‹ Dictionnaire de cas de conscience; (volume 2)Chapitre 353 sur 402 · FIR · texte numérisé non relu

FIR

per régi II sanclioncs ,-equissime conslituta.

Câsoi IV. poy. 186. Berlha, De Blin ma per oppidum l'csiis dii'biis vagentar, aut otio (loini labesoant, servilia qusdam opéra elsdem lojungtt. Q. an filles matri obedlre leneaotur.

IL Affirmât. H.ilio est, (|nia ex quarto De-

catogl prieoepto lilii lenenitir obedire paren.-

liboi in iis qiue 1 ici ta sunt. Atqui licituin est piellis, pncserlim post devotiones, et pomeridianis horis, ad vilandas discursiones plenas poriculil, feslis cliain diebus servilo quid operari idque ex interpretatione prœcepli, ac benîgna piœ mairis Beolealn permissione ; quœ sicut 9ervilia permiUit diebus feslis, si grave aliquod corporalc ilamnura immineat, multo magis si spirilualc. Ita Syltester, Naldus, etc. Cavendum tamen ne mater ad Goem locri detorqueat opus liliarum, casque relrabal a piis actibus, per quos lesta sanctius celebrari possunt. Unde Suarez, lib. n, de Religiône, cap. 2G, n. 0, monet supradicta cuni mica salis inlclligi debere.

— « Une mère peut se promener avec ses filles, les gagner par sa doi;ccur et par sa tendresse, leur proposer d'innocentes récréations, etc. ; en un mot ne s'écarter de la rè- • (im1 quand elle ne petit faire autrement.» Casus V. van. 2.30. Tilius babens nubilem

filiam, quam ex inopia nuplui dare non potest, nmnmos 800 subripil midi; sponsurn non ;rgre reperil. l'ost aliquol annos ddegi t sponsus (IdIcih sibi pra'stitam ab uxon: (disse Francisco Bubreptam. Q. an hplceam restitqere lenealur.

H. N Cl sponsus adhuc serval doiem hanc

impenni\l;mi aut ab aliis pecuniis suis di-

eernibilem ; et tune, eau;, nlsl légitime pra3-

scrlpla sit, resliluerc débet, quia talis res domino suo clamai. Vel ea dos jam est légitime praescripta, aut asponso permixta est cum pecuniis suis qua'itate similibus et quanlilale majoribus ; et tune non tenetur ad rcslitutioncm ; quia per légitimai» prœscriplionem transfertur dominium ; et ob diclam mixtionem dos censetur moraliter consumpla. Nec opponas hune ad id teneri in quo factus est dilior. Cum enim dos ei data fuerit ad suslinenda matrimonii onera, nec ex ea pro se lucrum ullum perceperil, ex ea nihilo dilior factus est. lia Sporer, la Croix, et alii passim.

— « Regarder comme consumés cinquante louis que l'on a encore en nature, p iree qu'on ne peut les distinguer de cent autres avec lesquels on les a mis dans un coffre, ce seVaitune misérable subtilité. Ainsi l'auteur, ou pense mal, ou ne s'explique pas bien.»

FURTUM.

Casus I. pag. 52. Paulus subripuit nummos 50, animo illos inlra quadranlem domino restituendi. Q. an pcccavci il lelhaliter.

R. Negatcum Lugo, de Jus t. disp. 8, n. 42. Ratio est, quia modica hœc delentio, nullum regulariter proximo detrimentum, nullamve gravera injuriam infert. Dixi regulariter, quia si per arcidens grave aliquod damnura eveniret domino, et esset a Paulo pnevisum, tune sane peccarct lethalifer.

— « Un homme à qui on vole 50 écus, peut s'en apercevoir dans la minute, jurer, s'emporter, faire des jugements téméraires. Celui qui le vole, apparemment par badinage ou par vanité, peut prévoir cela, et ainsi il s'expose au danger d'être la cause d'une faute mortelle. Or, etc. »

Casus 11. pag. 134. Famulus successivis quinquagintâ furlulis domino suo subripuit iulios 2i, sine prœvia inlenlione ad talem summam peneniendi, et sine advertentia ad furlula anterius commissa. duni singulisvicibus fuialus est. Q. an teneatur sub gravi praedictatn summam restiluere.

R. Affirm. Licet enim lum ex defectu intentionis ad talem summam perveniendi, lum a'Iverlenlia' ad furtttla anlecedenler commissa, rite inferalur ipsum nuuquam in piœdictis furti- graviter peccavisse, nihilominus tamen cum obligatio gravis restituendi, non solum ex gravi injusta acceplione, sed ex nolabili etiam rci accepte quan'itate consurgal, dicendum est famulum hune sul> £,r vi ad reslitulionem teneri. Hinc prolrita ab Innocentio XI ista hœe thesis, n. 38: Non tenetur guis sub pana pcccali mort. .lis reslituero, ijuod ablatum est per juin a fur ta, quun- (umcwiOMe sit magna summa lolalis.

— « L'auteur nous ramène sans cesse à son heureuse inadvertance, quoiqu'elle soit le partage de ceux qui pensent moins à Dieu. Au moins faudrait— il nous dire quelquefois avec saint 1 bornas : Animadi ertei e debucrat, etc. On va voir où cela conduit, dans le cas suivant.»

Casus III. pag. 2V9. Villicus ab annis 15, degens in prœdio viri divilis pluries si.-.gulis annis subripuit domino quid modicum, puta mes Ai temporè modicum tiilici, in vindemia modicum uvaï, ete., nuuquam tamen intendens in his furlulis conlinuare. Nunc advertens modica bœc omnia in grave aliquid exsurgere, petit a confessario an mortaliter peccaverit, et sub gravi ad reslitulionem teneatur. Q. quid ei respondendum,

11. Vel villicus solum hic et nunc adverlit, se domino furatum esse in quanlitate uotabilî, vel adverlentiam hanc habuil prius, dura fuitula prosequebatur. Si lu, inadverf.enlia eum quidem a gravi culpa excusavil ; al nihilominus lenelur ad reslitulionem, si res adhuc pênes ipsum exstent, aut id in quo ex eis factus est dilior; cura res clamel ad dominum, et ex alieno quis dilescere non debeat. Quod si nihil pênes ipsum maneat, nec in aliquo factus sit locuplctior, tune non tenetur sut) gravi n slituerc, quia lanta obligatio iiî casu nequit oriri sine culpa gravi, adeaque sine gravi damno adverlenter causato, aut sine injusla acceplione mortali, ut Ira il Viva in 23 Propos. Alexandri ^ ii. n. 15. Si 2", villicus loties peccavit moi ta!; er cum onere reslitulionis, quolies subripuit aiiquid adverlendo se aut complere, aut conlinuare ablatonem noiabilein : sic enim deliberale damnificavit . aut perrexil damnifi-

care notabiliter dominum. Porro ex notabili deliberala damnificatione, ëtiam facta per pauca furla tenelur quis sub mortali restitueie, ut constat ex Prop. 38, per lnnocentium XI damnata.

— « Tout cela n'est point juste ou ne l'est que chez les casuistes relâchés : 1° On est tenu sub gravi à restituer propter injustam simulque gravem damnificalionem, soit qu'on soit devenu plus riche, soit qu'on ne le soit pas devenu;parcequ'il est toujours sûr qu'on est et qu'on sait être cause d'un grand dommage souffert par le prochain. 2° Une faute légère peut obliger, je ne dis pas à une resti-

tution entière, mais à une restitution qui oblige sub gravi; comme quand par une vraie faute, quoique non mortelle, on a mis le feu à une maison. 3° L'inadvertance, dont l'usage est si familier à l'auteur, est souvent fondée sur un oubli très-volontaire de Dieu, sur la négligence à s'examiner devant lui, etc. J'ai honte de le répéter si souvent : si pour être dispensé de restituer une somme qui est enfin devenue considérable, il suffit de voler sans réflexion, ceux qui se sorvt accoutumés à ne penser ni au ciel, ni à l'enfer, seront les moins chargés. »

GABELLA Voyez le titre Restitutio, cas XIV.

HOMICIDIUM.

kd. Franciscus certo sciens a rege promissum. Q. an reus sit culpae mor

talis.

R. Negal. Supposita exclusione odii ac vin dictée. Ratio est, quia licet expresse solum intenderil reporlare praemium, implicite tamen , virtu aliter ac interprétative inlendit eliam bonum reipuhlicae et justiliae exercitium, pruilenter enitn judicalor voluisse illum occidere occisione non peccaminosa, adeoque ob aliquem ex iis finibus, rationc quorum occisio non est peccaminosa : undn cum isti fines sint bonum reipublicae, débita régi obedientia, etc. Ideo censendus est bannitum propter fines islos, aut saltem ex iis aliquem, occidisse. At si nullum ex islis finibus intendisset, non posset a mortali excusari; tune enim evinceretur intendisse hujusmodi occisionem sub pura ratione homicidii ob praemium. * Casus isle nihil ad nos.

Casus I. pag Petrum adiré judicem, ut ex amicis suis unum injuste accuset, eum occidit, ut bac via grave quod amico suo imminel damnum avertat, non aliter avertere valens. Q. an licite.

R. Negat. 1° Quia damnata est ab Innocentio XI propositio ist i, n. 18: Licet interficere falsum accusatorem, falsos testes, ac etiam judicem, a quo iniqua crto imminet sentenlia, si alia via non potuil innocnxs damnum evitare. 2° Quia minus est malum in aliquo rarissimo casu permittere damnum innocentis, quam istud occisivae defensionis genus concedere , cum magno reipublicae detrimenfo propter cœdes, et homicidia qnœ passim sub eo praetextu contingerent.

Casus II. pag. 253. Fabius occidit bannitum, non justiliae zelo, vel ob reipublicae bonum, sed ut obtineat praemium occisori ejus

HOR/E CANONIC.E.

Casus I. pag. 72. Caius in sacris constituas solet vesperas et completorium recitare, dum se vestibus exuit, ut cubitum cal. Q. on graviter percet.

R. Negat. Etsi enim gravis peccali reus censeri débet, qui notabilem officii parlerai récital djslractus in illis rébus, qua' necesjariam atlentionem excludunt, ut sunt scribere, pingere et similia; non ita tamen dicendum est, quando exlcrnae acliones, non impcdiunl debitam reverentiam et altenlionem, ut est vestibus se exuere, lavarc inanus , et hujusmodi. Alioquin nec congrue praescriberenlur in Missali orationes a ministro recitandae, dum abluit manus, cl sacris se v^tibus induit ; nec laudabililer conslitutum fuisse! , ut rcligiosi quidam , dur») e lecto surgunt et induunt vestes, officinal R. M. V. aliasquc preces récitent , quod tamen fuit oplime sancitum. Cum lamen Cahll soleat in casu variare tempus a rubricis pro Rreviarii recitalionc praescriplum, non potest a levi culpa excusari. Ita Suarez, Ciavantus in Rubric, cap. o, sect. 1, lit. 0. Vel polius k,

— « Gavanlus cite Navarre, qui dit, Monuel, c. 29, n. 32, qu'un homme qui dit son office en s'habillant, en se déshabillant, en se lavant le visage, etc., pèche véniellement. Je craindrais beaucoup qu'il n'y eût quelquo chose de plus, surtout dans l'habitude, soht. C'est avoir une bien faible idée du respect qui est dû à Dieu dans une fonction qui est de précepte très-rigoureux, que de le traiter si cavalièrement. Les prières que le prêtr. récite en prenant les ornements sacerdotaux ne concluent rien. Outre que la rubrique qui les marque ne passe communément que pour directive, elle se disent en si peu de temps et dans une action si sainte, qu'on n'en peut tirer aucune conséquence relativement à un office aussi long que vêpres et compiles. Ce serait bien pis si, comme il n'arrive que trop souvent, un homme n'ét.iil avare de son temps à l'égard de Dieu que pour le prodiguer à la bagatelle. Vœ qui thesaurizat tibi, et non est in Deum dives ! A l'égard des communautés qui ont prescrit qu'on dirait certaines prières en s'habillant, elles ont cru qu'il valait mieux prier moins

nuit

IIOK

bien pendant celte action que ne prier point du tout. Mais qu'inférer de là pour un office strictement commandé et qu'on peut, avec tant soit peu d'amour pour Dieu, dire aisément dans un temps beaucoup plus c ntmode ? »

Gasub 11. pag. 107. Subdiaconus quidam persolvit ul plurimum horas , in loco ul)i pluries experlus fuit se pâli distracliones menlis non levés. Q. an satislaciat praxepto recitationis earomdem horarum.

R. Non salisfacere si distracliones non levés sint talcs intensive et extensive, ila ut notabilis pars divini officii sine altentione et devotione recite tu r. Qui enim volunlarie se conslituil in loco, ubi ex clamore, lumultu, ludo, etc., mens directe ad dislraclionem impellilur,censetur distracliones velle ; adeoque non satisfacit prieceplo, quod est de sludiosa et attenta recitatione, ut colligitur ex cap. 9, de Célébrât, missar. Si vero distracliones prœdictse, licet intensive graves, levés sint extensive, quia non nuillum in mente perdurent; lune aderit quidem in casu aliquod sallem veniale peccalum, at nibilominus salisfaclum erit prieceplo recitationis. Ita Gavanlus, Marchini, etc.

— « Ce mot, sallem veniale peccalum, insinue qu'il pourrait bien y avoir là un péché plus que véniel. D'ailleurs un homme qui, malgré son expérience, veut continuer à dire son bréviaire dans un lieu dissipant, et qui par là veut virtuellement enlever tous les jours à Dieu une petite partie de ce qui lui est dû, ne pourrait-il pas être comparé à un domestique qui se propose de voler tous les jours quelque petite -chose à son maître? Or, celui-ci est dès le commencement coupable de péché mortel. »

Casls XI. pag. 193. Cum festum S. Justiniani accidisset die dominica, clericus sacer ex pio in eum affeclu translulit officium ejus, quod est ad libitum, in primant diem non impeditam, caque die aliud officium non recitavit. Q. an obligationi suée satisfecerit.

R. Negal. nisi eum bona fides excuset.

Ralio est, quia S. 11. congregatio pluries declaravit officia ad libitum, quando incidunt in diem impeditam per aliud officium de piœcepto, non posse transferri. Unde clericus noster sponle sua officium unum comniutavit in aliud, proindeque non salisfecit obligationi suœ, quia violavit formant prœscriptam a S. Pio, déclarante neminem ex Us quibus hoc dicendi psallendiquc munus necessario imposition est, nisi hac sola formula salisfncere posse. Neque obéit trilum illud apud moralistas, Officium pro officio. Id enim intelligitur de mutatione citra culpam facta ex bona fide; quia non prœsumitur Ecclesiam velle obligare ad duo officia eadem die recilanda illum qui sine culpa est; non autem quando mutatio fit data opéra, adeoque culpabilités Ita Bellarminus, Gavanlus, et alii magis communiter.

— « Quand on a dit par inadvertance un office pour l'autre, on reprend ce qui fait la différence des deux offices : c'est le parti le

plus sûr, le plus conforme à la piété, tiens qui ne sont point trop sévères répètent tout quand ils le peuvent commodément : c'est une leçon qui sert à rendre plus attentif. »

Casi s IV. pag. 197. Sacerdos in nocle Natalis Domini immédiate posl laudes récitât horas quatuor diurnas; prœridens se mane sequénli nimis occupaudum in audiendis confessionibus. Q. an bene.

II. Affirmât. Siquidcm ex una parle implct substantiam prsecepli, quod obligat ut Hor v recitentur intra diern naturalem , qui curril ab una média nocte ad noctem mediam sequenlem. l>x alia vero parte non violât modum pra'cepti juxta quod horae singulco stalis diei lemporibus recitari debent; quia modus ille, qui sub levi soium obligat, desinit obligare, cum prœsto est causa excusans, eliam levis, modo vera; a fortiori cum aliud suadet charitas proximo impendenda ut iu casu.

Gasus V. pag. 207. Titius inco'a Mutina) ubi fit officium de feria, craslina die venict Bononiam ubi celebratur festum S. Pelronii. Q. an hoc scro vesperas et malutinam S. Petronii reciiare possil?

11. Posse, sed non obligari. Ratio est, quia cum tras sit fulurus peregrinus Bononue, poteril, sed non obligabilur, se lacère huic ecclesi e conforment, cl cras sancîi Petronii officium recitare : unde cum officium vespertinum sit pars officii craslini, non est improbabile,quod possit anlicipate a Titio persolvi lanquam perlinens ad diem crastinum. Nec obesl quod nondunt sit Bononiac, ac proinde non possit frui privilegio civilali huic concesso. Namque proxime accingendus habetur pro accincto ; et sicuti proxime ingressurus rcligionem quibusdam fruitur privilegiis quibus iruuntur jam ingressi , ita proxime accessurus ad locum, polesl incipere frui privilegiis l ci, maxime per actionem quu3 complenda est in loco. Ita Tamburin., Diana, etc.

— « Je ne ferais pas un procès à quelqu'un qui suivrait ce sentiment de bonne foi. Mais comme ses garants sont suspects, et que d'ailleurs ces paroles, non est improbubile, marquent qu'on n'est pas bien sûr de son fait, le meilleur est de suivre le train ordinaire, et cela d'autant plus que les voyages les mieux arrangés manquent par un accident imprévu. Si un homme élait déjà dans le lieu où celle fête doit se célébrer, je crois qu'en cas qu'on ne fit que do la féiie.on pourrait faire l'office de ce saint. » Voyez mon Traité de V Office divin, part. 1, c. k, n. 11.

Gasus VI. pag. 210. Lucas parochus a S. ponlifice oblinuit costam sancti alicujus martyris, quant judicans insignem esse reliquiam, officium illius in ecclesia sua élevât ad rilum duplicem. Q. an costa sit reliquia insignis ad prœdictum effectuai.

R. Negat. Siquidem S. R. congregatio, quae die 3 junii 1617, permisit officium duplex iu iis ecclesiis ubi insignis asservalur reliquia, per aliud decretum die 8 April. 1028, loxalive deûnivil per reliquiam insigueui in-

lelligi caput, brachium et crus. Unde liquet custam ab iusign>um reliquiarum numéro prorsus excludi.

— « Voyez mon Traité de l'Office divin, part. 1, ch. 1, n. 8, où cela est mieux expliqué. »

IMMUNITAo.

Je ne mettrai que deux ou trois cas sur cette malièro, parce que l'immunité des églises n'a pas lieu en France. Ceux qui auraient besoin de s'instruire sur ce sujet , pourront lire les deux livres suivants : I. Commentaria in Bullam Gregorii XIV, de Immunitate et liber-. tate ecclesiasiica , auctore Alexandro Ambrosino, Parmœ 1608. II. Pétri Gambacurtœ S. J. Commentariorum de Jmmunilat: ecclesiarum in constitutionem Gregorii XIV, Libri octo Lu g duni 1622.

Gasus I. pag. ,83. Parochus soiens Titium, qui ad parochialem ecclesiam confugit , rcum esse prodiloriee occisionis, eum petenlibus laicalis curiœ ministris, nullo facto verbo, concedit. Q. an slante certa proditionis scientia bene se gesserit.

R. Negat. Licel enim reus proditonœ occisionis ecclesiasiica immunitate non gaudeat, ut îiquel lum ex jure communi, cap. 1, de Ilomicidio , lum ex bulla Gregorii XIV, juxta id Exodi : Si quis per industriam occiûerit proximum suum, et per insidias , ab altari meo evellet eum, ut moriatur. Altamen extraclio a loco immuni fieri nequit nisi auctoritate judicis ordinarii ecclesiaslici , et intervenlu persome ab eodem judice deputatcp, ut incongregationibus sub Clémente XI, et Benedic'o XIII, sancitum esl. Ma!e ergo sti gessit parochus noster, qui Titium, nullo facto verbo laicaliltus ministris concessit. Ouod et in disertissima iustruclione an. 1735 edocuit em. archiepiscopus noster Prosper Lamberlini.

Casus II. pag. 1^3. Petronius intra cccle- :«iam existens grave inflixit vulnus Paulo extra ecclesia? fores commoranti. Q. an in eadem vel altéra ecclesia frui possit immunitalis beneficio.

H. Vel vulnus a Petrouio infiielum ila grave est, ut secum ferai vulnerali Pauli mortem, aut membri alicujus mulilalionem ; vel neutrum effeclum prœstabit.Si 1°, secula

Page 1