PREMIERE PARTIE. — CHAPITRE II
contagione conscientûe quondam dum viverent tactas. h ad opéras excusorias sacramento dictus , postquam artem jungendonim characterum , fusilium typorum peritiam , quseque aiia eam ad rem spectant, percalluisse sibi visus est, captato opportuno tempore, quo non potuît magis idoneum invenîri , îpsa nocte quae Chrîstî natalitîîs solennis est, qua cuncti promîscue lustralibus sacris operari soient, choragiuni omne typorum mvolat, instrunentonmi herilimn ei artificio comparatonim supellectilem convasat, deinde cum fiire domo se proripit, Amstelodammn prîncipio adit, inde Coloniam Agrippinam , donec Magontiacmn perventmn est , ceu ad asyli aram , ubi quasi extra telorum jactum (quod dîcitur) positus tuto degeret , suorumque fiirtorum aperta officîna fructum huberem meteret. Nimirum ex ea, intra vertentis anni spacium, ad annum a nato Christo i443, iis ipsis typîs, quibus Hariemi Lanrentîus âierat usus , prodisse in lucem certum est Alexandri Galli Doctrinale, quse grammatica celeberrimo tune in usu erat, cum Pétri Hispani tractatibus , prima fœtura. Ista sunt ferme q\iae a senibus annosis fide dignis , et qui tradita de manu in manum quasi ardentem taedam in decursu acceperant , olim intellexi , et alios eadem referentes attestantesque comperi. Memini narrasse milii Nicolaum Galium , pueritiâB meœ formatorem , faominem ferrea memoria et longa canitie venerabilem , quod puer non semel audierit Comelium quendam bibliopegum ac senio gravem , nec octogenario minorem (qui in eadem officina subministrum egerat) tanta animi contenlione ac fervore commemorantem rei gestae seriem , inventi (ut ab bero acceperat) rationem, rudis artis polîturam et iticrementum aliaque id genus , ut invito quoque prœ rei indignitate lachrymae erim^iperent , quoties de plagio inciderat mentio : tum vero ob ereptam furto gloriam sic ira exardescere solere senem , ut etiam lictoris exemplum eum fuisse editurum in plagiarium appareret, si vita iiïi superfuisset : tum devovere consuevisse diris ultricibus sacrilegum caput, noctesqifê illas damnare atque execrari , quas una cum scelere illo, communi in cubili per aliquot menses
exegisset. Qiue non dissonant a verbis Qnirim Talesii Cos. eadem fere ex ore librarii ejusdem se olim accepisse mihi confessi
Nous devons déplorer la malheureuse idée qu'a eue Junius d adopter la langue latine pour écrire son livre ; car cette circonstance jette une grande obscurité sur son récit. Mais le latin était d'un usage général alors parmi les savants de tous les pays : ils ne se préoccupaient nullement de l'impropriété des termes d'une langue morte depuis im grand nombre de siècles pour désigner des choses contemporaines , sans analogie avec celles du passé. Ainsi nous voyons ici le mot classique cas. (consul) remplacer celui de boui^emestre ; ailleiu*s Tex-apprenti typographe Cornélius est qualifié tantôt bibUopegus, tantôt librarius. Il faut un peu deviner poiur traduire le bon latin fabriqué de nos jours, et c'est là son moindre inconvénient.
J'ai tâché de faire ma traduction aussi fidèle que possible , et j'ai l'espoir d'avoir mieux réussi que mes devanciers; mais pour cela j'ai dû souvent m'aider de la connaissance des faits, car je ne crains pas d'affirmer qu'une personne étrangère au sujet, qui voudrait traduire littéralement le latin classique de Junius, ne nous donnerait qu'un récit inintelligible.
$ i". «Il y a cent vingt-huit ans demeurait à Haarlem, « dans une maison considérable (comme en peut témoî- « gner la bâtisse, restée entière jusqu'à ce jour) donnant (( sur la place , en face du palais du roi , un nommé Lau- «rent [fils de] Jean, surnommé Sacristain ou Marguillier