Cf. Morillot, 47-48 : De Plinii minoris eloqvcutia
5. «... li y a un personnage que l'on retrouve à peu près le même du premier siècle au quatrième de l'ère chrétienne : c'est le déclamaleur, plus ou moins bien doué par la nature du don d'improviser, plus ou moins préparé par de savant» artifices à jouer de la parole connue on jouerait de tout autre inslrumentdevanl un auditoire d'oisifs. » (Egger, Hist. de la critique chez les Grecs, p. 491.)
6. « Seneca sîrpe noster, — o sancte Seneca », etc. apud Tertull., S. Hieroii. Laclant.. etc.
CONCLDSIO
Varias eloquentiae romanœ vices primo post Tiillii mortem saeculo in universum evolventi,tria, ut ita dicam, capila prœcipue occiirrent, quorum primum de declamatoribus, secundum de Seneca, terlium de Quintiliano tractet. Non quod millum extra liaîc sil nomen illustre, sed quia necesse fuit ceteros scriptores, quasi in trivio slantes, unam de tribus viis eligere et sequi. — Nihil de arte sub declamatoribus nobis nunc dicendum : qua^nam fuerit, neminem fugit; neque ullus est bonic fidei lector qui eloquentiam ad extremum periculum lune perductam jamjam casuram prœcipitem Tuisse, iniitielur. Quod quum optime intelligeret unus et alter, mature subtrahenda declamatoribus visa est eloquentia, et alio dirigenda. Sed utro inclinatura esset, ad sapientiaRne magistros, an ad Tulliana' discipliuîe rhetores antistites, bactenus ambigebatur, quum repertus est ille e stoïcis doctor, qui, (puun maximo philosopbia} studio commodatissimam tempori orationem jimxisset, omnem eloquentiam ad pbilosopbiam inllexit, et boc apprime studuit, ut qu» liberalia studia essenl, fièrent moralia. ïam nova, tam fere incredibilia ausussub Nerone principe, Seneca et placuit, et floruit, et tam alteprovectus est, ut non jam illi descendere, sed cadere necesse fuerit. Quod post brève tempus accidit, et i)lurimas ob causas, et sane quia vulgus tanti ingenii prœstigiis raptum fuerat potius quam persuasum, neque quid magister re vellet, quo tenderet, vore inteliexerat : sed ad exterioiem doctrina? speciem et ad primas artis illius delicias fidelissinuis quisquc se aptarat infideliter. Dissinmlare ergo quanta de altitudine dejectus brevi spatio fuerit Anuieus, nec possumus, nec voluimus. Exstabat tamen ejus memoria, discipulis magis quam auctoritate destituta, et, viro déficiente, res manebant. Quae quidem poterant, in aliam ietatem translata\ a novis scriptoribus vel doctoribus conmiendata^ resurgere, vigere, et eam deuique informare artem
qualem Seneca desiderabat, ubi discipuli non studio ipsi parentur, sed per studium alleri rei praeparentur, scilicet recte honesleque Vivendi rationi^ — Talem gloriai recursum (bac scilicet selate difficilem, ceterum insequentibus satis verisimilem), impedire voluit Quintilianus, et satis infelix fuit ut impediret. Qui rhetorum causam potiusquam verœ eloquentiœ agens, Senecœ gloriam nutantem ultro aggressus est, et, quantum in se erat, subvertit radicitus. Ex quo proposito facile est videre quid acciderit : ars non minus quam antea corrupta, sed aliter, et insuper sterilis ; inanium magistri in dies inaniores; verborum denique gratia lardatœ bominum mentes neque quidquam virile plura per sœcula agentes. Quippe duplicem in errorem incidisse nobis videtur Quintilianus, et quum crediderit artis processum, data opéra, posse contineri, et de induslria trahi rétro; et quum, scbolasticorum artificiis non satis diffisus, sordere pra^ rbetorice omnes scientias, omnia studia quai rerum fontes semper fuerunt et erunt, docuit et omnibus persuasit. — Tantam fidem in hoc apud œquales Fabium obtinuissc admirarime conliteor : Sed magis admiror nos ita faciles fuisse, ut illi severo, imo injustissimo de Seneca judicio accrederemus, et pro rato baberonuis quidquid de inimico suo placuerit Fabio pronuntiare^ Etiamsi melius quam Seneca scripsisset Quintilianus, et minoribus imbuta vitiis esset ejus oratio (quod libenter negaverim), adcone ex verbis pendemus, ut eum qui paulo melius dixerit, illi qui multo melius senserit, multo plura cogitaril, anteponamiis? Scio uunquam defuisse Annœo apud nos defensores, admiratores etiam et laudatores : sed illi tantum scribenti demere soient quantum dare cogitanti : Quod, etsi multo œquius est, paulo tamen videtur severius. El nos quoque res apud Senecam plurimum valere defcndimus; et nos illis rébus teneros juvenum animos imbui vclimus : sed scriptorem adeo corruptum esse negamus, et talis exempli nostris discipulis imilationem non reformidamus. Imo, (si paedagogum agere post Quintilianum licet), talem eum credimus auctorem cujus ne vitia quidem referre sine majoribus
1 c( l'hilosoi.hia nihil aliud est quam recta vivendi ratio vel honeste vivendi scientia vel ars rect;c vilic agendec. )) Fragm. apud liaase, p. 422. - U. Fénelon : « Je xeux un homme qui cherche mon salut et non sa vanie gloire. » [Lettre à l'Acad., projet de rhétorique.)
2 Ouauta severitale soleamus in Gallicis scholis scriptorem Senecam jamdudum hal>ere, hinc sc.as quod Rollinus acerbius ipso Quintil.ano de beneca scripsit, pauca ad InslUutionem oraloriam pricfatus. [Quintiham Iml. oral., pi\ef.,p. 10, 1774.]
virtutibus possint, adeo omnia nervi, omnia medulla^, omnia sensus, omnia res. Necesse erit non vacuam nienlem Iiabeat qui ad ojus verba imitanda se compare!; nec formam assequetur, quin simul assequatur vim cogilandi. Ne timeamus igitur illud lelum quod contra Annfeuni vibravorat Fabius, nos rursiis in Fabium retorquere, et, — salva magni TuUii memoria, — profiteri « iliuni jam profecisse cui Seneca valde placoat. »
Vidi ae perlegi Lutetisc Parisioruin, in Sorhona a d. VIII Mus nov. ann. MDCCCLXXXIX Facultatis Litterarum in Academia Parisicnsi Decanus.
A. IIIMLY.
Typis mandelur.
Academia^ Parisiensis reclor GRÉARD.
INDEX CAPITUM
Pboœmium 5
Capot I. Quid de philosophis, et de stoïcisimprimiscensuerit Quintilianus. 10
Caput II. De f^ravissima inter Quintilianum et Senecam circa rem littera-
riam dissensione 24
Capot III. De jiidicio in Inslilulione oratoria circa scriptorem Senecam
exarato 57
Capot IV. Quo evaserint, quod ad Annaîum et ad liberalia spectat studia,
Fabii conatus 61
CONCLUSIO '^^
19545. Imprimerie A. Lahure, rue de Fleurus, 9, à Paris.
INDEX CAPITUM
PROŒMIUM •••
Capot I. Quid de philosophis, et de sloïcis iinpriniis ccnsuerit Qiiintilianus. 12 Caput II. De gravissima inter Quintilianum et Scnecam circa rem litlera- ^
riam dissensione
Capot III. De judicio in înslitulione oratoria circa scriplorem Scnecam
exarato
Capot IV. Quo evaserint, quod ad Annœum et ad liberalia spectat studia,
Fabii conatus
CONCLUSIO
