LXVII. JUDICIA ESSE ABSOLUTORIA
saurait douter d'après le passage de Gaius cité en tète de ce paragraphe, malgré Tétat incomplet et tronqué dans lequel il nous est parvenu '^^^. Il nous montre que Sabinus et Cassius, sans se laisser arrêter par les raisons indiquées plus haut, avaient osé, de bonne heure, proclamer, dans toute sa largeur, le principe : Omnia judicda sunt absolutoria ''^. Mais
798*) Voici ce passage avec la restitution proposée par Husclike qui dans le^ détails peut assurément soulever plus d*un doute, mais qui parait assez exacte dans l'ensemble : Gai. IV. § 114. « Super « est, ut dispiciamus, si ante rem (( judicatam is, cum quo agitur, (( post acceptum judicium satis- « faciat actorif quid oflicio judicis (( conveniat, utrum absolvere , an « ideo potius damnare, quia judi- « cii accipiendi tempore in ea « causa fuerit, ut damnari debeat:
« nos tri prœceptores absolvere « eum debere existimant ; nec in- « teresse cujus generis ait judi- « cium ; et boc est, quod vulgo « dicitur, Sabino et Cassio pla- (( cere, omnia judicia esse abso- « lutoria. Diverses autem scholœ « auctores de bonœ fldei quidem « judiciis idem sentiunt, quia in (( his scilicet judiciis liberum est « officium judicis. Tantumdem « etiam de in rem actionibus, « putant, quia ibi quoque officio a judicis id ipsum continetur, « reum, si arbitratu ejus restituât « absoivi debere, Ejusdemque na- « turœ sunt et in personamactiones, « quibus quisque ita convenitur, ut « in intentione res ipsœ, de quibus « agitur, petantur, et adjiciantur « deindeverba:NISI RESTITUAT; c( interdum enim ita comparata
« est actio, ut per eam magis ipsas « res, quas in intentione petimus , c reddi nobis nostra intersit ^ « quam ut reus condemnetur ; quod a ut efficiat prœtor y verba il la « formula; ad condemnationem « inscrit. Sed et de eo sic agere « nobis permittitur, quod alio « loco petimus, quam quo dari a promissum est, quœ actio tam « actori quam reo uiilis est ; nam (c actor ea facultatem alio loco, <c quam quo dari promissum estf « agendi nanciscitur ; reus vero, « qui verbi gratta Ephesi se fru' A mentum daturum promisit , si « paratus sit actori solvere, quanti « id Ephesi sit, vel ex causa cave- (( at, se Ephesi daturum esse, ab^ « solvitur, Prœter has vero actiones « diverses scholœ auctoribus non « videtur reus absoivi posse^ ti « satisfaciat , postquam actum « fuit. »
799) Comp. L. 33. § 1. D. de sol, (46. 3.) L. 5. pr. D. de publican, (39. 3.) L. 84. § S. L. 71. § 1. D. de leg. 1© (30). L. 73. D. de proc.
(3. 8.) L. 4. D.jud. sol. (46. 7.) L. 15. D. de dol, except. (44. 4.).
Motifs d^absolution survenus postérieurement à la litis contestation sans satisfactio donnée au demandeur, sujets à doute : L. 37- §6. D. de op. lib. (38. 1. ), contra L. 37. D. denoxal. act, (9. 4.).
tlf GHAP. m. MARCHE DE LA PROCÉDURE
nous y voyons aussi que les Proculéiens , tout en admettant ce principe dans les actiones bonœ fidei^ dans les actiones in rem, et certainement aussi dans les autres actiones arbitrariœ, en repoussaient l'application partout ailleurs **^. Rien n'indique, au reste, que la première raison de douter que nous avons signalée ait été plus vite abandonnée, par certains jurisconsultes, que la seconde.