RAPPORTS PE I.A PHILOSOPHIE DE DANTE, ETC
même que le rameau sur l’arbre, l'abeille dans la fleur, le miel dans le rayon ; et l’on peut dire en quelque sorte qu’elles sont Dieu même (I). Dans les choses, l’idée ou la l'orme universelle ne se trouve que réduite à l’état d’individu, elle est objectivement inséparable des circonstances matérielles qui l’individualisent; mais la matière elle-même serait inutile, et l'individu n’existerait pas, sans la forme universelle qui lui donne une manière d'être, et le classe dans une espèce cl dans un genre. Enfin, l’esprit humain peut abstraire l’universel, de la matière déterminée où il est contenu ; l’intellect saisit le caractère d’universalité en même temps que la représentation de l’objet individuel frappe les sens (2). Dante, en adhérant à celte théorie, était
(1) Somma Tiieolog., prima, q. 15. — « Neeessccst panure in munie divin» iduas. Uum iduæ a Platane ponerunlur principe* rognitionis renim et gunerationis ipsarum, ad utrumquu au liabut idua prout in mente divin» ponitur .. » — S. Bonaventure, Compendium, î. 25. ■ ldeæ sunt formas principales reruni quæ in muntu divin» continuntur. Idua moi'alitur loquendo, est multiplicité!’ iu Duo; scilicut sicut ramus iu arbore, apis in liore, mel in ffl'O, avicula in nido, quxlibet res in silû prapria. »
(2) S. Bonaventure, in Mnyist. Sentent., t, d. 5, art. 2, q. I. > Universale du se non generatur nisi in indivnluo; est lamen ipsum universale sucunduin quod principaliter iutcndiliir il générante. » — S. Thomas, Opuscul. de Sensu respeclu purlicularmm, et intellâclu respecta universalium. Ce morceau, capital pour l'histoire de la philosophie, devrait être plus connu. On peut en juger par le court extrait qui suit :
« Individuel io naturæ connminis in rebus maturialibus ut corporalibus est ex materia corporali snb dctenninatis dimensjonihiis contenta. Universale auluiu est per abstractinncm ali ujusmodi materia, ut maturialibus conditionibus individuantibus. Patel ergo quod simililudo rei quæ recipitur in sensu repræsentat rem sucunduin quod est singularis, sed rucepta iu intullectu repræsunlat rem sucunduin rationem naturæ universalis... Ipsa autem nature cui acridit inluntio uiiiversitalis bahut duplex esse : uiium quidem materiale, sccundum quod est in nalura maleriali, aliud aulein immatci iale, sccundum quod est in intellcctu. Primo qiiiilum iiohIo non
»»xtc. 20