CENSURA
L'auteur parle des censures sans ordre, à son ordinaire, et il examine celles qu'on encourt, 1° en maltraitant les romipètes; 2° en frappant un clerc; 3° en aliénant les biens de l'Eglise; 4° en lisant de mauvais livres; 5" en tombant dans l'hérésie; 6° en communiquant avec un excommunié; 7° pour différentes autres causes, telles que sont la cohabitation avec sa fiancée, le vol des choses qui ont été jetées sur le bord de la mer, etc.; 8° et 9' il parle des effets de la censure et de son absolution. Ce qui ne sera pas assorti à nos usages pourra au moins nous apprendre ceux d'Italie.
MM
Censura occasione romipetarum.
Casus I. pag. 113. Peregrini duo Romam ex devolione adeunles rixati in via se baculis percusserunt graviter. Inde reconciliatis animis ad parochum vicinum accessere, qui eosdem absolvit. Q. an id potuerit simplex parochus.
R. Affinn. Si quia enim obstaret, utique bulla cœnaî, quatenus romipetarum percussores subjiceret excommunicationi. Atqui bulla iila de facto non subjicit censura? eos qui simpliciter perculiunt, sed qui interficiunt, vulnerant aut mutilant. Ergo cum in pœnis verba stricte accipienda sint, ex Reg. 49 in 6, peregrini noslri qui solum se fustibus percussere, nullaui incurrerunt censuram. Et id verum fore!, etsi graviter se percutiendo, aliqua carnis contusio, tumor vel macula in cute appareret, dummodo nullum verum vulnus inflictum sit. Ergo cum nullam incurrerint censuram, potuerunt a simplici sacordote absolvi. Ita Ugolin, et Bonacina * pênes quos sit de islis judicium.
Casus II. pag. 224. Sumptis a pertranseunte romipeta duobus uva3 racemis, villicus totidem ei calces et pugnos impegit. Q. an per hoc incident in casum bulla1.
B. Negat. Nisi prœdicti ictus fuerint adeo bestiales, ut quod est extra veri speciem per eos facta fuerit alicujus partis corporeœ apertio, aut mutilalio, vel ipsius romipetœ interfectio. Sic enim habet bulla : Item excommunicamus et anathematizamus omnes interficientes, mutilantes, vulnerant es... romipetas, seu peregrinosy etc., quae verba debent in proprio et rigoroso sensu intelligi; cum agatur de re adeo odiosa, sicut est excommunicatio major summo pontifia reservata. lia Syrus Placentinus, part. 1, c. 3, dub. 6.
Casus III. pag. 242. Caupo videns romipetam pudicitia.1 virginis imniinentem, tôt verberibus ipsum percutit, ut pêne totum illias corpus remaneat lividum. Q. an bullre excommunicalionem incurrerit.
R. Ncgat. Livor enim non est interfectio', nmi vulnus, non mutilatio, de quibus Ioquitur bulla; sed estplumbeus quidam color, ex eo procédons, quod in corpore dure percusso exiles venœ contusaj sanguinem ad extremam cutem diffundunt. Non eximeretur tamen a censura, si an te ipsius pœnitcntiam romipeta moreretur ob impolenliam se curandi. Licet enim verberatio alias non fuisset mortalis, fit in casu mortalis ob circumstantias. Imo juxta Allerium et Duardum, probabiliter etiam non eximeretur a censura, si in aliqua parle causalus fuisset notabilis tumor, ob quem secuta sK separatio cutis intrinsecus, vel os aliquod fraclum : aut si necessaria sit opéra chirurgi, qui partem liesara adaperiat ad extrahendam saniem. lune enim vel habetur scissura, adeoque vulnus; vel opus est scissuram faccre, et sic percussio est causa vulneris, quod sufficit ad censuram. Sicut enim nihil interest, utrum quis occidat, aut causam mor-
lis prœbeat, leg. nihil. ff.ad Leg. corn, de Sic; ita et nihil interest, etc,
Censura propter percussionem clerici.
Casus IV. pag. 3. Cum duo tonsura initiait luderenl, ludo in pugnam propter fraudes converso, se invicem percusserunt; non advertentes ad censuram hujusmodi percussoribus impositam. Q. an eam incurrerint.
R. Supponcndo illos clericos fuisse pubères, proinde non exemptos a censura, ut sunt impubères per cap. 1 et 2, de Delictis puer., lib. v, lit. 23. R. inquam, vel percussio talis fuit, ut fuerit peccatum mortale, tum interne, tum externe, vel non. Si non, censuram non incurrerunt, quia gravis hujus censura pœna gravera culpam supponit, et cum sit pœna ecclesiastica, supponit culpam externe gravem, quia peccata solum interna soli Deo punienda relinquuntur. Si vero peccatum fuit mortale tum externe, tum interne, videndum rursus an inadvertentia fuerit vincibilis vel invincibilis. Si invincibilis, qualenus antecedenter nullam habuerint advertenliam ad statum clericalem, vel nullum suborlum fuerit dubium tempore rixœ, lune censuram non incurrerunt; quia, ut lestantur Sanchez et Suarez, quœ dicuntur de ignoranlia excusante a peccato et poena,vaIentetiam de inadvertentia et oblivione; unde sicul ignoranlia invincibilis excusât, ita et inadvertentia invincibilis, cum qua non stat contumacia ad incurrendam censuram necessaria. Si vero inadvertentia fuit vincibilis, excomrnunicationem incurrerunt propter oppositam rationem.
— 1° Les deux chapitres de Delictis puerorum ne disent pas un mot des censures. Si Dieu damne des enfants au-dessous de 1 4 ans, l'Eglise peut bien les soumettre à ses censures. C'est le raisonnement de Comitolus.
2° Ces paroles : Si inadvertentia invincibilis fuerit, quatenus antecedenter nullam habuerint advertentium , vel.... dubium, nous mènent encore au pécbé philosophique. 11 n'y a qu'à dire avec saint Thomas : quanimadvertere potuerant et debuerant.
Casus V. pag. 107. Puella honesta gravera ex ira alapam inllixit clerico, manum ad ejus sinum exlcndenti ; cum tamen certo non sciret an eam vellet langere. Q. an excommunicalionera incurrerit.
R. Negat. Ut enim censura bœc ineurratur, necesse est ut percussio clerici suadente diabolo facta sit, ita ut a lelhali culpa nequcat excusari. Id autem in prœsenti locum non habol, cum puella non alio quam propriœ honestatis zelo clericum percusseril, eique, licet de intento ipsius non omnino cerWc , sufficeret vehemens imminentis injuriœ prasumptio. Unde poluil hfiBC contra hujusmodi m. nuis uxtensioneni , qua1 ut plurimum ad iiihoncslos lactus tcrminalur, non verbis, quai nihil vel raro prosunt, sed verbere se lueri. Cum igilur ex tali laclo comracndanda sil polius , quam objurganda, nihil est cur censuram incurrisse vereatur. Ita Bonacina
CKN
CKN
il I i
et alii communiter. Adeatur tractatus nostcr de Ceiisuris, part. 2, cap. I, art. V, scct. i.
Casi s VI. pag. 21!). Paella tlomi a clerico turpiter sollicitata , ci alapam «iullixit. Q. an ol> iil sit excommunicala.
H. Vel sollicilalio hœc Iota consisicbat in verbis, vel fa et uni aliquod admixtum habebal.Sil" : posito quod puclla possetsoliscliam verbis rctundeie sollieitautis impudentîam , subjacuit censure; nisi forte proprii honoris zelo percita, in incontinent! cl quasi non advertens ita excesserit. Ratio est, quia in tali casu prœlcrgrcssa est notabiliter limites modérai» defensionis, intra quam soluin sacri canones inultain relinquuntclerici percussionem, ut palet ex cap. 18, de Homicidio, etc. Si 2° vel puclla poterat alia via se ab eo liberarc, pula fugiendo, claniando, etc., vel non. Si non, utique ut a peccato, sic et a censura immunis est; quia sletit intra lerminos defensionis in jure permisse Si sic, lune obnoxia est censura? : dato quod alapam clerico, non abrepla subilo motu, sed ex proposito inllixerit. Vide Sayr., lib. m, de Censuris, cap. 27.
— « Ces deux décisions ne sont pas contradictoires. Les sollicitations du second cas, quand elles sont pures et simples , ne font point d'insulte in génère tactus , au lieu que ce genre d'insulte actuelle est commencé dans le premier cas, et que, comme le dit l'auteur, les paroles n'ont pas coutume de l'arrêter. »
Casus Vil. pag. 122. Rusticus in voluntaria ebrietate graviter percussit clericum, uti se facturum anle ebrietalem ex malo in illum animo prœviderat. Q. an excommunicationcm papœ reservatam incurrerit.
K. Affirm. Nisi forte inculpala juris ignoranlia laboraverit rusticus. Ratio est, quia ad incurrendam censuram sufficit ut cum inlerno peccati actu ponatur factum exterius sub censura prohibitum , id aulem evenit in prœsenti casu : in quo rusticus et ebrietalem suam voluit et in ipsa percussionem clerici, quam prœviderat. Ita Suarez , de Censuris, disp. 5, sect. 1, n. 20, etc.
§ III
Censura ob aliénât ionem bonorum ecclesiasticorum.
Casls VIII. pa^. 67. Parochus so.um suspicatus bonorum ecclesiœ alienalionem esse prohibitam,domum quamdam proprio marte alienavit ad restaurandam ecclesiam suam. Q. 1° an peccaverit graviter; 2° an incident in pœnas a Paulo II, lalas in Extravag., Àmbitiosœ, lib. in, lit. k.
R. Ad 1, graviter peccasse ; quia posita suspicione legis prœdictam alienalionem probibentis, lenebatur parochus inquirere num ea lex exstaret, atque ubi talis occurrit suspicio, erroneitas eonscientiœ nequit esse invincibilis, probinc,neca peccato excusare.
R. Ad 2. Eum lamen non incurrisse pœnas, quia panœ per exlravagantem illam conslitutœ in eos solum cadunt, qui legem violare prœsumpserint. Ubi aulem sola occurrit suspicio, non reperilur prœsumptio et terne ri-
tas, quffl pneviam legis notitiam requirit. Ita Suarez.
— « Ne violc-t-on pas témérairement une loi quand v ayant une idée confuse de son existence, on fait léle baissée ce qu'elle défend ? Le plus sûr serait , dans ces sortes de cas qui tiennent de l'ignorance affectée , do se faire absoudre ad cautelam. Au reste, l'auteur se propose a peu près le même cas, pag. 120, au sujet d'un curé qui, pour la même (in, avait vendu une des deux lampes d'argent de son église. » -
Casls IX. pag. 122. Parochus absque obtenta licentia cœdit arbores frugi feras beneficii sui, ut iis venditis pretium in usus ecclesiœ suœ necessarios convertat. Q. an aliquam pœnam incurral.
R. Quod cum arbores cédant solo, et sint pars fundi, quem beneficiarius sine apostolico consensu , nec alienare potest , nec deteriorem facere; parochus ille latam in prœcitata decretali excommunicationem incurrit, si arbores illœ in (anta quanlitale sint, ut ex carum dejectu sequatur notabilis fundi deterioralio. Secus, si secus. In hac tamen diœcesi (Bouoniensi) incurret parochus pœnaui suspensionis ab officio et beneficio ad beneplacilum archiepiscopi ; nec non compensat ion îs damni beneficio illati. * De his quisque loci sui leges caute sequatur.
Casus X. pag. 218. Parochus, sine licentia, cupam calicis ecclesiœ suœ vendidit, et nummis inde susceptis fecit sibi viam ad sluprum cum una e parochianis suis. Q. 1° quot commiserit peccata; 2° an incurrerit censuram latam in Extrav. Ambitiosœ.
R. Ad 1. Plura parochum commisisse peccata. Si enim cupa calicis erat adhuc apta sacrificio, eamque , hoc non obstante , vendidit ut suam, sine animo reficiendi damnum ecclesiœ, peccavil peccato furti sacrilegi, peccalo infidelitatis in custodiendis ecclesiœ re-« bus curœ suœ commissis , et peccato inobedientiœ, secundum aliquos divino, secundum alios humano, de rébus ecclesiœ non alienandis. Item commisit lot peccata mentalis stupri sacrilegi, quot habuit deliberata desi* deria deflorandœ puellœ moraliter distincta ; quibus singulis addenda est malitia incestus, si cognationem carnalem aut spirilualem cum illa habebat. Commisit eliam lot peccata scandali, quot intcrpolatis vicibus eamdem ad malum inducere tentavit. Neque enim requiiilur ad peccalum scandali activi, quod actu sequatur personœ tentatœ ruina, sed sufficit mala actio externa inducenlis, ut tradit Navarrus. His omnibus si addas sluprum reale sacrilegum, nec non innumeros prœcedentés lurpes aspeclus, forte etiam tactus consimiles (prœscindo nunc a constituentibus unum quid cum copula) ; facile percipies quot commiserit peccata miser parochus.
R. Ad 2. Non me latere decretum S. congregationis exlendens parvitatem materne usque ad 25 aureos , sculis 40 romanœ monetœ œquivalentes. Quoniam vero eadem S. congregalio, teste Fagnan., in tit. de Rébus Ecclesiœ non alienandis , etiam dixit tutum non esse definire in hac materia , quœ-
Hi«
nain sint res exiguœ , sicque ad quos limites parvilas matcriae reducatur; ideo theologi saniores cum canonislis diount, hanc esse determinan lam haï ito respeclu ad majores vel minores talis ecclesiae facultates, ad circumstanlias loci et lemporis , et ad consuetudinem. Unde, si, habito ad ista omnia respeclu, alienatœ cupœ \alor, viri prudenlis judico adhuc censeaiur exiguus, parochus a dicta excommunicatione erit immunis ; secus vero , si secus , nisi forle aliénations tempore censuram i»norasset ignoranlia minime affeclata, aut ad illam non advertisset, etc., ut supra et satis maie, ex diclis.
§ IV et V.
Censura ob lectionem librorum hœreticorum et haresim.
Casus XI, pag. 236, et XII, pag. 230. Kuralis parochus ex quadam curiosilate librum Calvini scienter legit , ignorans , ignoranlia tamen crassa et supina, impositam esse excommunicalionem legentibus heercticorum libros. Q. 1° an censuram hanc incurrerit. 2° Quid juris, si librum hune légal, ut morti sublrahat parentes suos, quibus caetiem minatur Calvinianu*, nisi eumdem légat.
K. Ad 1. Nega». Quamvis enim legentibus eliam ex mera curiositate libros hœreticorum, qui hœresim continent, vel tractant de religione, indicta sit excomuiunieaiio, et quidcui ponlifici per primum bullae Cœnre caput reservata; cum tamen ad incurrendam hanc censuram non sufûciat habere scientiam facti, id est cognoscere librum esse auctoris hœrelit i ; sed eliam scientia juris requiratur, hoc est scire lali lectioni annexam esse censuram ; dicendum est parochum in casu non incurrisse excommunicationem. Quia qui ignoranlia eliam supina laborat, hujusmodi librum legendo, non legit eum cum scientia quod leciio ejus velila sit sub excommunicatione. Porro pœna libros hœrelicorum legenlibus imposita, non nisi a directe et vere scientibus incurrilur. lia Duardus, Sanchez, Iîonacina.
— « Si c'est ainsi que la loi est entendue dans le pays où l'auteur a écrit, je n'ai rien à dire, si ce n'est que la condition de ceux qui veulent demeurer ignorants vaut en quelque sorte mieux que ci lie des gens qui ont soin de s'instruire. M.is pour le fond, je crois que l'opinion de notre casuiste est très-fausse. Voyez mon Traité des Censures, [part. l,cap.k, pag. nu ne 97 et seq. »
R. Ad 2. Quod si calvinianus lectionem hanc impercl in contemptum fîdei catholicœ, non potest catholicus ci vacare, ul suam vel a iorum morlem devitet. Si vero id facial Calviuisla solum ad oslcnlalionem potenlia* sua;, vulgo per bravuru , et catholicus comminatl malicxsccu lion emralionabili ter perlimescat, potorit légère (secluso tamen omni periculo scandali, perversionis, etc.). Quia Ecclesia in re quœ de natura sua indifferens est, solumque mala, quia prohibita, non inlendil cum tanio periculo obligarc. * Casus isle pro secunda parle videtur oene melaphyiieui.
Casus XII. pag. 183. Caius advertens sibi omnia succedere infeliciter, crédit vereanimo Deum esse erga se immisericordem, huneque cogitalum suum indical amico, qurerens ut benignum sibi confessarium indicaret : Quia, inquit, liabeo peccatum grande nimis : Deum enim credidi sine misericordia esse. Q. an is tanquam formaliler hœreticus casum bulbe Cœnœ incurrerit.
K. Negal. Ut enim incurratur excommunicalio per bullam Cœnae sancila, requirilur hœresis exterius manifestala ; cum Ecclesia non judicet de internis , neque ea puniat. Caius aulem in casu sola menle credidit Deum immisericordem. Neque id deinceps amico manifestavit ad tuendam vel profilendam hseresim, sed potius ad detestandam , adeoque pura fuit narralio hœrcsis alias conceptae ad lollendam culpam. Ergo poterit a simplici confessario absolvi
Casus XIII. pag. 231. Marius interne du- I ilans an Christus vere sit in eucharistia, quasi ratiocinium conlinuando, externe dicit : Equidem credo quod ibi non sit. Q. an subsit pnedictse excommunicationi?
R. Negat. Ut enim incurrat quis prœfatam excommuuicalionem, requirilur ex communi D D. sensu, aclus exterior de se hœresis manifestativus. Alqui prœcitata verba non sunt hujusmodi , ut pote q un aliquid eliam fidei consonum .significarevaleant, puta quod ibi non sit panis subslanlia ; ergo. N-ec obest, quod verba heec ad internam Marti cogilationem relatu, eique unita, tune hœresim manifesietit. Ut enim incurratur excommunicalio , debent verba hœresim manifesta re ex se , et sejunclim ab eo quod habelur in menle, cum de eo non judicet Ecclesia, nisi exterius sil sufficienler manifeslatum. Ha Sayrus.
Casus XIV. pag. 22. Rusticus miseria oppressus negat in corde solo Deum esse justum ; at paulo post ebrius faclus, palam dicit : Non credo Deum esse providum et justum. Q. an incurrerit prœdictœ bullœ excommunicationem.
R. Negat. Ut enim quis excommunicationem illam incurrat, requirilur ut hœresim animo conceplam manifestet voce velactione qua» distincte significaliva sit. Porro ebrius hujusmodi actionis incapax est; * nec quisquamest qui certo judicare possit eum intus senlire quod proferl exterius. lia communiter, ait auctor, cujus ea vox in mullis mihi suspecta est ; qud raro admodura citet auclores sanœ moralis asseclas.
§ VI
Censura propter commuuieationem cum ex-
communicato.
Casus XV. pag. 2i5. Sergius salutatus ab excnmmunicato excommunicatione ma,ori, eidem c apul aperuil urbanitatis causa. Q. an peccaverit et incurrerit excommunicationem niinorem.
R. \ cl talis eveommunicatus erat toleratns, vel utandus. Si i°, Sergius nullam incurrit censuram vel culpam : cum post confcliluliuueui,l</ a 'ilanda, (idelibus perwissum
