C.\.\"ON ROMAIN
Mémento etiam. Domine, famulorum famularumque tuarum X et N.
(Ici récitation des noms des défunts)
qui nos prxcesserunl cum signa fidei et dormiunl in somno pacis. Ipsis, Domine, et omnibus in Christo quiescentibus locum re/rigerii, lucis et pacis, ut indulgeas dcprecamur. Per eumdem C.lirislum Dominum nostrum.
Placarc, Domine, qusesamus Immilitalis nostrx precibus et hostiis, et ubi nulla suppelunt sujfragia merilorum, tuœ nobis indulgentix succure prsesidiis : et eorum nomina qui nos prœcesserunl cum signo fidei et dormiunl in somno pacis, ipsis et omnibus in Cliristo quiescentibus locum refrigerii, lucis et pacis, ut indulgeas dcprecamur. Per '.
L'auteur cite encore, à l'appui de sa thèse, cette collectio post nomina du Missale gothicum ■" :
Istis et omnibus in Christo quiescentibus. Domine, locum refrigerii, lucis et pacis, ut indulgeas, dcprecamur: ac si qui peccatorum meritis inferni tenebris ac suppliciis delinentur, misericordiœ tute, oramus, indulge clemenlia, eosque ad requiem trcmsire prsecipias; et prima anasiasi cum sanctis et elcclis tuis fubeas sociari, ut portio tua sit in terra viventium. Per.
Il faudrait, ajoute-t-il, citer presque chacune des oraisons post nomina. Si toutes ne reproduisent pas des membres de phrase aussi significatifs, dans un très grand nombre on retrouve l'un des termes familiers du mémento des morts romain, par exemple à la fin de celle-ci :
Caris etiam nostris, qui nos in sommo pacis praecesserunt, perennis sévi bealitudinem et perpétuée lucis gratiam remuncrare dignetur ".
Ou celle-ci :
Defunctis refrigerium prœstel. Et quorum texuit recilatio prsemissa sortem, inter clectos fubeas aggregare '-.
La parenté romaine avec les formules du mémento se fait aussi reconnaître dans la liturgie mozarabe :
Per misericordiam tuam, Deus noster, in cufus conspeclu sanctorum apostolorum et martyrum, confessorum atque virginuw. nomina recitantur. Amen.
Offerunt Deo Domino oblationcm sacerdotes noslri, papa romensis et reliqui pro se et pro omni clero et plebibus Ecclesiie sibimct consignatis, vel pro universa fraternitate. Item offerunt uniuersi presbgteri, diachoni, clerici ac populi cireumadslantcs. In honorem sanctorum pro se et suis.
Chorus. Offerunt pro se et pro universa fraternitate.
Facientcs commemorationem beatissimorum apostolorum et martyrum. gloriose sancte Marie virginis, Zacharic, .loannis. Infantium, Pétri et Pauli, Jnhannis, Jacobi, Andrée, Philippi, Thome, Bartholomei, Matlhei, Jacobi, Symonis et Jude, etc.
Item pro spiriiibus pausantium, Ilarii, Athanasii, Martini, etc., et omnium pausantium {Missale mixtum, p. 225).
Post nomina. Sanctorum tuorum. Domine, Commu-
note70. — 'Gerbert, /or. cit.. pars IV. p. 280. — 'Gerbert, /oc. Cl'/., pars 1, p. 2.35. — • Le j\/i.ss<i/c /•r«nioriim(Tommasi, p. 367) et le sacramentaire de Bobbio (Mnbillon, Mus. Ital..
1. 1, p. 281 > qni témoignent de cet étal, sont du vu' siècle
• Tomnjasi, /or. cil., t. vi, p. 373. Cf. Paléograpltie musicale, t.v,p.7!). — '•Tommasi,/or. Cl'/., t. vi,p. 330. — " Tommasi, /oc. cil., t. VI, p. 265 '= Tommasi, /or. cil., t. vi, p. 'iôG.
DIPTYQUES
NICANTES mcmorise, patriarchanim. prophclarumque tuoruni non siimus immemores... mcmoramus etiam apostolos... Facimus quoque el tuonim martiimm mentionem... Fideliiim prselerea tuorum... nomina recensemus... Non obliviscinwr quoque defunclos... ut eis refrigeria tribuas sempiterne quietis '.
Les formules : Undc el nxemores; Supra quse; Supplices le rogamus; Per quem hase omnia, constituent, selon dom Cagin, une formule unique, logique, correspondant au Post pridie gallican, et que l'insertion des deux mémento aurait bouleverséo.
Voici le tableau comparé des formules du canon gallican et du canon romain :
aurait été anticipée à la messe des catéchumènes, inter alla quas ante prsemittimus, ou tout au moins avant la prière litanique et la collectio post precem « anlcquam precem sacerdos facial ». En remettant les choses en ordre, la recitation des noms reviendra dans la messe des fidèles « inter sacra mysteria ». Si l'on admettait cette exégèse, il s'ensuivrait que la transposition des (liptj'ques serait un feit postérieur à saint Innocent. (Juand on cherche après lui le nom du pape qui pourrait bien avoir opéré celle réforme, on se demande s'il ne faudrait pas descendre jusqu'à saint Grégoire. Sa lettre à Jean de Syracuse laisse deviner qu'il avait tranché dans le vit, et soulevé bien des mé-
État