, maer veel eer; daer en tegben, soe ghy soudet willen wanekelen ende doer de wyfsehc cleynmoedicbeyt , betweleke wy van u egheenssints en verhopen, u van den ander scheyden oft oyek van uwe aengcvangene vrymoedieheyt affstaen, en staet u voerwaer anders nyet te verwachten dan een jammerlycke ende eeuwieh verderff uwcr personen, vrouwen ende kyndercn, ende aller uwer goeden ende baven, jae des gantsschen vaderlants in aller eeuwieheyt, gelyck als aile verstendigbe mensseben, in aensien der onmensscelyek blootgbieriebeyt , dobbelheyt, vaisscbeyt ende ontrouwe, tVamen oyck des ouden bacts ende nyts der Spangnaerden , die sy tegben bet gantssc Nedcrlant over

menige jaeren io haere harten hebben gedraghen, lichcelyck cannen oirdelen.

Daerom wiilet dese saecke ernstelyck ter herten nemen, ende eene geringbe moeyte, die mogelyck hiervuyt soude connen ontstaen, uHeden nyet en laet verdrieten, niacr dewyle gby alsoe vromelyck begonneu bebt, ende dat u God die Hère die bandt biedt, ende ulieden die aider schoonste gelegenibeden verleent, die ghy immermeer soude eonnen gewensschen, zoe siet toe dat ghyliedcn Godes gave ende nengebodene genade nyet en verworpet, maer veele eere voirtrect, ende uwe eygene verlossinghe, die u die Hère God zelve aenbiet, totten eynde toe voivuert, indacbtieh vt^esende des* ghene dat onse Hère spreect : dat zab'cb is hy die totten eynde toe volbart, ende des woorts Pauii : dat nyemanl geeroont en wort dan dieghene die wettelyck ende ridderlyck campei. Hoewel dat wy eghene aenstaende swaricbeyt ter vereit en connen vermercken, maer veel eer zien, dat beneven die ghoede borgberlycke vryheyt, vrede, rustc ende eeuwigbe welvaert, die ghy u selven ende uwen kinderen hiermede verweT\en suit, oyck daervuyt ulieden ende nvfe naecomelioglien in eeuwiebeyt eenen sebonen loff ende prys vanwegben aisulcker raanlycker vrymoedicheyt by allen voleken ende nacièn vereryghen suit.

Derbalven wy egbeenssins en verhopen dat gbyiieden door eenich boochpoehende dreyghen der vianden, alsoo oyek nyet door eenich haer schoonspreecken u zuUet laten van den recbten wech dersdver aengevangene deucbdelycheyt affbrenghen, maer vele eer met gedult verwacbten dieschone lustigbe vruchte ende genyeten, die u hiervuyt ontwyfelyck staet te verhopen, als naemelyck die gewisse beboedinghe ende bevrydinghe uwer goederen, ende uwe neringbe die men u sochle gehelyck vuyt den bandt te rucken, ende eene onilastinge van alsoe menige onverdrachlyckc imposten ende bcswaringen, die

- an —

roen a nyel voer een maent off een jaer, macr in alte eeuwicheyt sochte op te leggen, ende însonderheyt een eeuwighe verlossinghe uwer vrouwen ende kinderen, jae uwes eygens lyffs ende bloets, vuyt die moeiwillighe scliendelycheyt ende bloeldorstighe wreetbeyt der spaensschcr tirannen, t'samen met een ewighe voerspoet^ welvaert ende gelucksalicheyt uwes gansMhen vaderlants.

Daerom bout u vastendeombeweeebt op dit vertrouwen op Godt de Hère, die u nyet en sal verlaten, soe gby u sclven nyet en verlaet.

Soe vêle als ons aengbaet, wy willen u met allé middeleu, die ons mogelyck en zyn, te bulpe comen ende en willen gansselyck uyets verscboonen nocb sparen van aile 'tgenedat in onse macbt is, verhopende soe gby u stantafticb boudet, in eorten suit melter daet vernemen dat wy uwe saeeken ende die verlossingbe des gantssen lants ter berten genomen bebben, betwelcke wy ons vertrouwen op den Heer nyet te vei^heeffs zyn en zal.

Ende bierop laeten wy u weten, dat wy beneven die provisie, die wy tôt uwer beseermîngbe ende ontset gedaen bebben, also ulieden bekent is, bebben oyek den welgeboren grave Lodewyck van Nassau, onsen lieven ende wel beminden broe^ der, in aile neersticbeyt ende ernstafticbeyt gebeden, dat by ulieden in baeste nae de middelen, die bem God aldaer vertenen sal, te buipe corne, bet welcke wy verbopen by alreede sal gedaen bebben, off immers sonder versuymen doen sal. Derbalven wy van ulieden begberen, gby willet u tôt bem ende den zynen als tôt ons sels in aile goetwillicbeyt ende biliicke geboorsaembeyt dragben, tôt nut ende welvaert uwer stadt, ende tôt vorder verlossingbe des gansseben vaderlants^ ende insunderbeyt, soe gby onse b^beren nae inbout onses aen ulieden lests gescreven brieffven, nocb nyet en bebt te wercke gestellt, willet ten aider eersten sonder versuymen verrichten ende te wegben bringben. Iliermede blyft den

almachtigen God bevolen, die ulieden met zynen gheest eode craebt stercke (^ns zyne ende onss aller vianden. Gescreven tôt Dilleobercb, op den v^ dach mey, anno 1573.

U gude vrint,

GuiLLE DE Nassau.

Suscription : Den eersaemen, wysen, discreten, onssen iieven, besuDderen, burgemeesteren , scepenen, regeerders, borghers ende andere gboede inwoonders der stede van Enehuyse.

Copie da temps, aax Arehives du Royaume : Papiers d^Élat, Correspondance de Hollande et ZéUnde* t. XVI, fol. 4.