EST

RERrRET Sue s

uen mm, ÉD

De À pe PER ES

DO Ram es HÉMTÈC IT

PAR RTI ANRT Re

Dans le premier de ses dialogues De Varietate Fortunae, Poggio nous a laissé une précieuse description des vieux monuments et des ruines de la Rome païenne qui se voyaient encore de son temps.

En voici quelques passages qui nous fournissent d’intéressantes données pour l’étude qui nous occupe :

Nuper cum Pontifex Martinus, paulo antequam diem suum obiret, ab urbe in agrum Tusculanum secessisset valetudinis gratia, nos autem essemus negotiis curisque publicis vacui, visebamus saepe deserta urbis Antonius Luscus?, vir clarissimus, egoque admirantes. animo, tum ob veterem collapsorum aedificiorum magnitudinem et vastas urbis antiquae ruinas, tum ob tanti imperii ingentem stragem, stupendam profecto ac deplorandam fortunae varietatem. Quum autem conscendissemus aliquando Capitolinum collem, Antonius obequitando paulum fessus, cum quietem appeteret, descendentes ex equis consedimus in ipsis Tarpeiae arcis ruinis, pone ingens cujusdam, ut puto, templi marmoreum limen plurimasque passim confractas columnas, unde magna ex parte prospectus urbis patet.

Hie Antonius, cum aliquantum huc illuc oculos circumtulisset, suspirans stupentique similis :

O quantum, inquit, Poggi, haec capitolia ab illis distant quae noster Maro cecinit* :

Aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis.

Ut quidem is versus merito possit converti: aurea quondam, nunc squallida spinetis vepribusque referta. Venit in mentem Marïi illius, per quem olim urbis imperium stetit, quem pulsum patria, profugum atque egentem, quum in Africam appulisset, supra Carthaginis ruinas insedisse ferunt, admirantem sui et Carthaginis vicem, simulque fortunam utriusque conferentem, addubitantemque utrius fortunae majus spectaculum extitisset.

Ego vero immensam hujus urbis stragem nulli alteri possum conferre, ita caeterarum omnium, vel quas natura tulit rerum, vel quas manus hominum conflavit, haec una exsuperat calamitatem. Evolvas licet historias omnes, omnia scripturarum monumenta pertractes, omnes gestarum rerum annales scruteris, nulla unquam exempla mutationis suae majora

protulit, quam urbem Romam, pulcherrimam olim ac magnificentissimam

1 De Varietate Fortunue, éd. Oliva, p. 5-16. Poggii Opera, Argentine, f 56-58. 2 Cf. ci-dessus p. 269.

3 Enéide, VIII, 348.

omnium, quae aut fuere aut futurae sint, et ab Luciano’, doctissimo graeco auctore, cum ad amicum suum scriberet Romam videre cupientem, non urbem, sed quasi quandam coeli partem appellatam. Quo magis dictu mirabile est et acerbum aspectu, adeo speciem formamque ipsius immutasse fortunae crudelitatem, ut omni decore nudata, prostata jaceat instar gigantei cadaveris corrupti atque undique exesi.

celte) el 4 eds ei) eltete e 10e ertecte . . Ô CRE MRC CC . ee Cut dr TN 7

At vero aedificia haec urbis, tum publica, tum privata, quae cum ipsa immortalitate videbantur certatura, partim penitus extincta, partim collapsa atque eversa, relictis admodum paucis, quae priscam magnitudinem servent, supra fortunae vires esse credebantur. Stupenda quippe vis est ac varietas fortunae, quae etiam ipsas aedificiorum moles, quas extra fatum illarum conditores existimabant, funditus demolita, nihil fere ex tantis rebus reliqui fecit. Quid enim majus orbis vidit unquam, quam tot aedificia urbis, templa, porticus, thermas, theatra, aquaeductus, portus manufactos, palatia fato suo absumpta, et ex tanta rerum magnificarum copia nihil aut parum ferme superesse.

Tum ego :

Merito, inquam, admiraris, Antoni, fortunae injuriam in hac urbium parente tam foede vexanda excitatam, quam ipse quotidie inspiciendi causa perlustrans non mirari solum sed etiam queri cogor, nihil fere integrum, paucas ad modum reliquias ex prisca illa urbe et eas semesas ac corruptas apparere. Nam ex omnibus aut publicis aut privatis honoribus liberae quondam civitatis? interrupta quaedam et ea parva vestigia visuntur E

TAC TOC EN NT: mise" tie , . CC 6e . Voie Lee the er loue, je CUT 0

Adjiciunt et Pyramidem prope portam Ostiensem moenibus urbis insertam, nobile sepulchrum C. Gestii vit viri epulonum, quod opus absolutum ex testamento Ponthi Clamelae diebus ccexxx literae in eo incisae referunt. Qué magis miror, integro adhuc epigrammate, doctissimum virum Petrarcham in quadam sua epistola scribere, id esse sepulchrum Remi. Credo secutum vulgi opinionem, non magni fecisse epigramma perquirere fruticetis contectum, in quo legendo, qui post modum secuti sunt, minore cum doctrina majorem diligentiam praebuerunt.

In hoc laudo, inquit Antonius, curam et diligentiam tuam, Poggi, qui ista tum publicorum, tum privatorum operum epigrammala intra urbem

1 On ne trouve rien de semblable dans le Nigrinus ou ailleurs chez Lucien. Peut-être s'agit-il de quelque ouvrage qui lui était attribué.

2 Cf. ci-dessus p. 233.

3 Ces pages peuvent être utilement rapprochées des Annales, XV; 40, 41, et Histoires, I, 71, 72.