Ep., XVI

enervatos furiososque simul spectabatur. Legenlibus enini quidquid salirai'um apud Petroninm invenitur, quidquid ridicularum controversiarum apud Senecam rhetorem offenditur, quidquid inflate supercilioseque apud Lucanum, Persium, omnesque illius aitalis scriplores, etiam gravissimos (ne Majore quidem Plinio excepto) scriptum est, facile intelligi potest quo insaniie illud declamandi genus a stolidissimis eorumdem imitatoribus fuerit certe elatuni. Plures jam annos ante, Seneca pater, rhetor ipse et declamatoribus minime inimicus, « omnia ad ultimum tumorem perducta esse » fatebatur. Cui etiam, scriptores in dies dementiores factos cernenti, excidit taie judicium : « Non suni e judicibus severissimis, qui omnia ad exactam regulam ivdigam. Multa donanda ingeniis puto : sed donanda vitia, non portenta suntK » Non aliter sane sensit Annaeus, hoc tamen excepto quod « vitia donavit » si minus inscius, saltem in\itus. Atque eum crediderim primum plurima lîoruisse apud delicatosgratia, non quod nova vitia primus induceret, sed fjuod ex cognitis atque, ut ila dicam, trilis vitiis novas sermonis gratias, novum nitorem, novas quoque prœstigias quas gravissimae pulcherrimaeque res commendabant, mira excellentique ingenii nalura eduxit et exprompsit. Postquam vero illi universo favori eo gratins indulserat quo plausus ad res doctas, non ad ipsum dicendi artificium pertinere, simplicius sibi persuaserat, mox fraudatus spe, et, quid sibi istœ acclamationes vellent, expertus, intra modestiœ fines se recepit, prœbuitque se, quantum ingenium patiebatur, in scribendo sicut in vivendo temperantem, simplicem, pejora sequentium castigatorem : ne plura dicam, sobrium inter ebrios, et inler pravissimos fere sanum. Si ergo per nos liceret, non ignorantia; sui (quîc tamen potuit esse), nec candori nimio plura Senecae prsecepla essent attribuenda, sed alicui cerlo proposito, et sinreritati illius ingenii, quod, ut illis temporibus, modice immodicum repertum est.

Quidquid id est, haec loca, ubi Seneca crilicum agit, non solum eadem carent reprehensione, qua cetera, sed etiam omni modo laudanda et admiranda sunt. Nec est médiocre naturse prtedivitis integriorisque indicium, quod, philosophum agens, talem paîdagogum se insuper exhibuerit. Multa sunt in ejus scriplis quœ in sua transferre Quintilianus non dedignatus est : adeo ut nulli post Ciceronem plura quam Annffîo debuerit illa Institutio oraloria. Ccicrum

\ Controv , V, pi?ef.

— Oi —

non me fugit magistrum scribendi et dicendi alterum ubique et ex professo fuisse, alterum raro et obiter : mihi tamen utriusque optima in eo génère conferenti praesto sunt Fabii quae Annaeo opponam, nuUa quae praeferam. Scilicet Annaeus nulli impar fuit in tali re, quia ad animum respicit semper, Fabius vero ad inteliectum*. Quoties de corrupta arte sermo incidit, de compositione queritur alter, de verbis effeminatis, de viris denique in spadones versis*, dum alter : « animus labat, ille curetur! » et omnia ad aliquam moralem causam redigit. « Quum assuevit animus fastidire quae ex more sunt,... etiam in oratione quod novum est qua?rit^. » Ambo quidem eloquentiam duci e pectore volunt, sed illud Quintilianeum « pectus est quod disertos facit » unicum fere in toto opère reperio, quum sœpesaepius occurrant apud Annaeum verba hujusmodi : « maxima pars constet animo. — Oratio vultus animi est. — Quai scribis, unde veniant, scio. — Non potest alius esse ingenio, alius animo color. — Quidquid legeris, ad mores statim referas*... » etc. — Si ex generalibus praeceptis ad exercitationes transeamus, multa quoque similia invenimus. De lectione ita Seneca : « Certis ingeniis immorari et innulriri oportet, si velis aliquid trahere quod in animo fldeliter sedeat... Concoquamus illa : alioquin in memoriarnibunt, non in ingenium^ ., . » Rursus de eadem Fabius : « Repetamus aulem et tractemus; et, ut cibos mansos ac prope liquefactos demittimus, quo facilius digerantur, ita lectio non cruda, sed multa iteratione mollita et velut confecta mémorise imitationique tradatur^ ». — De invenlione idem sentiunt, eadem fere verba proferunt : « inventuris inventa non obstant; praeterea conditio optima est ultimi :.. Qui praecesserunt, non praeripuisse mihi videntur qua3 dici poterant, sed aperuisse^ » Haec Annœus; illa autem Fabius : « Si uno génère bene diceretur, fas erat existimari praeclusam nobis a prioribus viam : nunc vero innumerabiles sunt modi, plurima3que eodem viaeducunt*. » Ambo

i. « Sa critique du style est exquise, toute morale, étrangère aux raffinements de la rhétorique, et les expressions les plus sensibles y donnent du corps aux remarques les plus déliées. » Martha, loc. cit.