Inst. or. X, 1, 125-131 (Ed. Bonnell, Leipzig

taie judicium vix erat tolcrabile, ita inter dubios vel plurimùiii nocuisse quis dubitat, inducta insuper nova.» eloquentia» imagine, quam inluens futurus oralor artem dirigerel. Ita libris magistri vulgatam opinionem discipuli voce et exemplo in legem duxerunt, in morem quemdam sentiondi verterunt : ac, si primiim moderati et sancti homines, C. Plinius Taciliisque, mortuo Anna^o verbis pepercerunf, non defuere postea qui, multo infensiores quam ipse Quintilianus, et sane multo simpliciores, non responsuruni conviciis et maledictis opprimèrent, ut A. Gellius et Fronto ». Adeo denique conflala fuit in eum invidia (tanta^ie rhetoribus ir«!), ut ne in scriptis quidem Epicteli Marcique Aurelii, ultimorum stoicoruin illorum, nomen Anna^i usquàm appareal. Totus ergo, —• non tolus cum doctrina, sed do docirina non disputamus, — totus cum fama et nomine jam ab initio secundi sieculi periisse videbatur, postquani primum sa»culuni scriptorum gloria et orationis fama impleverat.

Inquirentibus vero nobis de lanla et tam subita morum studiorumque mutatione, iniprimis Fabii opéra visa sunt diligenter excutienda, ut in quibus pra3cipuus litis verteretur cardo. Nec nos fallebat Instilutionem oratoriam , novam illam orandi scribendique legem ad majorem rbetorum gloriam doscriptam, non seniper placida» explanationis, sed et pugnaloria» cujusdam contentionis artes affectasse. Quam ad exactam ralionem redigere, nec qua' jubeat aut vetet tanlum, sed quo tendat et quibus viis, quaîrere non supervacancum erat. Quid ergo Quintilianus de Seneca pronuntiavit, imo vere secum et intus sensit? quas ob causas? num a^quo judicavit? num potuit? Nonne, quanquam vix semel aut bis de illo nominatim dixit, nuiKis in locis obliquis argumentis désignât, et sententiam veram aperuit ipse invitus? Adde quod non magis de scriplore Seneca quam de Stoica disciplina res agi videatur. Cave igitur ne sub Horibus anguis latitet aliquis. Cave Fabium non judicem aliquem ausleriorem babeas, sed rlielorem obstinatum, eloquentiam a pbilosopbia, velut virginem a procis, defendentem. Forsitan animadvertes, si quidam judicia ad ipsum Institulionis propositum conféras, et Quintilianum non potuisse omnibus sapientue tum profossoribus, lum scriptoribus, non infensum esse; et Senecam ipsum aliquanto severius, nec

semper ob sola sermonis vitia, exagitavisse : eumdeni deinde, bene instauratas et fundalas libérales artes si philosophiaî ruinis œdificarentur, satis confisum, eloquentiam in cura verborum et anxia stili sollicitudine fere omnem posuisse; postremo, cum tanto longius a Cicérone recederet quanlo fidelius non imitabilem imitaretur, effinxisse exteriorem quasi tulliana) orationis cutem, quam inanem inanioribus in dies imitatoribus tradiderit assumendam. Infelix meliercule ille rbetor, qui propositum finem nuUa parte bene assecutus sit, nisi qua (quod quidem haud ita est laudandum) ad extrudendam de eloquentiae sedibus pbilosophiam tenderet.

1. Noct. Att. XII, 2. — Fronto, De Oration. : « Etiam laminjc iiUerduni argentiolfe cloacis iiiveniuntur ; eane re cluacas purgandas rediinemus? »

CAFUT [

QLi:) DE PHILOSOPHIS, ET DE STOICIS IN PRIMIS CE.NSUERIT QULNTILIAMJS

I. — Nobis quidem M. Fabiiini non in universum, nec populari Irutina, sed in quibusdam ingeniiejusangustiisetsubnostrijiidicii Me examinare aggressis, uno aut altero verbo opns est, ne tanluni auctorem haud partini, sed carptim nos tanluli adorti esse videamur. Satis sit igitur profiteri seniper honoratuni nobis et fuisse et fore nomen Quintiliani, honestissimi viri, sanctissinii magislri, optimarum artiuni in pessiniis teniporibus sectatoris incorrupti, imo inslauratoris benevolentissimi. Non pana ille apud onmes setates florebit gloria, qui eloquenliani, inter stullissimos hominum declamatores, et inter audacissimos, delatores, districtam, subripere inipiis manibus et in tuto ponere, ubi et vulgo utilitali, et honestissinio cuique defensioni esset, conatiis est : cujus gratia eloquentia ista « canina » dente jam minus noxio momordil, paulunique conticuere « rabulœ latratoresque » et portus ille salutaris eloquentia^ non a piratis )) solum fuit patefactus'. Celerum nenio tam bene unquam eum laudabit quani laudat incœptum illud ab ipso expressum : (( Non forensem quamdam instituimus operam, nec mercenariam vocem, nec, ut asperioribus verbis parcamus, non inutileni sane litium advocatum, queni denique vulgo causidicum vocant : sed viruni cuni mgenii natura pra^stanteni, tum vero tôt pulcherrimas artes penitus mente complexum, datum Uindem rébus bumanis, qualem nulla antea velustas cognoverit, singularem perfectumque undique, optmia sentientem optimeque dicentem». » Ouibus se haud timide Ciceronis vestigiis insistere profitebatur, dignus quidem comprobatione, etiamsi votum minus féliciter impleveril,

eJoqut'tiaT; ^"' ^''■*'' ^'^^ ~ ^^^ ^'"'- "■ ^^^^ « ^""'''''^ '' sanguin.ns 2. Inst. or. XII, 1,25.

quando majora excogitaveril quam effecerit. Nempe est et errandi qusedam laus, si fallaris via, non proposito Cerncndum ante omnia quo tendas, nont|uo attingas : quippe alterum ad gloriam modo speclat, alterum ad viri diguitatem. Quanquam recte tendere saepius fuerit per se satis gloria» : nam, qu» maximi ingenii est invenisse, non minimi est requisivisse'.

Atqui, non sine causa querebatur Quintilianus intra tam brève tempus tantum ab ipsa eloqueutiam dégénérasse, ut vix nomen suum retineret. Non jam enim oratores appellabantur, nisi antiqui *, diduclo in rivulos illo oratorise majestalis flumine, atqut> romanœ liumanccque sapientiae"'. Quod enim genus optimo artiun» studiorumque quam diversissiinorum delectu constiterat, et ex duabus rlietorum philosopborumque familiis unam bene dicentium, auspiee TuUio, conflaverat\ id omne post oratoris mortem conciderat, spoliandum discerpendumque minoribus ingeniis prout cuique aut usui, aut telo, aut prœdœ esse posset. Recte igitur scribit Fabius « scidisse se studium, atque inerlia factum esse, ut artes esse plures videantur' )> ; quanquam, cur Ua se sciderit, forsitan perspexit minus. Non enim is est, sicut Tacitus (vel ille quisquis est Dlalogi de oratoribm insignis auctor), qui mores incuset, et illa vitia quœ psene in utero matris concipi videntur^; adeo favet sœculo suo Fabius, aureo illi rhetorum saeculo. Nec deminutam cum ipsa generis humani conscientia intelligit eloquentiam sub illis principibus qui civibus memoriam simul cum voce abstulissent, si tam in potestate fuisset rerum immemores quam mutos facere^. Quomodo hoc intelligeret, qui morum « sanctissimum censorem » Domitianum vocat, scilicet tyrannum in libros quoque saevire solitum, nec ipsis concionibus ex Tito Livio collectis parcentem^. Ne id quidem videl (quanquam erat et facilius nota tu et minus periculosum dictu), malignam esse fatalemque naturae legem, qua omnia humana, « ad summum

{. Insf. or., XIF, il, 50 : a Toto animo petamus nitamurquc ad oplima ; quod facientes aut evademus in summum, aut certe multos infra nos videbimus. » 2. Dial. or.^ I.

.". Inst. or.. V, 15, 15.