‹ Coutumiers de Normandie (volume 2)Chapitre 79 sur 125 · CAPITULUM LVII · texte numérisé non relu

CAPITULUM LVII

[D'ALMONE \]

In scripto generali dictum est quod, si aliquis [presbiter]^ aliquod tenementum habuerit nomineelemosine, sicutdecet,

1 BB. et. — Texte français :

« Il vivra j. mois, ou tant coinme l'asise esgardera ; » Marnier, p. 39, 1. 6.

2 Ibi vivet et est terra vendenda. — BB. ubi vivat in terra vendenda. — Texte français : « E sera sa terre vandueou engagiée;»

Marnier, p. 39, 1. 7.

3 De populo similiter. — BB.

de jpopulo suo similiter. — Texte

français : « Se il est borjois ou autre bas homs... » Marnier, p. 39, 1. 17.

4 S. G., p. 220, col. 1 ; Marnier, p. 39, 1. 22. — Le ms. BB. ne

donne pas de rubrique pour ce chapitre.

5 Texte français : « Se aucuns prestres a aucun tenement el non de s'iglise; » S. G., p. 220, col. 1;

et laicus tenementum illudper recognitionem voluerit ab eo extorquere, recognitionem habebit, quem, vel presbiterum , vel laicum, visinetum viderit possedisse.

2. Sed multociens contingit quod quidam ^ infirmas dat de terra sua ecclesie in elemosina[m] coram presencia presbiteri et duorum, vel trium vicinorum suorum audiencium, visineto nesciente contractum^, et ita obiit; filius contraire^ dono patri[s] voluerit, petens recognitionem fieri, utrum sit defeodo suo velelemosina ecclesie. Quandoeciam juratum visinetum se faciat nesciens, hoc diffinitum erit in ecclesiastica curia, et non in laica ; tamen multociens inter dominum Rothomagensem archiepiscopum ^ et Willelmum senescallum ^ [placitum] ^ inde audivimus.

3. Item contingit multociens quod quidam, coram episcopis^ et pluribus clericis et paucis laicis, dant alicui ecclesie terram in elemosina[m], et terram illam elemosinatam, infra annum donationis, laicus vel hères suus ecclesie auferre voluerit per recognitionem, utrum feodum suum sit vel elemosina. Recognitionem non habebit, quia

1 BB. quidem.

2 BB. contrictum.

3 BB. contrarie. — Texte français : « E ses filz velt aler contre le commandement son pere et le don ; » Marnier, p. 40, 1. 6.

4 Gautier de Coutances (17 nov.

1184. — 16 nov. 1207). Voy.

Gallia cliristiana, t. XI, col. 51 et 58 ; Histoire littéraire de la France, t. XVI, p. 536 ; D. Pommeraye. Histoire des archevêques de Rouen, p. 391 et 392.

5 Voy. App. n» III.

6 Ce mot a été omis par le scribe, ainsi qu'on peut s'en convaincre en rapprochant ces lignes du passage'français correspondant :

« Ne porqûant nos en avons maintes foiz oi plet entre Tarcevesque

de Roem et Guillaume le Maréchal; » Marnier, p. 40, 1. 11.

L'erreur dans laquelle est tombé le traducteur n'a rien d'extraordinaire : on comprend qu'à une époque où la charge de sénéchal de Normandie était depuis longtemps supprimée, il n'ait songé qu'au comte de Pembroke, Guillaume le Maréchal, qui était alors un des plus puissants seigneurs de Normandie, et avait su conserver ses possessions continentales en même temps que ses domaines d 'Angleterre . Voy . Stapleton , Observations, t. II, p. cxxxvij ; L. Delisle, Cartul. normand, p.

43, no 285.

■7 BB. ipsis.

visinetum de donatione nichil scit, sed per fidèle testimonium episcopi et eorum, qui donationi affuerunt^ donationis Veritas requiratur. Et si contigerit donum fieri in ecclesia parrochie coram parrochianis, tune débet fieri recognitio inde si inter presbiterum et laicum questio moveatur.

4. Quisquis homo potest dare de terra sua in elemosinam usque ad terciam partem sue hereditatis, et si antecessores sui tocius hereditatis sue terciam partem jam prius dederint, ipse autem hères ^ de reliquis [ij] partibus terciam partem dare non poterit in elemosinam, nisi assensu heredum suorum et dominorum feodi ; domini autem feodifeoda sua amitterent et hominum suorum servicia, et ecclesia fere omnia tenementa possideret.

5. Homines vero episcoporum, vel abbatum, vel alicujus ecclesie, nullam possunt dare terram in elemosinam, nisi infra annum alicui vendatur.

6. Plura sunt tenementa que non possunt dari ecclesie in elemosinam, quia ecclesia de illo tenemento non potest facere servicium, quia servicium impendens est vel tam grave vel tam arduum, quod ecclesie illud ^ exercere non debent ; et hujus[modi] terra vel redditus dati in elemosinam infra annum vendantur, sicut prediximus.

7. Redditus autem et terre cuilibet ecclesie date in elemosinam, debent in perpetuum ^ per manus ecclesie possideri, si ita date fuerint rationabiliter, sicut prediximus.

1 BB. aufferunt. — Texte fran- 4 Redditus autem... debent in çais : « La vérité sera enquise par perpetuum. — BB. redditus aule leal testemoine de l'evesque, et tem et terre cujuslihet ecclesie de ceus qui furent al don; » Mar- daret in elemosinam dabunt in nier, p. 40, 1. 21. perpetuum. — Le paragraphe

2 BB. antecessor. — Texte français correspondant commence français : « Li oirs ne porra pas en ces termes : « Rentes et terres douer en aumosne le tierz des au- qui sont douées a aucune yglise

très ij. parz; » Marnier, p. 40, en almosne doivent estre porsises 1. 29. pardurablement ; » Marnier, p. 41,

3 BB. illius. 1. 16.

8. Et non liceat episcopo, vel abbati, vel alicui hujus- [modi] elemosinas possidenti, eas vendere vel dare ; res enim ecclesiastice appropriate ecclesie alienari non possunt.

9. nias vero quas prelati ecclesie terras vel redditus emunt, de bonis ecclesie presumendum est, nisi manifeste probetur in contrarium ; quia nec vendi nec dari possunt.

Page 1