Inst. or

salvis juvenum studiis poterat pronuntiari. Ceterum non unus tali exceplus et contentus judicio Seneca abisset : multi sunt alii scriptores, et quidem maximi, qui, si minus excludendi a scholis, saltem non sine periculo juvenibus videntur imitandi : inter quos durior Cato, Sallustius curiosior, etiam sanctus ille, sed subobscurus Tacitus. Si tanti viri ex stultissimis insequentis aetatis imitatoribus judicandiessent, quibusoculiSjDii boni, eorum scripta hodie legeremus! Sed non ita fert œquitas, et, ut ita dicam, sensus communis ipse. Non ludorum mûris, non scholis, quantsecumque sint, humanœ orationis campus circumscriptus est, nec de magnis ingeniis, prout pueris scribere discentibus fuerint plus minus accommodati, unquam œquum fuit pronuntiare. Ut enim magni scriptores, si qui proponendi omni tempore adolescentibus visi sunt. majores merito habentur ob œternam ulilitatem ; ita, qui non tales^ haud ideo laudem suam perdunt vel inter minimos protinus annumerantur. Nec rursus quod minus sanum prima creditur selate, est per se pravum. Saepius, unde puer vitium, virtutem virducis. Denique cui criticorum, aequo animo judicanti, veniat in mentem illud cuilibet scriptori crimini vertere, quod multo se pejores imitatores habuerit? Quibus enim, rogo, istud pecus ab Horatio irrisum, non semper fuit multo pejus? Quinam ab illo non indignissime tractati? Num melius expresserunt imitatores Ciceronem quam Catonem? num minus ab latinis quam a loties jactatis atticis degeneraverunt? Cave ne, dum primam aut potius solam existimas virtutem scribentis esse maxima vitia fugere, et ex discipulis quos quisque volens nolens fecerit, quid quisque in arte sua valufrrit,agnoscereconfidis, cave, inquara, ne mediocria ingénia optimis et maximis anteponas. Non semel enim accidit singularis ingenii magistros nullum se dignissimum discipulum reliquisse; quosdam contra multo minoris et animi et mentis pares aut majores se informasse. Non tamen Quintilianus, qui Plinium Secundum inter nobiles alios habuit discipulum, idcirco major est quam Seneca, qui neminem.

Sed de bac excusationc, quam libers a Fabio visus eram primum accipere, jam salis. Apparet enim, nisi fallimur, eum, etiam ad scholas respicientem, aequa lege, sine invidia, sine detrectatione, Senecam judicare potuisse, nec voluisse. Cui quidem, si pauloseverior tantum fuisset, non adeo acriter adversarer : sed fuit injuslior, atque etiam perfidior, dum prae se ferebal aequitatem et libertatem. Hoc accedebat solertipc,quod pejorem severilatc indulgentiam

quanidam recoclo praeleiidebal odio; ul, quantum verbis parceie videretur, lantum rebus adderet, plura significando quam dicendo. Sic fi dulcia » vocal Annœi vilia, id est moUia, effeniinata, ut facililatem babuisse eum iiitelligamus,non virilitatem. Sic se invisum Senecae credi quodani modo queritur « dum corruptum et omnibus vitiis fractum dioendi genus revocare ad severiora judicia contendit, » scilicet ut maximum artis corruplorem etfereunicam inclinatae eloquentise causam Ann»um exstitisse pro certo babeamus. Sic denique « dignam fuisse illam naluram quae meliora vellet », audet declarare, ut détériora secutam una eum Fabio doleamus. Haec atque talia quum Quinlilianus pronunliaret, ipse quoque pro sua portione (quae illo tempore non parva erat), Senecam infamabat*. Niimigitur meliora velle poluit, cujus, inter tôt alia egregia, haec velut summa fuit phibjsopbi : « Tota vita vivere discenduni est; Iota vita discendum est mori; » cujusque baec fuit scriptoris : «Turpe est aliud loqui,aliud sentire; quanto turpius, aliud scribere, aliud sentire? »*.

Tanla laborasse apud Quintilianum invidia Senecam quum ob caetera miramur, tum ob illud maxime, quod suis vel aequalibus vel aemulis minime morem gessit, quodque fuit vitioium quœ per Quintilianum orationi intulisse creditur, ipse asperrimus censor. Nemo enim {quod sœpe ante nos adnotatum est^), ne Quintilianus quidem, orationis « composilse, pedem servantis, vel etiam lentae » firmior fuit autistes, quum ipse non nihil babeat exsilientis et fracti; — nemo bine « Mœcenaîis pronepotes », qui inciderunt in « portentosissimas delicias », illinc « seiisus audaces » affectantes et « fidem egressos », amputatasque sententias captantes, durius castigavit quam ille qui inter utrosque iter médium non constanti semper felicitate tenuit; — nemo denique simplicem et illaboratum magis voluit sermonem esse quam qui vulgo babetur ambitiosus et

1. Novissimo jam sîecuIo scribebat quidam abbé de Ponçol {Vie de Sénèque, Paris, 1770) : « bi la force de la vérité arrache à Quintilien quelques éloges équivoques, son inimitié lui a suppéré des expressions malignes qui ont porté coup à la réputation littéraire de noire philosophe. Une foule d'ignorants zoïles ont servi d'éuhos à ce rhéteur, et ont poussé l'injustice jusqu'à accuser Sénéque d'avoir corrompu l'éloquence de son siècle. Mais il ne corrompit rien. Il suivit son génie, il s'accommoda au poût de ses contemporains, il eut l'avantage de leur plaire et de s'en faire admirer; et Venvie lui fit un crime de ce qui passerait pour vrai talent dans un hommcmoins célèbre. ï>hh\cvol, Essai sur Cl. et S., Ed. Tourneux, p. 570 (ad notam).

5. Gréard, op. cit., 72-76. — Mariha. op. cit. , 95-94, ad imtam.

fictus*. Quas res maxime inter se contrarias baud facile conciliari libenter confiteor. Hoc tamen explicare aggressi quidam, — salse quidem et speciose, — maie se novisse Senecam defenderunt; dumquesua parumrespiceret, tolus in laudanda incorrupla natura, eum dixerunt contra se quodam modo subscripsisse, et prœbuisse virgas quibus caederetur auctor. Cui nos argumento, — quanquam verisimili, humanissimoque insuper, — forsilan minus accredamus. Non quod Senecam se bene novisse, et quaenam « proxima essent suis virtutibus vitia », satis dijudicasse, affirmare velimus. Geterum quid sit saepe apud illum reprehendendum etquaealiqualenus in ipsum verti possint, libenter agnoscimus. Et tamen ejus prœcepta magis conscii quam inscii esse videntur; nec si viti suae securim sic injecissel, legentes tune extemplo non succlamaturos fuisse, nobis persuademus. Si quid igilur ex quibusdam Annœi verbis conjicere licet, crediderim polius multis juvenibus illo tempore genus hoc orationis, quod nobis adeo splendens praîstringensque videtur, non satis inopinatum, exquisitum, denique tortum fuisse. Nonne legimus Lucilium Ipsum « quod minus accuratas epistolas » acciperet querentem?^Ergo qui nimis putidus nunc multis auribus, negligenspoterat suo tempore baberi, et adeo negligens ut a suisdiscipulis, rationem bonestae vitœ sub ipso discentibus, magistcr reprebenderetur? Agenda illi fuit securitatis in oratione causa, necsemel, sed sa3pi>sime, qui in nimias delicias incidisse a Fabio arguitur 1 Vide cur et quomodo suscipiat Fabiani defensionem; vide illum usque ad Ciceronem confugientem, ut satis firma exempta novitatum amatoribus opponat^. Quid Senecœ accusatoribus magis improvisum? Quid, contra, pro nobis eum defendentibus, majus argumentum? Scilicet in corruptissima civitate, apud vitiosissimum impotentemque principem, in ista Graeculorum adulatorumque turba cui nihil sanum ei\it nisi quod natura respuerat, ad stoïcum illum praepotentem et aurea dicta ore profundentem eloquentissimo, confugerat velut ad elegantiarum sermonis arbitrum Neroniana ex aula delicatissimus quisque, et hune ad semper aliam lasciviam attrahere conabatur, dum ille, philosophum se pro tali tempore gerens, compescebat debacchantes, etmoderatus placidusque inter

1. £/)., IV, 4; 11; V, 4; XVI, 5; XIX, 5; 6; XIII, 5; II, 4;YIII, 2; etc. — Cf. Ouint., inst. or., I, 8, 9; IV, 1, 77; VI, proœm., 7; VIII, proœm., 18, 20, 25, 27, etc.: 5, 28; IV, 12, 17 : V, 12, 18. etc.; X, cap. 2 et sqq., passim. etc.