‹ De l'authenticité des Annales et des Histoires de TaciteChapitre 39 sur 53 · SUÉTONE · texte numérisé non relu

SUÉTONE

Suétone a été également mis à contribution, nous l'avons dit. L'auteur l'avait eu incontestablement sous les yeux. Il lui emprunte, en effet, quelques détails qui ne sont point chez Dion et, en maints endroits, il le copie textuellement.

Au sujet de la mort d'Auguste et de ce qui s'est passé à ce moment dans la demeure du prince, on lit :

Dans les Annales :

I, 9 : Quod Nolae in domo et cuhiculo in quo pater ejus Octavins vitam finisset.

I, 5 : Vix dum ingressus Illyricum Tiberius properis matris litteris accitur; neque salis compertum est spirantem adhuc Augustum apud urbem Nolam an exanimem repererit.

Dans la Vie des Césars :

Auguste, 100 ; Obiit in cubiculo eodem quo pater Octaviiis.

Tibère, 21 : Condito luslro in Illyricum profeclus est (Tiberius). Et statim ex itinere revocalus, jampridem affectum, sed tamen spiraiitem adhuc, Augustum reperit.

Pour ce qui est du meurtre du jeune Agrippa, on lit : Dans les Annales :

1,6: Primum facinus novi principatus fuit Agrippae caedes...

» Annales, IV, 53; XIII, 20; XIV, 2; XU, 67. - Histoires, UI, 51.

COMMENT A ÉTÉ COMPOSÉE l'ŒUVRE. 185

Patris jussa simulabat (Tiberius) quibus praescripsisset tnbujio custodiae apposito ne cunctaretur Agrippam morte afficere, quandoque ipse supremum diem explevissdt... Nuntianti coiturioni, ut mos militiae, factum esse quod imperasset, neque imperasse sese et rationem facti reddendam apud senatum respondit.

Dans la Vie des Césars :

Tibère, 22 : Excessum Augusti non prius palam fecit quam Agrippa juvene interempto. Hune trihunus miîitum custos appositus occidit, lectis codicillis quibus ut îd faceret jubebatur... Tiberius renuntianti trihuno factum esse quod imperasset, neque imperasse se et redditurum eum senatui rationem respondit.

On reconnaît clairement, par la comparaison de ces passages, que l'auteur des A^males se servait simultanément de Suétone et de Dion. Dans la Vie des Césars, c'est un tribun, qui était chargé de la garde d'Agrippa, qui le tue. Dion parle d'un centurion : ô àxaTévTJcpxcç, 6 tyjv çpsupiv xjtoO £-/(i)v... axéaçaÇev. Le faux Tacite donne la garde d'Agrippa à un tribun; le fait tuer par un centurion. Si les choses étaient telles, ce devait être le tribun responsable qui aurait rendu compte à Tibère ; pourquoi le centurion est-ii chargé de la mission? C'est certainement parce que notre homme avait deux textes sous les yeux.

Voyons maintenant l'ouverture du testament d'Auguste,

On lit dans les Annales :

I, 8 : Nihil primo senalus die agi passus nisi de supremis Augusti, cuju^ testamentum, illatum per Virgines Vestae... Tiherium et Liviam haeredes hahuit, Livia in familiam Juliam nomenq%ie Augustum assumehatur. In spem secimdam nepotes pronepotesque, tertio gradu primores civitatis scripserat, plerosque invisos sibi sed jactantia gloriaque ad posteros. Legata non ultra civilem modum, nisi quod populo et plehi quadrigenties tricies quinquies, praetoriarum cohortium militibus singula nummum millia, legio-

186 DK i/authenticité des œuvres de tacite.

nariis aut cohortibus civium Rojnanorum trccenos nummos viHtim dédit.

Dans la Vie des Césars :

Tibère, 22 : lllatum deinde Augusii testamentum. Auguste, 101 : Testamentum depositumque apud se, Virgines Vestales.., pwtuleriint... Ilaeredes institxiit primos Tiherium ex parle diniidia et sextante, Liviam ex parte tertia, quos et ferre noinen suum jussit. Secundos Dimsum Tiberii filium ex triente, et ex partibus reliquis Geryimnicum, liherosque cjus très sexus virilis; tertio gradu, propinqxios amicosqne complures. Legavit populo romano quadrigenties, tnhuhus tricies quinquies sestertium, praeto^Hanis militihus singula millia nummorum, cohortibus urbanis quiugenos, legiouariis trecentos nummos.,. Reliqua legata varie dédit.

Nous pouvons faire les mêmes observations au sujet de? funérailles.

On lit dans les Annales :

1,8: Tum consulta tum de honoribus, ex quis qui maxime insignes visi, ut porta t^Huyyiphali duceretur funus.,, censuere.

Dans la Vie des Césars :

Auguste, 100 : Senatus in funere ornando et in memoria honoranda eo studio cerlalim progressas est, ut, in ter alia complura, censuerint quidam funus porta tnumphali duccndum.

On ne trouve point dans Dion Cassius les descriptions obscènes que Ton voit dans les Annales. C'est généralemait de Suétone que l'auteur les emprunte.

On lit dans les Annales :

VI, 1 (Tiberius) : Saxa rursum et solitudinem maris repeliit, pudore scelernm et libidiniim; qiiibus adeo indomilis exarserat, ul, more regio, piibeni ingenuam slupris poUueret. Nec formam lantuin et décora corpora, sed in bis modestam pueriliam, in aliis imagines majorum, incitamentum cupidinis habebat : tuncque pHmum

COMMENT A ÉTÉ COMPOSÉE l'ŒUVRE. 187

ignota ante vocahtila repetta su7it scîlanorurn et spvitt*iarum, ex foedilale loci ac multiplici patienlia. Pvaepositique servi, qui quaererent, perlrahei^ent , dona in promptos, minas adversum abnuentes, et, si retinerent propinquus aut parens, vim raptus suaque ipsi libita, velut in captos exercebant.

Dans la Vie des Césars :

Tibère, 43 : Secessu vero capreensi eliam sellaria excogitavit, sedem arcanum libidinum inquam nndïqxxe conquisili pucllarum et cxoletorum grèges, monslruosique concubitus repertores qnos spintrias appellahat, Iriplici série connexi invicem incestarenl se coram ipso, ut adspectu déficientes libidines excitaient. Cubicula plurifariam disposita tabellis ac sigillis lascivissimarum picturarùm et figurarum adornavit.

Les emprunts faits à Suétone se retrouvent également dans les Histoires,

Ainsi après avoir parlé de la cupidité des amis qui entouraient Galba, amicorum cupiditatis, Tauteur ajoute, I, 2 :

Potentia principatus divisa in T. Vinium consiilem et Corneliuni Laconera practorii praefectum, nec minor gratia Icelo Galbae lihcrlo quem annulis donatum eqncstri nomine Martianum vocitahant.

On lit dans Suétone, Galba, ii:

Regchatur triiim arhitrio :... Hi erant Titus Vinius legatus ejus in Hispania, cupiditatis immensae; Cornélius Laco ex assessore praefeciiis practorii, arrogantia socordiaque intolerabilis; libertus Iceltis, paulo ante annulis anreis et Martiani cognoniine ornatus.

Dans le même chapitre des Histoires il est dit, au sujet (le la disgrâce d'Othon et de son envoi en Lusitanie par Né ion :

In provinciam Lusitaniam specie legationis deposuit.

On lit dans Suélone, Othon, \\ :

Dcpositus est per causam legationis in LurSitaniam.

188 DE l'authenticitk des œuvres de tacite.

A propos des jeux quinquennaux établis par Néron, on lit dans Suétone, Néron, 12 :

Institua et quinquennale certamen primus omnium RomaCy more graeco.

Et dans les Annales, XIV, 20 :

Nerone quartum, Cornelio Cosso coss. quinquennale ludicrum liomac institutum est ad morem Graeci certaminis.

Alors même que sur certains faits il s'écarte dans les détails ou les amplifie, on peut constater des * similitudes d'e^cpressions qui ne paraissent pas attribuables au hasard.

Ainsi, quand il s'agit du bruit qui avait couru que Néron avait été voir et examiner le cadavre de sa mûre, Suétone s'exprime ainsi, Néron, 34:

Adduntur his atrociora, sed incertis aiictoribus; ad visendum interfectae cadaver accurisse, contrectasse membra, alia vitupérasse, alia laudasse.

Et on lit dans les Annales, XIV, 9 :

Aspexerit ne matrem inaniinem Nero et formam corporis ejus laudaverit, sunt qui tradiderint, sunt qui abnuant.

Au sujet de l'incendie de Rome, il est dit, Néron, 38 :

Nam Nero quasi ofTensus deformitate vcterum aedifîciorum et angustiis flexurisque vicomm, incendit urbem.

Et dans les Annales^ XV, 38 :

Et obnoxia Urbe arctis itineribus bue et illuc flexis atque enormibus vicis, qualis vêtus Roma fuit.

Suétone avait fait du palais d'or une description qu'il était difficile de prendre pour réelle. Le moindre bon sens indiquait qu'on en pouvait rabattre beaucoup et demeurer

encore dans la féerie. C'est ce que fait notre auteur. Mais on reconnaît qu'il a eu la Vie des Césars sous les yeux. • On y lit, Néron, 31 :

Item stagnum maris instar, circumsepium aediûciis ad urbiiim speciem ; i*ura insuper arvis atque vinetis et pascuis silvisque varia cura multitudine omnis generis pecudum ac ferarum. In caeteris partibus cuncta auro lita, distincta gemmis unionumque conchis erant.

Et dans les Annales, XV, 42 :

(Nero) exstruxitque domum in qua haud perinde gemmas et aurum miraculo essent, solita pridem et luxu vulgata, quam arva et stagna et in modum solitudinum hinc silvae.

Il serait aisé de multiplier ces exemples; les recueillir n*est qu'une œuvre d'attention et de patience.

Page 1