‹ Cours alphabétique et méthodique de droit canon dans ses rapports avec le droit civil ecclésiastiqueChapitre 22 sur 408 · RÈGLE. SI · texte numérisé non relu

RÈGLE. SI

cet ouvrage, chacune à la place qui lui convient. Il nous paraît, par conséquent, inutile d*en faire ici Ténumération.

§ III. RÈGLES du droit.

Les règhê du droit sont exprimées en forme de sentences ou de maximes, et composées avec précision, sur les dispositions les plus communes et les moins incertaines du droit. Il y en a quatre-vingthuit dans la collection du sexte au dernier titre de Regulis juris, et onze seulement dans la collection des décrétales. C'est un avantage pour tous de ne les point ignorer ; mais c'est une nécessité pour ceux qui étudient le droit canon. Voici le texte de ces règles :

RÈGLES du droit canon de Boni face YIII, in Sexto, titre de Megulis

jurit.

** Rboitla prima. Bencmoiiim ecdesia^ticiun non potest licite sine institiitione canonicà

obtineri.

« Reo. 2. Possessor malœ fidei nUo tempore non prœsorîbit. « Reo. 3. Sine possessione prœacripUo non procedit. M Reo. 4. Peocatnin non dimittitnr, mai restitnatur ablatum. « Reo. 5. Peccati venia non datar nisi correcte. M Reo. 6. Nemo potest ad imposaibile obligari.

« Rso. 7. Privilegium personale personam sequittir et extjngmtnr corn personâ. « Reo. s. Semel malus, semper prœsnmitnr esse mains, u Reo. 9. Ratum quis habere non potest, qnod ipsius nomine non est gestom. « Reo. 10. Rati babitîonem rétro trahi, et mandate non est dubium comparari. M Reo. 11. Ciun sint partium jnra obscura, reo favendiun est potiùs quàm actori. « Reo. 12. In judiciis non est acoeptio personanun habenda. « Reo. 13. Ignorantia facti non jnris excusât. « Reo. 14. Cùm quis in jus suocedit alterius , jostam ignorantiœ causam oensetur

babere.

« Reo. 15. Odia restringi, et favores convenit amplîari. « Reo. 16. Deoet ooncessum à principe benefîcium esse mansumm. « Reo. 17. Indultum à jure benefîcium, non est àlicui auferendum. « Reo. 18. Non fîrmatur tractu temporis, quod de jure ab initie non subsistit. « Reo. 19. Non est une culpâ, qui rei, qu» ad eum non pertinet, se îmmiscet. m Reo. 20. NuUus pluribus uti defensionibus probibetur. M Reo. 21. Quod semel placuit, ampliîis dispUcere non potest. tf Reo. 22. Non débet aliquis alterius odio prsegravari. tt Reo. 23. Sine culpâ, nisi subsit causa, non est aJiqais puniendus. « Reo. 24. Quod quis x^andato fadt judicis , dolo facere non videtur, cùm babeat

parère necesse.

M Reo. 25. Mora sua cuilîbet est nociya. - Reo. 26. Ea quœ fiunt à judice, si ad ejus non spectant officînm, vîribus non sub-

sistunt.

« Reo. 27. Scienti et consentienti non fit injuria, neque dolus. « Reo. 28. Quae à jure commun! exorbitant neqnaquàm ad conscquentiam sunt

trahenda.

« Reo. 29. Quod omnes tangit, débet ab omnibus approbari. « Reo. 30. In obscuiia minimum est sequendum.

n RÈGLE.

« Rbg. 31. Eum, qui oertus est, cerdotari ttlterSus non oportet.

a Rbo. 32. Non licet actori, quod reo licitom bon «xisdt.

M Reo. 33. Matare consiliom quis non potest in alterius dtftrimentum.

« Rbo. 34. Generi per specUm iferogMiir.

« Rbo. 35. Plus semper in se continet, quod est minus.

m Rbo. sa. Pro poaaessore hâbetur^ qui éûitê ilHiit pMSidei%.

m Rbo. 37. Utile non debel p&e inutil* vitisH^

« Rbo. 38. Sx eo non débet quis fhictam oooftequi, qUod nisu« extitit inipognare.

« RBOk 39. Càm q«fd prohibetur, prohibentur omnis qnie eequuntv ex iUo.

N RaOk 40. Pluralis locutio, duorum numéro est contenta^

« bso. 41. Imputari non débet ei, per quem non stat, si non fadat, quod per eum

fuerat faoiendum.

« Rbo. 4!^. Accessorîum natumm se^ui congirùit ptincipalis. « Rbo. 43. Qui tacet, consentire videtur.

M Rbo. 44. Is qui taœt, nOft fiitetart sedhnô «tiqM iiegar» ^detu^. n Rbo. 45. Inspicimus in obscoxis, quod esl verisimilius , vel quod plerumque ficri

consuevit.

a Rbo. 46. Is qui in jus snciK^ît Alteriuft, «o jure, ^ifto 31« iAi débebit. tf Rbo. 47. Praesumitur ignorantia, ubi scientia non probatur. « Rbo. 48. Locupletari non d^bet aiSt)tiîs «um alterius Injultt Yel JltictutA. M Rbo. 49. In pœnis benignior est intetrpi«tatî6 ftdettda» « Rbo. 50. Actus legitimi conditionem bon reeipiunt nex^iito dîem. M Rbo. 51. Semel Deo dicatum, non est àd usus humauos nlterîus trahsifersndiitti. u Rbo. 53. Non praestat impedîmentum, qupd de juf^ non sortltut efl%MAtai. M Rbo. 53. Oui Ûcel, qttod est plus, Iket utique, qu^ est tnînus. « Reo. 54. Qui prior est tempore, pottor est juire. M Rbo. 55. Qoi seutît oTitis, sentiire débet eoteme<Mtn, et è cotatra. u Rbo. 56. In re commun! potior est t*ondftio possidenlis-.

« Reo. 57. X!!outr& eum, qui tegem diosre potuit aj^rtius, est ftifa^p<glatio factonda. « Rbo. 58. Non est obligatotinm, «otttrà V>noè ttiott» praestitute juMuawitnm. M Reo. 59. Dolo facit, qui petit, quod restâtuerè oportet eumdem. M Rbo. 60. Non est ïù. moift qui polest exceptione legîtîttiâ «e ttteH. M Reo. 61. Quod ob gratiam alicujus conceditur, non est in ojus dispendittttL f^r-

quendum.

« Rbo. 62. Nallus ex consilio, dummodo fhtuduletotum nctt ftierit, obOgatut. M Reo. 63. Ëxceptîonem objidens, non vHetut de intentfioMa adversàifi ooiiliterî; u Reo. 64. Quœ contra jus fiuni^ debetit n<jqu« prd infeetis baberi. « Reo. 65. In pari deIScto vel causa, ^othlr est oènditio possi#6ntis. M Rbo. 66. Cùm non stat per eum «d quem peiiiBet> quomSMtt «OA^o knpiMtur,

haberi débet perindë ac si implcta fuissét. M Reo. 67. Quod alicui suo non licet tiomîne, nec alfeno lioèbit. u Reo. 68. Potest quis per allum, ^quod potest ttuôtm pef BèipMUIl, i< Reo. 69. In malîs piDmissis, fidetti non expedit observari. « Reo. 70. In altemativis electorîs est electio, et sufficit alterum adfWptaH. « Reo. 71. Qui ad agendum admittitur, est «d lescipiettdiim molto mag^ Admît-

tendas.

« Reo. 72. Qui facit per alium, est perindë ac si faciat per seipsum. M Reo. 73. Factum legitîiuë rettaetari non débet, licet eastts poiteà venîat) 4 qmo

non potnit incboari.

u Reo. 74. Quod alicui gratiosë conceditur trahi non débet aliis in excmptutn. u Reo. 75. Frustra âU fidcm ^iiis )^stulat ab eo 8«rv«ri , ^mi fidem à eto pr»stltain

servare récusât.

R&GLB. iS

a Rbo. 76. Delktmn penott», non delitt in detrùmiiUon ecoleftttt radtindare.

« Rbo. 77. Rationi ooagrait, nt taooedat in 0B«r6, qui lubstltnltar in honore.

m Saé. 78. la argamenlimi tMhi neqnmmt) qiMB pzvptcr ÉneoMtetein »]iq«and6 wini

concessa.

« Rm. 79. Nettd poleti plu Jurit tiMMfem in «Uam ^ qoJMi (M oomp^ten di«

gnoscatur.

w Rbg. 80. In toto ptH0ni, n<m «t dnUaai ««ilinni. « Rbo. 81. In gMisrali ooneestioiie non winnt en qns qnis non «ssèi Taiûiniffiier

in sp«eî« oonoMcnraSk « RftA^. SS. Qni otmtik jnrn ineroatar, bonam fid«m presnaiftar non kaben. u Rso. 83. Bona fides non patitor, nt semel exaotnm itenun «dgatnr* 4< Reo. 84. Cùm qnid nnn via pn^betar alicai, nd id alin non débet admitti. u Reo. 85. ConimtlnaeK oontentioae, legein aeoîpere dignoeonniur. « Rbo. 86. Dttmnnni qtnd qaitroâenlpA Muât etbi débet, nonaUii impntân. M Reo. 87. Infamibns portas non pateant dignitatom. «< Reo. 68. Oertmn eit qnnd k oommittit in legem, qni legîs veri» ooMplecteiis, immiM

tegii nititnr Tohmtateni* u Data RomfB apnd Sanctnm Petrum, quinque nonne martiiv ponMfitntûs anetri ettno

quarto (1298). »

Ces rè^Ui du droit Boni de Boniface YIII» l'komme de son teitipt qui connaisBait le mieux les lois, et qui se servit le plus heureusement du droit ciril pour la résolution d'un grand nombre de difficultés canoniques. Elles sont d'uh grand usage, tnaib il arrivé souvent qu'on en abuse, soit par la mauvaise interprétation qu'on leur donne, soit en les appliquant à des espèces qui ne doivent pas être décidées par ces principes généraux. Les règlei les plus générales souffrent beaucoup d'exceptions. Nous avions eu intention d'abord, pour cette raison, d'en faire ici ua eommentaire ; mais pour ne pas nous répéter inutilement, car ces règles se trouvent la plupart commentées dans le cours de ce dictionnaire, irnuB nous Donten-*terons d'en donner la traduction.

RÈGLES du droit canon.

u VihciLA PBEUiEBE. On ne pent pOMédw lldtttnient des bénéHcee tans une instihilioft

oanonlque.

u Reo. 2. Un possesseur de mauvaise foi ne pent acquérir la prescription. u RÈo. 3. Il n'y a point de prescription siuifi poeaeesiôii. .

« Bèd. 4. On n'obtient là réndseion des péchés qu'en réparant M fort qu'on a fk!t. * M RÈO. 5. On n'obtient la rémission des péchéi qn'ett se eoMgetint. u Riîo. 6. Personne n'est obligé & l'impossible* u RÈO. 7. Le privilège personnel soil U peitbnne et !1 est étbini pur In petsehne dVi

privilégié.

« RÈO. 8. On a droit de prétntter qte cèlni qni a été oonv«!ncti d'tùi criait petit eH

avoir commis un autre.

<■ RÈO. 9. Un homme pent ratifier eé qn'dn n ftit en ton nom. u RÈO. 10. La ratification a un effet rétroactif, et n*a pas mofais de fbroe qn^attrait

eu une proouration.

u Riso. 11. Dans le doute, il faut plutôt se déterminer pour le défendeur qne pour le demandeur. • • • • •'

Page 1