‹ Cours complet de grammaire latineChapitre 94 sur 220 · IMPARFAIT. , PLUS-QUE-PARFAIT · texte numérisé non relu

IMPARFAIT. , PLUS-QUE-PARFAIT

Oporteret, quit fallût. Oportuisset, quü eût fitUu.

INFINITIF

PRÉSENT. ' PARFAIT

Oportere, falloir. Oportuisse,, avoir fallu.

ODSERVATIONS SUR LA CONJUGAISON DES VERBES mVXPERSOIVNELS.

219. Les verbes unipersonnels sont inusités à l’impératit Ilb n'ont que denx tensps usités à. l’iQâmüf, et a’oQAni participe ni temps accessoires.

U y a en latin des verbes unipersonnels qui se conjuguent are%- un pronom, à la manière des verbes réûécliis français ; ce sont ; me pteniu^ je me repens; me pudet, j’ai honte; me Uedet, je m’ennuie; 7?ie piyet, je regrette; me misent, j’ai pitié.

104 ÉLÉMENTS DU LANGAGE

Deux de ces verbes prennent aux temps accomplis la forme passive. Ce sont :

Miserere, miseret, misertum est, avoir pitié.

Tædere, tædet, pertæsum est, s'ennuyer.

Ces mêmes verbes ont un participe passé à signification transitive indirecte ; rnisertus, ayant eu pitié; pertosus, s’étant ennuyé.

Pudet et piget font aussi quelquefois au parfait puditum est et pigiturn est. Mais ces formes ne sont pas à employer.

Deux autres verbes unipersonnels ont au parfait, outre la forme régulière, la forme passive. Ce sont :

Licere, licet, licuit oit licitum est, il est permis.

Libéré, libet, libuit ou libitum est, il plaît.

11 en est de même du verbe transitif indirect placere, placée, es, plaire, qui, employé unipersonnellenient, fait également bien au parfait placuit et placitum est.

VERBES DÉPONENTS.

220. Les verbes déponents sont des verbes qui ont la forme passive et le sens actif.

Ils sont, ainsi que les autres verbes, ou transitifs directs, comme imilari, imiter, qui gouverne l’accusatif ; ou transitifs indirects, comme blandiri, flatter, qui gouverne le datif; ou intransitifs, comme mori, mourir.

221 . Les verbes déponents se conjuguent en latin comme des verbes passifs, et en français comme des verbes actifs.

222. Les verbes déponents ont comme les verbes passifs quatre conjugaisons, que l’on distingue par la terminaison du présent de l’infinitif :

La première conjugaison a le présent de l’infinitif terminé en ari;

La deuxième conjugaison a le présent de l’infinitif terminé en cri;

La troisième conjugaison a le présent de l’infinitif terminé en i;

La quatrième conjugaison a le présent de l’infinitif terminé en tri.

DU VERBE

223 , Première eonjiigaison déponente. — Verbe IMITOR, j’imite.

INDICATIF

PRÉSENT

J’imite.

Imit or.

Irait ari.s ou imit are.

Imit atur.

Imit amur.

Imit aminî.

Imit antur.

l)iPARFA.n'.

J’imitais.

Imit abar.

Imit abaris ou imit abare.

Imit abatur.

Imit abamur.

Imit abamini>

Irait abantur.

FÜTOR.

J’imiterai.

Imit abor.

Imit aberis ou imit abere.

Imit abitur.

Imit abimur.

Imit abimioi.

Imit abuntur.

PARFAIT

J’ai imité.

Imitatus sum ou fui.

Imitatus es ou fuisti.

Imitatus est ou fuit.

Imitati sumus ou fuimus.

Imitati estis ou fuistis.

Imitati sunt ou fuerunt.

PLUS-ÛÜE-PARFAIT.

J’avais imité.

Imitatus eram ow fueram.

Imitatus eras ou fueras.

Imitatus erat ou fuerat, Imitati eramus ou fueramus Imitati eratis ou fueratis.

Imitati erant ou fuerant.

FUTUR ANTÉRIEUR

J’aurai imité.

Imitatus ero ou fuero.

Imitatus eris ou fueris.

Imitatus erit ou fuerit.

Imitati erimus ou fueri mus.

Imitati eritis ou fueritis.

Imitati erunt ou fuerint.

IMPÉRATIF

Imit are ou imit ator, imite.

Imit ator, qu'il imite.

Imit amini, imitez.

Imit antor, qu'ils imitent.

ÉLÉMENTS DU LANGAGE

SUBJONCTIF

PRÉSENT

Que j’imite.

Imit er.

Irait cris ou irait er®.

Imit etur.

Imit emur.

Imit emini.

Imit eutur.

IMPARFAIT

Que j’imitasse.' Imit arer.

Imit areris ou imit arere.

Imit aretur.

Imit aremur.

Imit aremini.

Imit arenlur.

PARFAIT

Que j’aie imité.

Imitatus sim ou fuerim.

Imitatus sis ou fueris.

Imitatus sit ou fuerit.

Imitati simus ou fuerimus.

Imitati sitis ou fueritis.

Imitati sint ou fuerint.

PLUS-QUE-PARFAIT

Que j’eusse imité.

Imitatus essem ou fuissem.

Imitatus esses ou fuisses.

Imitatus esset ou fuisset.

Imitati essemus ou fuissemua.

Imitati essetis ou fuissetis.

Imitati esseut ou fuisseat.

KFINITIF.

PRÉSENT

Irait ari, imiter.

Imitaturum esse, devoir imiter.

FUTUR PASSIF

Imitandum esse, devoir être imité.

FUTUR SECOND PASSIF

Imitatum iri, devoir être imité.

PARFAIT

Irait atum esse ou fuisse, avoir imité.

FUTUR ANTÉRIEUR

Imitaturum fuisse, . avoir dû imiter.

FUTUR ANTÉRIEUR PASSIF

Imitandum fuisse, mair dû être imité.

DU VERBE

PARTICIPE

PRÉSENT. PARFAIT OU PASSÉ

Imit ans, gén. imitantis, imi- Imit atus, a, um, ayant imité, tant.

FDXDR.

Imit aturus, a, um, devam imiter.

FUTUR PASSIF

Imit andus, a, um, devant être imité.

TEMPS ACCESSOIRES OU FORMES VERBALES

SUPIN ACTIF.

Imit atum,

à imiter ou pour imiter.

SUPIN PASSIF.

Imit atu,

O être ou pour être imité.

GÉRONDIF

Imitandi,

d’imiter.

Imitando,

à imiter ou en imitant.

Imitandum,

imiter f action d’imiter.

Conjuguez sur imitor les verbes suivants :

Mirari,

miror,

miratus sum,

admirer.

Hortari,

Precari,

horlor,

hortatussum,

exhorter.

precor,

precatus sum,

prier.

Venerari,

veneror,

veneratussum,

respecter.

Adulari,

adulor,

adulatus sum,

flatter.

ÉLÉMENTS DU LANGAGE

224 . Deuxième eonjiiKaixon déponente — Verbe POLLICEOR, je promets.

INDICATIF

PRÉSENT

Je promets.

Pollic eor.

Pollic eris ou pollic ere.

Pollic etur,

Pollic emur.

Pollic emini.

Pollic entur.

IMPARFAIT

Je promenais.

Pollic ebar.

Pollic ebaris ou pollic obare.

Pollic ebatur.

Pollic ebamur.

Pollic ebamini.

Pollic ebantur.

Je promettrai.

Pollic ebor.

Pollic eberis ou pollic ebere.

Pollic ebitur.

Pollic cbiinur.

Pollic ebimini.

Pollic ebuntur.

PARFAIT

J’ai promis.

Pollicitus sum ou fui.

Pollicitus es ow fuisti.

Pollicitus est ou fuit.

Polliciti sumus ou fuimus.

Pollicifi estis ou fuistis.

Polliciti sunt ou fuerunt.

PLUS-QUE-PARFAIT

J’avais promis.

Pollicitus eram ou fueram.

Pollicitus eras ou fueras.

Pollicitus erat ou fuerat.

Polliciti eramus ou fueramus.

Polliciti eratis ou fueratis.

Polliciti erant ou fuerant.

FUTUR ANTÉRIEUR

J’aurai promis.

Pollicitus ero ou fuero.

Pollicitus eris ou fueris.

Pollicitus erit ou fuerit.

Polliciti erimus ou fuerimua.

Polliciti erilis ou fueritis.

Polliciti erunt ou fuerint.

IMPÉRATIF

Pollic ere ou pollic ctor, pt'omets.

Pollic etor,' qu'il promette. ,

Pollic emini, promettez.

Pollic entor, qu'ils promettem.

DU VEKBK.

SUBJONCTIF

PRESENT

Que je promette.

Pollic ear.

Pollic earis ou pollic eare.

Pollic eatur.

Pollic eamur.

Pollic eamini.

Pollic eantur.

IMPARFAIT

Que je promisse Pollic erer.

Pollic ereris ou pollic erere.

Pollic eretur.

Pollic eremur.

Pollic eremini.

Pollic erentur.

PARFAIT

Que j’aie promis.

Pollicilus sim ou fuerim.

Pollicitus sis ou fueris.

Pollicitus sit ou fuerit.

Polliciti simus ou fueïimus.

Pollicili sitis ou fueritis.

Polliciti siot ou fuerint.

PLUS-QUE-PARFAIT

Que j’eusse promis.

Pollicitus essem ou fuissem.

Pollicitus esses ou fuisses.

Pollicitus esset ou fuisset.

Polliciti essemus ou fuissemus.

Polliciti essetis ou fuissetis.

Polliciti essent ou fuissent.

INFINITIF

PRÉSENT

Pollic eri, promettre.

FUTUR

Polliciturum esse, devoir promettre.

FUTUR PASSIF

Pollicendum esse, devoir être promis.

FUTUR SECOND PASSIF

Pollicitum iri, devoir être promis.

PARFAIT

Pollicitum esse ou fuisse, avoir promis.

FUTUR ANTÉRIEUR

Polliciturum fuisse, avoir dû promettre.

FUTUR ANTÉRIEUR PASSIF

Pollicendum fuisse, avoir dû être promis.

ÉLÉMENTS DU LANGAGE

PARTICIPE

PRÉSENT. I PARFAIT OU PASSÉ

Pollic ens , gén. pollicentis, Pollic itus, a, uni, ayant propromettant.

Pollic iturus , a , um , devant promettre.

FUTUR PASSIF

Pollic endus, a, um, devant être promis.

TEMPS ACCESSOIRES OU FORMES VERBALES

SUPIN ACTIF.

Pollic itum, à promettre ou pour promettre.

SUPIN PASSIF.

Pollic itu, à être ou pour être promis.

GÉRONDIF

Polliceridi, de promettre.

Pollicendo, à promettre ou en promettant.

Pollicendum, promettre, action de promettre.

Conjuguez sur polliceor les verbes suivants î

Misereri,

misereor,

miseritus sum,

avoir piti

Vereri,

vereor,

veritus sum,

craindre.

Mereri,

mereor,

meritus sum.

mériter.

Tueri,

tueor,

tuitus sum,

garder.

Fateri,

fateor,

fassus sum, .

avouer.

DU VEKBE.

225. Troisième conjiisaison déponente. — Verbe AMPLECTOR, j'embrasse.

Tembrasse.

Amplect or.

Amplect cris ou amplect ere.

Amplect itur.

Amplect imur.

Amplect imini.

Amplect uatur.

PARFAIT

J’aî embrassé.

Amplexus sum ou fni.

Amplexus es ou fuisli.

Amplexus est ou fuit.

Amplexi sumus ou fuimus.

Amplexi estis ou fuistis.

Amplexi sunt ou fuerunt.

IMPARFAIT

J’embrassais.

Amplect ebar.

Amplect cbarisou amplect ebare Amplect ebatur.

Amplect ebamur.

Amplect ebamini.

Amplect ebantur.

J’embrasserai.

Amplect ar.

Amplect eris ou amplect ere.

Amplect etur.

Amplect emur.

Amplect emini.

Amplect entur.

PLUS-QUE-PARFAIT

J’avais embrassé.

Amplexus eram ou fueram.

, Amplexus eras ou fueras.

Amplexus erat ou fuerat.

Amplexi eramus ou fueramus.

Amplexi eratis ou fueratis.

Amplexi erant ou fuerant.

FUTUR ANTÉRIEUR

J’aurai embrassé.

Amplexus ero ou fuero.

Amplexus eris ou fueris.

Amplexus erit ou fuerit.

Amplexi erimus ou fuerimus.

Amplexi eritis ou fueritis.

Amplexi erunt ou fueriût.

IMPÉRATIF

PRÉSENT

.\mplect ere ou amplect itor, embrasse.

Amplect itor, qu'il embrasse.

Amplect imini, Amplect untor,

embrassez, qu'ils embrassent.

ÉLÉMENTS DU LANGAGE

SUBJONCTIF

PRÉSENT

Que j’embrasse.

Amplect ar.

Amplect aris ou amplect are.

Amplect atur.

Amplect amur.

.Amplect amini.

.Amplect antur.

IMPARF.41T.

Que j’embrassasse.

Amplect erer.

.Amplect ereris ou amplecterere.

Amplect eretur.

Amplect eremur.

Amplect eremini.

Amplect erentur.

PRÉSENT

Amplect i, embrasser.

FUTUR

Amplexurum esse, devoir evsbrasser.

FUTUR PASSIF

Amplectendum esse, devoir être embrassé.

FUTUR SECOND PASSIF

Amplexum iri, devoir être embrassé.

PARFAIT

Que j’aie embrassé.

Amplexus sim ou fuerim.

Amplexus sis ou fueris.

Amplexus sit ou fuerit.

Amplexi simus ou fuerimus.

Amplexi sitis ou fueritis.

Amplexi sint ou fueriut.

PLUS-QUB-PARFAIT.

Que j’eusse embrassé.

Amplexus essem oufuissem.

Amplexus esses ou fuisses.

Amplexus esset ou fuisset.

Amplexi essemusou fuissemus.

Amplexi essetis ou fuissetis.

Amplexi essent ou fuissent.

Amplexum esse ou fuisse, avoir embrassé.

FUTUR ANTÉRIEUR

.Amplexurum fuisse, avoir dû embrasser.

FUTUR ANTÉRIEUR PASSIF

Amplectendum fuisse, avoir dû être embrassé.

INFINITIF

DU VKRBE.

PARTICIPE

PRÉSENT. PARFAIT OU PASSÉ

Amplect ens, gén. amplecten- Amples us, a, um, ayant emlis, embrassant. brassé.

FUTUR

Amples urus, a, um, devant embrasser.

FUTUR PASSIF

Amplect endus, a, ura, devant être embrassé.

TEMPS ACCESSOIRES Oü FORMES VERBALES.

SUPIN ACTIF.

Amples um; à embrasser ou pour embrasser.

SUPIN PASSIF.

Amples U, à être ou potir être embrassé.

GÉRONDIF

Amplectendi, d’embrasser.

Amplectendo, à embrasser ou en embrassant.

Amplectendum, embrasser, action d’embrasser.

Conjuguez sur cmplector les verbes suivants ;

Uti,

utor,

usus sum, se servir.

Sequi,

seqiior,

secutus suin, suivre.

Loqui,

loquor,

ulciscor,

locutus sum, parler.

Ulcisci,

ultus sum, se venger.

Nasci,

nascor,

naïus sum, naître.

Nancisci,

nanciscor,

nactus sum, trouver.

Pacisci,

paciscor,

pactus sum, convenir de.

Oblivisci,

obliviscor,

oblitus sum, oublier.

Le verbe nasci, naître, n’a pas de participe futur.

Om. lAT. ft

ELEMENTS DU LANGAGE

226 . Autre modèle de h» «rolaième eonjugalaon déponente. — Verbe PATIOR , je souffre,

PRÉSENT

Je souffre.

Pati or.

Pat eris ou pat ere.

Pat itur.

Pat imur.

Pat imini.

Pâli untur.

PARFAIT

J’ai souffert.

Passus sum ou fui.

Passus es ou fuisti.

Passus est o«’fuit.

Passi -suimts ou fuimus.

Passi estis ou fuistis.

Passi suut ou fuerunt.

IMPARFAIT

Je souffrais.

Pati ebar.

Pati ebaris ou pati ebare.

Pati ebatur.

Pati ebamur.

Pati ebamini.

Pati ebantur.

Je souffrirai.

Pati ar.

Pati eris ou pati ere. ^ Pati etur.

Pâli emur.

Pati emini.

Pati eatur.

PLUS-QUE-PARFAIT

J’avais souffert.

Passus eram ou fueram.

Passus eras ou fueras.

Passus erat ou fuerat.

Passi eramus ou fueramus.

Passi eratis ou fueratis.

Passi eraut ou fuerant.

FUTUR ANTÉRIEUR

J’aurai souffert.

Passus ero ou fuero.

Passus «ris ou fueris.

Passus erit ou fuerit.

Passi erimus ou fuerimus.

Passi eritis ou fueritis.

Passi erunt ou fueriot.

IMPÉRATIF

Pat ere ou pat itor, souffre.

Pat itor, qu'il souffre.

Pat imini, souffrez.

Pati untor, qu'ils souffrent.

DU VERBE

SUBJONCTIF

PRÉSENT

Que je souffre.

Pati ar.

Pati aris ou pati are.

Pati atur.

Pati amur.

Pati amini.

Pati aotur.

IMPARFAIT

Que je souffrisse.

Pat erer.

Pat ereris ou pat erere.

Pat eretur.

Pat eremur.

Pat eremini.

Pat erentur.

PARFAIT

Que j’aie souffert.

Passus sim ou fuerim.

Passus sis ou fueris.

Passus sit ou fuerit.

Passi simus ou fiierimus.

Passi sitis ou fueritis.

Passi sint ou fuerint.

PLUS-QUE-PARFAIT

Que j’eusse souffert.

Passus essem ou fuissem.

Passus esses ou fuisses.

Passus esset ou fuisset.

Passi essemus ou fuissemus.

Passi essetis ou fuissetis.

Passi essent ou fuissent.

INFINITIF

PRÉSENT

Pat i, souffrir.

FUTUR

Passurum esse, devoir souffrir.

FUTUR PASSIF

Patiendum esse, devoir être souffert.

FUTUR SECOND PASSIF

Passum \vï, devoir être souffert.

PARFAIT

Passum esse ou fuisse, avoir souffert.

FUTUR ANTÉRIEUR

Passurum fuisse , avoir dû souffrir.

FUTUR ANTÉRIEUR PASSIF

Patiendum fuisse, avoir dû être souffert.

ÉLÉMENTS DU LANGAGE

PARTICIPE

PRÉSENT, PARFAIT OM PASSÉ

Pati ens, gén. patientis, sauf- Pass us, a, um, ayant sauffrant. ferl.

FUTUR

Pass urus, a, um, devant souffrir.

FUTUR PASSIF

Pati endus, a, um, devant être souffert.

TEMPS ACCESSOIRES OU FORMES VERBALES

SUPIN ACTIF.

Pass um, c souffrir ou pour souffrir.

SUPIN PASSIF.

Pass U, à être ou pour être souffert.

« GÉRONDIF

Patiendi, de souffrir.

Patiendo, à souffrir ou en souffrant.

Paliendum, souffrir, action de souffrir.

Conjuguez sur patior les verbes suivants :

Ingredi, ingredior, ingressus sum, marcher.

Mori, morior, morluus sum, mourir.

Aggredi, aggredior, aggressus sum, attaquer.

Le verbe déponent morior, je meurs, n’a pas de supin. Il fait au participe passé morluus, et au participe futur morilurus.

Le verbe simple gradior, je marche, d’où est formé le composé ingredior, n’est usité qu’aux temps définis. L’infinitif gradi est lui-même hors d’usage.

Le verbe oriri, orior, ortvs sum, s’élever, naître, appartient à la quatrième conjugaison par le présent de l’infinitif oriri et par l’imparfait du subjonctif onrer; pour le reste, il se conjugue sur patior.

DU VERBE

227 . Quatrième conjugaison déponente. — ^ Verbe LARGIOR, j'accorde.

INDICATIF

PRÉSENT

J’accorde.

Largi or.

Larg iris ou larg ire.

Larg itur.

Larg imur.

Larg imini.

Largi untur.

IMPARFAIT

J’accordais.

Largi ebar.

Largi ebaris ou largi ebare.

Largi ebatur.

Largi ebamur.

Largi ebamini.

Largi ebantur.

FUTUR

J’accorderai.

Largi ar.

Largi eris ou largi ere.

Largi etur.

Largi' emur.

Largi emini.

Largi entur.

PARFAIT

1 J’ai accordé.

Largitus sum ou fui.

Largitus es ou fuisti.

Largitus est ou fuit.

Largiti sumus ou fuimus.

Largiti estis ou fuistis.

Largiti sunt ou fuerunt.

PLUS-QUE-PARFAIT

J’avais accordé.

, Largitus eram ou fueram.

Largitus eras ou fueras.

Largitus erat ou fuerat.

Largiti eramus ou fueramus.

Largiti eratis ou fueratis.

Largiti erant ou fueraat.

FUTUR ANTÉRIEUR

J’aurai accordé.

Largitus ero ou fuero.

Largitus eris ou fueris.

Largitus erit ou fuerit. Largiti erimus ou fuerimus.

Largiti eritis ou fueritis.

Largiti erunt ou fuerint.

IMPÉRATIF

PRÉSENT

Larg ire ou lar gitor, accorde.

Larg itor, qu’il accorde.

Larg imini, accordez.

Largi untor, qu’ils accordent.

ËLËHENTS DU LANGAGE.

StJBïONCTW.

PRÉSENt.

PARFAIT

Que j’accorde.

Largi ar.

Largi aris ou largi are.

Largi atur.

Largi amur.

Largi amini.

Largi antuiv

Que j’aie accordé.

Largitus sim ou fuerim.

Largitus sis ou fueris.

Largitus sit ou fuerit.

largiti simus ou fuerimus.

Largiti sitis ou fueritis.

Largiti sint ou fuerint.

IMPARFAIT

Que j’accordasse.

Larg irM*.r

Larg ireris ou larg irere.

Larg iretur.

Larg iremur.

Larg iremini.

Larg irentur.

PLCS-QUE-PARPAI*.

Que j’eusse accordé.

Largitus essem ou fuissem.

Largitus esses ou fuisses.

Largitus esset ou fuisset.

Largiti essemus ou fuissemus.

Largiti essctis ou fuissetis.

Largiti essent ou fuissent.

iNflNITIP.

PRÉSENT. PARFAIT

Larg iri, accorder. Largitum esse ou fuisse, ovotr

accordé.

FUTUR. FUTUR ANTÉRIEUR

Largiturum esse,; devoir ac~ Largiturum fuisse, avoir dû corder. accorder.

FUTUR PASSIF. FUTUR ANTÉRIEUR’ PASS^r.

Largiendum eîfse, devoir être Largiendum fuisse, moir dû. accordé. être accordé.

FUTUR SECOND PASSIF

Largitum iri, devoir être accordé.

DU VERBE

PARTiaPB.

PRÉSENT. PARFAIT OU PASSÉ

Largi ens, gén. largientis, Larg itus, a, um, ayant <k~accordatil. cordé. "

FUTUR

Larg iturus, a, um, devant accorder.

rUTUR PASSIF.

Largi endus, a, um, devant être accordé.

TEMPS ACCESSOIRES OU FORMES VERBAtES.

SUPIN ACTIF.

Larg itum, à accorder ou pour accorder,

SUPIN PASSIF.

Larg itu, à être ou pour être accordé.

GÉRONDIF

Lai^endi, d'accorder.

Largiendo, d accorder ou en accordant.

Largiendum, accorder, action dC accorder.

Conjuguez sur largior les verbes suivants :

Partiri, partior, partitus sum, partager.

' Blaiidiri, blandior, blanditus sum, flatter.

Mentiri, mentior, mentitus sum, mentir. ^

Experiri, experior, expertus sum, éprouver.

Page 1