DE L'ADMONITION CANONIQUE
Entre le droit pénal purement répressif (vùidicta) et le droit pénal, qui tend à prévenir et à réformer (pcena medicinalis), il y a tout l'espace qui sépare le paganisme des fraternelles et généreuses idées du christianisme (1).
(1) « Jus criminale, jam apud antiquissimos populos, et apud ipsoa Bomanos, eam praecipue rationem puniendi secutum est, ut, quod cor» pore» bominum naturœ consonum magis videatur esse, ira et ultioni
222 de l'admonition répressive.
On ne devra donc pas s'étonner que l'église, qui a tant contribué aux progrès du droit criminel, ait été la première à inaugurer les salutaires principes de l'admonition et à y convier les chefs d'états ;
« Vides, écrivait le page Grégoire II à l'Empereur Léon Isaure, etpontificum et imperatorum discrimen ? Si quispiam te offenderit, domum ejus publicas et spolias, solam illi vitam relinquens, tandemque illum êtiam vel suspendio neeas, vel capite truncas, vel relegas ; ewnqne a liberté et ab omnibus cognatis et amicis suis
amandas. — Pontifices non ità. Sed ubi peccaverit cuis et confessus fuerit, suspendit vel amputationis capitis loco, Evangelium et crucem cervicibus ejus circumponunt (1). »
En effet, l'Église croyait ne devoir frapper un coupable de censure ou autre peine, que lorsqu'elle s'était efforcée de le ramener au devoir par la voie maternelle de l'admonition. «Eum% quem pcend emendare volumus, psychologica quœdam experientia non prias pœnâ afficiendurn esse nos docet, quam pœnâ rêvera* ut ità dicam^ dignum sese esse, contumacem nimirum se,osterukrit. Inesse viro criminoso talem wn-
offensi aaiisfiat. Longé verô aliud fuit ingenium doetrin» ehristitwe, qnjB eum ad omjieip hominum vitam et naturam ordinandam sese pertinere profiteatur, tum hac quoque in disciplina plurimum valens, divinain gratiam perdi non posse nequitiâ humanâ ideoque pumendnni esse voluit, ut peccatores emendenlur atque in gremium salutù redeant. ftaque primis secnlis, ex qno Christi pnecepta omnem antiquitatis rationem fonditus subverterent, omnes poème ecclesiastics censura erant; id est pœn» nimirum médicinales. » (Mendebsohn-Barthoidyj Jto tnonitione canonicâ, Heidelbergae, 4860,) (J) Van Espen. opéra omnia, part, m, tit. xi. De pœnis, 2;
tumaciam, judicare quipessunt nisi anteà animwn ejus quasi tentaverint, quœsierintve, nùm penitus obduratus stt? Itaque admonitio quœdam prcecedere sententiampenalem censuras débet, qud nùm verè contwnax peccator stt, demonstretur. »
Et dans sa mansuétude, elle ne se bornait pas à une seule admonition. Elle exigeait, avant de punir, que le coupable eût été par trots fois averti, dans des termes et suivant un mode différents.
« Tribus igitur admonitionibus, duabus guident privatisa tertia coram congrégations communiants, pro rnhilo kabitis, Christuspeccatorem tanquàm contumacem et intorrigibilem pœnœ ecclesiasiicœ vinculo astringent thon, eamque pœnam medicinalem esse vult (1). »
On comprend que ce mode préventif n'était possible que pour les infractions peu graves, et qu'il eût été un abus, à l'égard des méfaits impliquant, pour la religion ou la société, un grand scandale et un dommage considérable.
Aussi cette exception , commandée par la raison autant que par la nécessité des choses, avait-elle été formellement consacrée par le pape Alexandre III, dans le concile de Latran, en 1 159 :
« Praesenti decreto statuimus, ut nec praelatî, nisi canonicâ monitione prfiemissâ, suspensionis vel excommunications sententiam ferant in subjectos, nisi forte talis sit culpa, quœ ipso suo génère, suspensionis vet excommunicationis p<enam inducat (2). »