SPONSALIA
L'auteur parle des fiançailles, 1° quoad valorem; i° quoad resilientiam ; 3* sub conditionné.
Sponsalia quoad valorem.
Casus I. pag. 28. Clotildis iniit sponsalia cum indigna, cqjua matrimoniiim in familiœ de-
decus vergit. Q. an sponsalia nsec valida sint. R. Negat. Ratio est quia matrimonium sponsalia hffiC subsequens esset contra pietatem parenlibus et consanguincis debitam, cum non niai Ucsis charitatis legibus possit probrum, dedecus et mœror toli familiœ inferri; imo esset contra justiliam, quia in ejusdem familiœ pnejudicium vergeret.Porro si taie matrimonium charitati et justiliœ adversetur, nemo ad illud adimplendum obligari potest, quia nemo ad rem illicitam adstringi valet : unde cum semper vigere debeat hœc juris régula G9, in G: In malis promissis (idem non expedit servari, dicendum promissionem in casu non esse obligatoriam, sicque invalidam esse.
Casus II. pag. 70. Paulus sponsalia cum Bathildc contraxit coram teslibus, et postea clam votum simples castitalis emisit. Q. an per votum islud sponsalia bœc dirimanlur, adeo utnon teneaturadducendam Rathildem.
R. Negat. 1° Quia Alexander III, cap. 5, Qui clerici, etc., statuit imponendam esse ei pœnilentiam feminœ, quae fidem in sponsalibus datam mentila, post eadem contracta votum castitalis émiserai : porro ei imponenda non fuissel pœnitenlia, si per castitalis votum dissolverentur sponsalia; 2° quia votum in tali casu non acceplatur a Deo ; cum vergat in prœjudicium tertiœ personœ, quai desponsata est; 3e quia sponsalia banc quidem jure positivo imbibilam habent conditionem , nisi religionem elegero , at non islam, nisi cœlibem vitam ducere voluero. Ergo nisi Balhildis jure suo cedat, tenetur Paulus eam iuslanlem ducere. Ha inagis communiter theologi.
— « Il est vrai que ce sentiment est le plus commun, et un ofûcial le doit suivre, sans quoi rien ne serait plus aisé que d'éluder les fiançailles. Mais pour le for de la conscience il y a plus de difficulté, et je n'oserais presser une personne que je verrais par des preuves solides être appelée à l'état beaucoup plus parfait de la continence , quoique je croie le sentiment de l'auteur plus juste en général. Au reste, la preuve du ch. 5, Qui clerici, etc., n'est pas concluante, puisqu'il s'agit là d'une femme qui avait fait un vœu frauduleux, dont elle demandait dispense pour épouser un autre juc son fiancé. Voyez dans Pontas, v. Fiançailles, le cas XIII et l'endroit où j'ai renvoyé. »
Casus III. pag. 229. Tarquinia, marito ad morlem vergenle, suspiriis et clamoribus ae rem opplere cœpit. ld audiens Galenus olim cum ca luxuriose versatus, bis eam verbis
atnice compcllal. Quid islud rci est, si marilum unum amiltas, ulium cito reperics. Vitfte me, si morialur vir tuus'f cui illa subridens annuit. O. an subsistant bujustnodi sponsalia. H. Negat., cliam dalo quod Galenus cum Tarquinia non nisi ante matrimonium ejus peccaverit, et haie pelitioni ejus annueus, veram hahucril inlenlionem se ei despondendi. Ratio est, 1" quia Galeni verba solam animi propensionem signiûcant , non aulem promissionem veram,ut ea serio perpendenti manifeslum Cet ; 2 quia eliamsi in praisenti inlercederet vera utrinde promissio, nullius ea momenli foret, cum nuptiaium promissio viro atlhuc superstile facta, non modo graviter illicila, verum etiam nulla omniuo et irrita sit,ut ex cap. un. De eo qui duxit,c[c.t et leg. fin. de Pactis, notant doclores. Unde necessum est ut Galenus et Tarquinia, si conjugium inire velint, ad nova sponsalia procédant. * lgnota sunt apud nos sponsalia tam secreto, ne dicam tam ridicule contracta. Casus IV. ibid. Horum sponsalium diffuso rumore, advenit Lucius qui Tarquiniam sibi et non alteri nubere debere prœtendit , eo quia anlequam defuncto conjugi nuberet, ipse et ipsa sibi matrimonium promiserant. Q. an Tarquinia promissionem hanc exsolvere teneatur.
R. Affirmât., modo et Tarquinia justam non habuerit causam resiliendi a sponsalibus JLucii, et is eam hactenus exspeclaverit, nec ullum prœbuerit molivum nuplias suas repudiandi. Ratio est quia promissio rite facta et acceptala evadit debitum, cujus obligalio suspendilur quidem per impotentiam intermediam, sed non exstinguitur nisi per impotentiam perpetuam, ut patet exemplo lum débitons ad extremam necessitatem redacli, qui si dehinc pntens fiât, tenetur creditoribus satisfacere ; tum promissoris rei per venditionem postea alii tradilœ, qui dissoluto ex aliquo casu venditionis contractu,recuperatam remtenetur traderepromissario, quando neque hic ea indignus, neque. ipse illius indigens factus est. Cumigiturex una parle Tarquinia rite promiserit nuplias Lucio promissionem hanc acceptanti , et ex alia possit eadem nubere Lucio qui ipsa indignum se non fecit, dicendum est quod si velil hœc ad secundavota transire, nec ulla premitur necessitate nubendi alteri a Lucio, huic nubere tenetur. Nec obslant jura qua*. opponi soient : hœc enim statuunl quidem quod si uni desponsata, nub.it alteri, debeat cum illo manere ; cum tune impleri non possit prima promissio. At non dicunt promissionem hanc penitus exstingui, ita ut si solulo malrimonio, velit denuo nubere, priori nubere non teneatur. Imo, cum jure sancitum sit œquum non esse ut quis ex deliclQ suo commoium reporlet , hinc colligitur quod Tarquinia Lucio nubere debeat, cui
jampridem nuptias promisit. Vide Ponlium, lib. xn, cap. 13, n. 4, pag. mihi 857. "
— « Ponce ne fait pas la restriction que l'auteur fait deux fois dans les endroits que j'ai soulignés. Sans doute qu'il croit la femme dont il s'agit aussi obligée à épouser Lucius qu'elle l'était avant son premier mariage; or, en ce cas, dirait-il qu'elle n'est obligée à remplir sa promesse qu'en cas qu'elle le veuille bien ? — 11 est sûr cependant qu'une femme à qui son premier mariage aurait été très-onéreux ne passerait pas pour manquer à sa parole, si elle ne voulait pas en contracler un second , et surtout avec un homme qui pourrait bien la punir de sa première infidélité. »
Sponsalia quoad resilientiam.
Casus V. pag. 130. Franciscus, contractis cum Bertha sponsalibus, copulam habet cum ipsa. Exinde detegit juslam a sponsalibus resiliendi causam quae et copulam et sponsalia prœcesserat. Q. an non obslanle copula possit ob dictam causam a sponsalibus resilire.
R. Affirmât. Ratio est quia, cum voluntas in incognilum non feratur, nemo censetur per proprios actus illis juribus renuntiare, quae sibi actionis tempore prorsus ignota erant. Quamvis igitur per prœdictam copulam ostenderit Franciscus animum in sponsalibus cum Bertha contractis permanendi, quia tamen ante copulam hanc ignorabat jus quod habebat a promissione resiliendi, jnihil est cur per eam copulam jus illud amisisse censeatur. Sicut ergo uxor ignojans marili adulterium, adeoque et jus quod ex ipso ad diyortium acquisivit, non censetur juri suo renuntiare eo quod marito debilum reddat, sic et in preesenti casu. Ha Lessius, lib. h, cap. 42, dub. 7, n. 34.
— « 11 suit de là, par une raison contraire, que si cet homme avait connu avant de pécher avecBerthe la raison qu'il avait de résilier, il serait censé avoir renoncé au droit que celle raison lui donnait de dissoudre les fiançailles, comme je l'ai dit assez obscurément, torn. XIV, cap. 3, de Sponsalib., n. 291. Au reste on sent que la preuve que l'auteur tire de l'adultère n'est bonne qu'à éclaircir la matière. »
Casus VI. pag. 160. Joannes, initis cum Maria vidua sponsalibus, certior factus est cam post primi conjugis inorlem fuisse fornicatam. Q. an juslam habeat causam resiliendi a sponsalibus.
H. Affirmât., seu vidua hœc ante vel post ' sponsalia cum Joanne inita peccaverit. Ratio est quia sponsalium promissio non obligat, quoticscunque post eam oritur vel dctegitur iiotabilis aliqua turpiludo, qua) si ante promissionem fuissct cognila, deterruisset a promittendo. Cum igitur salis veri sit siraile,
Joannem cum Maria nequaquam sponsalia contraclurum fuisse, si impudicitiam ipsius compertam habuisset, sequilur quod cum non nisi per errorem et prœdictae turpitudinis ignorantiam, consensum suum sponsalibus prcebuerit, ab iisdem possit resilire. Ita Lessius, Sanchez, lib. i, disp.63, etc.
Casus VII. pag. 207. Thadeus , post contracta cum Agnete sponsalia, alia contrahit cum Elisabeth, eaque firmat juramento. Q. an priora sponsalia per posteriora dissolvantur.
R. Negat. Secunda enim sponsalia, cum sint de reillicita, ut pote contra (idem priori sponsee dalam, non possunt juramento firmari , cum juramentum non sit vinculum iniquitatis, adeoque nec adjectum secundis sponsalibus habeat rationem vinculi. Ita communilcr.
Sponsalia sub conditione.
Casus VIII. pag. 41. Tilius inivit sponsalia cum Bertha sub hac condilione : Si pater meus intra annum consenserit. At pater, antequam de consensu fuerit requisilus, obiit. Q. an sponsalia heec in foro conscientieesint valida.
R. Affirmât. Ratio est quia per patris mortem puriûcata fuit conditio. Heec enim non aliofine apposita fuit, quam ne pater taie matrimonium eegre ferret. At per patris mortem totaliter cessât condilionis hujus finis. Ergo conditio censeri débet puriûcata perinde ac si pater consensisset. Ita Sanchez, lib. v, de Matrimon., disp. 7, n. 19.
Casus IX. pag. 244. Brutus, contractis cum Cassia sponsalibus sub hac condilione :
Si papa dispensaverit ab impedimento dirimente, pendente adhuc conditione, invenit puellam Cassia pulchriorem ac diliorem , quacum propterea matrimonium contrahii.
Q. an id faciendo peccet.
R. Eum probabilius peccare, si nondum elapso discreto tempore cum alia contrahat. Ralio est quia, cum conditio illa esset honesta et de jure possibilis, quandoquidem pontifcx non solum possit, verum cliam soleat in supposito aliisque consimilibus impedimentis dispcnsare , Cassia ex hujusmodi sponsalibus acquisivcrat jus quod Brulus per tcmpus idoneum cxspectaret apposita) condilionis purificalionem, caque compléta Bruto nuberet. Nec obstat quod condilionis purifîcatio pcndcrct a voluntate principis. Namque lune duntaxat id quod a principis voluntate pendet , reputalur impossibile, quando princeps in eo dispcnsare non consuevil, ut constat ex lege apud Julianum, tî. de Legatis. * Addo quod ponlificia dispensatio non sil merus favor, sed gratia , juslis intcrvenienlibus causis, ulcunque débita. Vide qu;r hac de rc fuse admodum diximus in Iraclatu de Matrimonio, cap. 3, n. 92 et seq.
SPONSI.
Sponsi, 1° cxcommunicationcm incurrunt (in diœccsi Bononiensi) si in cadem domo post sponsalia cohabilaverinl et fornicati fucrint, v. Censura ; 2° lethalilcr peccant si morose delectenlur de coilu post matrimonium futuro, v. Luxuria ; 3' si poslquam ex dispensalio-
RTU
STIJ
m> rontraxerunt tempore prohibito sine solcmniis, post transactum illud tempos matrimonjum suum ab alio quam a parocho benedici vclini.
STERILITAS
Casi s DNIC! s. pag. V2. Titius très ex primo oonnubio lilias babens, cum cxpcricntia vident lecondam uxorem bis in partu iucurrîsse pcriculum mortis, vcllet ei Iribucro potionem sicrilitatis causa tivam , tum ut eam a novo mortis periculo prreservct. tum no liliw sure ncoessario novercœ hujus auxilio ipsa1 privenlur. Q. an non ici licite posait in talibus circumslantiis.
R. Ncgat. Ratio est quia sterililatem cau-
sare est conlra naturam, nativumque carnalis copul.e fincm ; eaque a< tio parura , tanlumque secundum inagis et minus, distat ab effnsione leminii extra vas, aut ab homicidio, juxta id IJutrii : Purin sunt occidere et nasciimpedire. Undesieutnullo incasulicila est mollilics aut fœtus occisio, ila née ullo in rasu licila est sterililatis procuralio, quod etiam districte prohibuit Sixtus \' in huila de Aborlu. Estcommunis contra Torreblancam.
STUPRATOH.
Titius puellam suœ con- nisi speciem perseverantiaî in priori propo-
sito? Sicut
Casis I. pag. 38 ditionis sub spe malrimonii dclloravit; modo eam duccre volens obstat pater puelhe, damni haie illati compcnsalionem pecuniaiiam pnetendens, ut eam alieri sibi benc viso, nuptui tradat. Q. an Titius ad id teneatur.
R. Negat. Ratio est quia Titius se quidem vi contractus ad eam ducendam obligavit, non autem ad dolandam. Undc si paratus sit eam duccre, maxime cum ejusdem sit conditionis, obligationi suœ satisfacit. * De boc jam supra.
Casis II. pag. 244. Villici famulus credens filiam ejus virginem esse, corporis ejus copiam obtinuit sub promissione eam ducendi : at expertus eam ab alio jam cognitam fuisse, sententiarn mulavit, id tamen ri non manifestando; quin etiam post talem notitiam ostensa ipsi propensione, aliis vicibus eam corrupit. Q. an eam lenealur ducere.
R. Affirmât. Dato enim quod cognito puellœ defectu potuerit absque obligatione ulla resilire a promissis, quod tamen cum Lugo negat Giribaldus de Matrim., cap. 1, dub. 2, num. 19, si postea juris sui conscius puellam non prpemonilam de promissi retractatione, exhibita in ipsam propensione, denuo allexit ad fornicalionem, jam resilire amplius non potest. Et ratio est quia, cum sciret puellam non nisi sub onere nupiiarum ipsi indulgere, dum copulam sub lali tanlurn conditione permissam repetiit et acceplavit, facto ipso pristinam obligationem ratificavit ralione contractus onerosi, Do ut f'acias. Ita Anacletus in lib. iv Décret., lit. 1, § 4, n. 115. Addo ipsum sic decepisse puellam apparenti continuatione in eodem proposito. Quid enim, amabo,pra3 se ferebat illa amoris exhibilio, promissionem exterius non rctractatam subsequens,
ergo qui apparenti promissione matrimonii puellam eliain corruptam induxit ad crimen, supposita requali conditione, etc., tenelur in utroque foro eam ducere, ut ibidem cum communi firmat laudatus auctor, ita et qui apparenter perseverando in promissione jam facla puellam ad novos coitus induxit, pari modo tenetur, etc. Vide Coninck, disp. 23, dub. 10.
— « Revocandum in mentem quod alibi dixit auctor, indicia virginitatis esse admodum œquivoca, et raro in iis etiam quaî vere virgines sunt, deprehendi. Undc fieri facile potest ut virgo sit, quœ videtur non esse. »
Casls III. pag. 247. Adolescens turpiter petulans puella? uni virginale clauslrum fregit , sed ad extra seminando; aliam vero complète cognovit, sed dubius est sane virgo esset an corrupta. Q. an ulrumque scelus sit veri nominis stuprum reservalioni obnoxium.
R. Primum taie non esse, bene vero secundum. Ratio primi est quod stuprum completum (quod solum intclligitur reservatum esse, quoties aliud non expiimitur), ut pote naturalis species luxuriœ consummatee, non perficitur nisi per seminationem eodem actu factam intra claustrum a primo pénétrante, quod in praesenli non fe^it scelestus adolescens. Ratio secundi est quia qualitas, quee naluraliler inesl, in dubio prœsumitur adfuisse, nisi probetur contrarium.
— « De his miseriis jam dictum v. Reservatio. Optandumsane ut casuum reservatores adeo diserte omnia explicent, ut nihil dubii patiantur confessarii; prœsertim vero ut videant num deceat stupri reservalionem per novum scelus Onam eludi.
SUPERST1TIO.
Casls uxicus. pag. 198. Terenlius récusât sedere ad convivium, ubi tredocim sunt invilati, eo quod limeat ne ex discumbenlibus unus eo anno moriatur. Q. an grave superstitionis peccatum commiltat.
R. Cum ex D. Thoma limor pertineat ad appetilivam potentiam,qua; in homine cognitioi)emsequitur,examinandum est anTerentiUs ex firmo i.ntellectus assensu, utrum ex levi tantum credulitate , ad mortem timendam in
casu ducatur. Sil°, graviter superslitiose peccat. Ratio est quia, cum nec convivium nec numerus discumbentium apla sint significare et multo minus causare mortem, neque ulla de hoc habealur divina institulio aut traditio, si mors firmo judicio timetur, id evenit unice ex pacto tacite inito cum daemone, ut in simili docet D. Augustinus, lib. u de Doct. Christ., cap. 20, quod superstitiosum est, cum limeatur malum ex medio prorsus inu-
ir>cn
iili, et a divina provnfentia minime instiluto. Si vero Terentius levi tantum crcdulitate ducatur, et sine aliqua certitudine futuri eventus, graviter non peccat, quia id potius ex animi levilate, quam ex prgesumptione mali, et pacli taciti cum dœmone evenit. Hanc tamen responsionern limitant doctores, dummodo quis admonilas de lacita dœmonis invocatione, a vana illa observantia désistai; alioqui enim cessante eo tune ignorantia, graviter peccat. Ita Lessius, de
Super st. y lib. n, c. 43, du'\ 7, n. 43. Suarez, etc.
— « 11 n'y a d'ordinaire dans ces terreurs ridicules qu'un dérangement d'imagination, dont des esprits d'ailleurs solides ne sont pas maîtres. Beaucoup de personnes qui ne craignent ni ne croient les revenants, ne voudraient pas passer à minuit par un cimetière. On rit de sa propre frayeur, mais on prend un autre chemin, parce qu'on veut s'épargner un trouble involontaire. »
UNCTIO EXTREMA.
On va examiner d'après l'auteur, 1° à qui on peut donner Textrême-onction ; 2° les cérémonies avec lesquelles il faut l'administrer ; 3° les cas où elle est ou n'est pas valide.
Unclio extrema quoad subjectum.
Casus I. Parochus vocalus ad ministranda graviter œgrotanti sacramenta, invenit eum esse phreueticum, nec posse ci ipsam etiani extremam unelionem ministrari,nisi vinculis constringalur. Q. an domesticos ejus ad id officii compellerc debeat.
R. Alfirmat., uli jam dictum est v. Parochus, casu XXII.
Casus II. pag. 158. Parochus, dubitans an puer morli vicinus ad rationis usum pervenerit, judicavit puerum in tali dubio non esse inungendum. Q. an bene senserit.
R. Negal. Ratio est quia parochus vi sui muneris toties tenelur sacramenta, sive necessaria, sive ad salutem utilia, ovibus suis pra?bere, quoties et sacramenta possunt sine irreverentia conferri, et oves possunt illis indigere : positis enimduabus his circumstantiis, oves jus habent ad sacramenta vel absolule recipienda, si sint absolute capaces, vel recipienda sub conditione, si sint dubie capaces. Atqui ex una parle potest extrema unctio sine irreverentia prœdicto puero conferri, cum ejusdem sub condilione recipienda; capax sit, et ex altéra parte potest idem puer in dubio usus rationis extrema unctione indigere, tum ad abstergendas peceatorum reliquias, tum ad superandas diaboli tenlationes, si et peceatorum et tentationum capax sit, ut esse polesl. Ergo maie sacra unctione priva'us est a parocho. Ita Palaùs, Sbogar, Diana, etc.
— « Un curé doit s'en lenir à la pratique de son diocèse; elle n'est pas uniforme dans ce point : celle de l'auteur me paraît sage et bien prouvée. Voyez le peu que j'en ai dit dans le Traité de Extrema Unctione, cap. 5, n. 35, tom. XII, pag. 700. »
Casus III. pag. 180. Parochus puerperam, qua; alios jam ediderat filios, asserentem sentire se mori, et enixe pelcnlem sacramentum oxtremfn unctionis, sacro oleo inungere noluil, secutus judicium obstetricis, qua; hanc in arliculo mortis constilutam esse negahal. O. an bene se gesserit.
I!. Negat. Ratio est quia, posilo prudenli dubio de periculo mortis, puerpera hœc cen-
senda erat capax sacramenti istius salten» sub condilione collali. Atqui in casu suberal prudens dubium de timoré mortis puerpera», cum hinc quidem facile esset ut obstelrix- in judiciosuo deciperetur; inde vero femina palam et constanter assereret se mori, quod alias ab ea factum, cum partus dolores sentiret, casus non dicit. Cum igitur in dubio periculi mortis potuerit optime parochus sallem sub conditione puerperam sacro oleo inungere, maie fecit sequendo judicium obstetricis. Ita Pasqualig., Gobât, etc.
Unclio extrema quoad ritum.
Casus IV, V et VI. pag. 71 et 167. Marcus sacerdos noluit Petro extremam unelionem minislrare, quia carebat stola : Andréas eam alii ad interitum etiam vergenti conferre noluit, quia carebat superpelliceo, licet non stola ; dernum et hanc quoque largiri noluit Marinus, quia et slola carebat et superpelliceo. Q. an ab iis bene factum sit.
R. Probabilius negat. R ilio est quia vestes sacerdotales non requiruntur, seu ut sacramentum hoc valide conferatur, seu quia non nisi indecenter absque his veslibus conferri possit. Sicut enim valide et sine irreverentia dalur absolutio absque iisdem voslibus, ita valide et sine irreverentia minislrari polesl extrema unctio absque prauliclis ornamenlis. Solum igitur re<iuirunlur sacerdotales vestes in collalione cxlremse unctionis ad servandum Ecclesiœ ritum, qui sane servandus est, nisi orgeat nécessitas, proul urgel in casu, ubi moribundus maxiino sacramenti hujus fructu privandus sit; qua etiam de causa non servanlur in similibus circumstantiis rilus quoad lumen et pièces in rituali prœscriplas. Neque hincinferri potest : 1" ministrari eliam posse in necessitatis casu vialicum sine stola et soperpelliceo; 2° posse etiam minislrari extremam unelionem sine stola, eliam extra casum necessilalis, cum sic ministrelur pœnilenlia. Nculrum enim rectedici potest. Non lum, quia cucharistia ut pote sacramentum sacramentorum ipeclalem exigii reverentiam, non |m», quia extrema unclio cum cerlis veslibus adminislratur, qui rilus extra necessilatis casum
ÎSOI
CSO
USD
scmpor obscrvari debent; qec precipitnr ut p<i*tii ti' ii t i;i* sacramentum mipistretur cuin slola.Ita Leander ctl'asqualigo, Gobât et alii.
§ III
Unctio extrcma qnoad valorem.
Casus VII. pag. 80. Parochus limons no infirmai quem sacro oleo inungit, ante omnes peraclas unctionee decedat, injungit vicario ut ipferiores sensos inungai, dum ipso supcriores inungit. Q. an dicfo modo sacranuMilum licite et valide conferalur.
R. Affirmât, qnoad utraraque partem. Ratio prima* est q nia sacramcnlum istud ex plnribos unctiouibus ac verborum lorniis partialibus coaleseit , ita ut unclio quœlibet cum sua particolari forma integram et ab alia forma independentem babeat significationetn io ordine ad producendum suum effeclum : unde nihil obstat iiuoininus vel suceessive, vel simul a pluribus ministris valide confici possit. Ratio secundo: partis est quia, posilo sacramenti valore, periculum ne infirmus ante peraclas unrtiones onines decedat, licitum rcddil ut quo t mpore minisler unus sensus superiores inungit, aller inferiores inungai; quamvis id extra nécessitalis casiim, ut pote contra ritum et pra\im Ecclcsiœ, absque gravi culpa fieri non possit. Ita cum aliis Barbosa, de Offic. Parochi, cap. 22, n. 8. ' De bis nos fusius, tom. XII, in Tract, de Extrcma Unctione, cap. 2, a 0.36.
Casus VIN. pag. 231. Capellanus nocle vocalus ad ministrandam infirmo extremam unctionem, sumpsit per errorem olcum catechumenorum pro oleo infirmorum , eoque infirmum inunxit. Q. an valide.
R. lacet opinioaflirmans probabilis \ideatur, 1° quia uirumquc est oleom olivaiiim, ab epjscopo henedictum, in quo secun- «1 il ut concilia, sita est bujui sacramenti materia remota ; 2' quia ex iis olois unum non diiïert ab alio nisi peucs cccleshsticim beoediclionem ; adeoque olei mutatio potest quidem reddere illicitam, non rero invalidai» sacramenti collationem ; 3° deniqnc , quia diversi fines ad quos unumquodque ordinalur, ut pote fines operanlis , exlrinseci s u ut, nec variant materiœ suhstanliam. His lamen non obstanlibus senlentia negativa, meo quidem judicio, aperlc colligitur ex doctrina S. Thomo: , cui ultra plures alios doctores adamussim consonanl Acta Ecclesiffi Mediolanensis. Siquidem S. Thomas opusc.
fi'5, de Sacr. Unct., ait: Si sacerdos deprehendrrit se errasse, et ex errorc, de alio oleo , catechumenorum scilicet, unxisse, débet adhuc de eo oleo debito ungere ; id est de oleo infirmorum, ut ex S. docloris contextu liquet. Alqui si capellanus in casu valide unxissd, non deberet amplius de oleo debito ungere. Cum enim error ipsius non ofliceret validitali sacramenti, non esset cur unctionem iteraret. Hinc assero in casu saltcm dubium esse sacramenti valorem, ac proinde ( monito populo , si secus adsit periculum scandali de inculpabili errore ) unelionem sub condilione ilerandam cum oleo infirmorum, prout apud La Croix, et alios sanxit Coloniensis synodus,an 1662.* In praxi huio auctoris opinioni inhserendum. Fitfe eumdem nostrum Traclatum de Extrema Unctione , cap. 3, n. 28 et seq.
USURA.
Casus I. pag. 1V5. Petrus ne cogatur imperfêctam reiinquere domum, quam laute œdificare cœpil, pecuniam quam habere aliter non potest,mutuam accipitsub usuris.Q. an licite.
R. Affirmât. Cum enim mutuum peiere sit pclere rem de se licilam, ut pote quœ citra peccatum fieri possit, et quœ non nisi per accidens, et ex sola malitia alterius sit ipsi peccandi occasio , sequilur nos non tenoi i, accedente justa et rationabili causa, a tali pelilione abslinere. Porro causa perficiendi domum incœptam justa est et ralionabilis, cum non possit aliter Petrus, vel commoditalis gratia eam inhabitare , vel eamdem aliis locare gratia utilitatis. Si tamen Petrus domumadeomagnificam incœpisset, ut conditionem ejus ac statum impendio superaret, jam non posset licite prosequi, quod illicite prorsus incœpisset. Dnde tune cessaret ralfonabilis ea causa ob quam solam licite pecuniam sub usuris accipere potest. lia Suarez, de Char., disp. 10, sect. 3, n. 1 et k. Bonacina, de Pcccatis, disp. 2, q. k, puncl. 2, n. 21. * Vix voculam unam de hoc casu habet Suarez citato loco.
— « Tout le monde ne conviendra pas qu'un homme qui a fait la folie d'élever jusqu'au troisième étage une maison trop belle pour son état, doive la laisser sans fenêtres,
sans toit, etc., plutôt que d'emprunterà usure un millier d'écus qu'il ne peut avoir autrement. Au moins en l'achevant pourra-t-il un peu se tirer d'affaire, soit en s'épargnant un loyer, s'il veut l'habiter, soit en la louant à quelqu'un pour qui elle ne sera pas trop magnifique. »
Cascs II. pag. 147. Cletns mutuat mense maio decem modios tritici Petro cum pacto ut sibi mense auguslo mutuet decem metretas vini, quo scit Petrum abundare. Q. an is conlractus usuram involvat.
R. Affirmât. Ratio est quia ex generali régula pactum omne, vel gravamen, sive onus additum mutuo, pneter id quod ei proprium et intrinsecum est, reddit contractum usurarium. Atqui pactum quo Cletus mutuat triticum Petro, ea loge ut sibi vinum remutuare mense augusto teneatur , includit onus et gravamen pretio œstimabile et mutuo extrinsecum. lia La Croix, Bonacina, * proinde céleri his multo accuratiores.
— « Par la même raison, je ne puis, en prêtant à Pierre, exiger qu'il achètera à ma boutique, qu'il moudra à mon moulin. 11 y a plus de difficulté à décider si, sachant qu'il a beaucoupde vin, je puis lui demander qu'il m'en prête un muid, dans le temps même qu'il me demande une barrique d'huile. J'ai traité au long cette question, part, u , de
Contraclib., cap. 3, art. 4, sect. 2 ; je prie qu'on y ait recours. On sent bien que dans un abrégé comme celui-ci, il n'est pas possible de traiter à fond toutes les difficultés qui se présentent. Au reste je ne renvoie si souvent à ce que j'ai dit ailleurs, que parce que j'y renvoie moi-même à des théologiens qui me passent infiniment, et où l'on pourra trouver les matières bien mieux traitées que dans mes faibles ouvrages. »
Casus 111. pag. 155. Caius mutuo dans Joanni certam summam, obligat se ad eam intra triennium non repetendam. Sed quia probabiliter crédit sibi per illud tempus lucrum aliquod cessaturum esse, vel damnum emersurum ; tria pro quolibet centenario annuatim petit. Q. an id absque usura possit.
R. Afûrmat. Quamvis enim mutuans non possit quidquam recipere, vel pro sola pecuniœ carentia vel pro obligatione eam non repetendi intra certum tempus, ut patet ex propositione 42, ab Alexandro VII proscripta, potest tamen aliquid recipere, seu pro damno probabiliter emersuro, seu pro lucro intra prœdictum tempus probabiliter cessaturo, quanti scilicet arbitrio prudentis potest periculum istud aestimari : cum mutuans jus habeat sese indemnem servandi, nec teneatur cum sui detrimento beneficium ex pecunia sua prœslare mutuatario. Unde si tria pro centenario quolibet commensurenlur spei lucri vel probabilitati damni, poterit ea Caius annuatim licite petere, et citra usuram exigere. lta Viva, in cit. proposit.
— « Nous avons dit avec Pontas, verbo Usure, cas XXVI, que lorsque lemuluataire s'est engagé à une certaine somme pour le lucre probablement cessant, on ne peut rien exigerde lui, quand cegain n'a pas réellement cessé. Sylvius croit cependant qu'on peut convenir à l'aventure d'une certaine somme pour racheter en quelque sorte la probabilité de cette perle ; mais il faut alors que celte somme soit au-dessous de la perte qui peut suivre. Voyez mon Traité des Contrats, part. H, chap. 3, page 680. »
Casus IV. pag. 214. Agricola pecunia ad emendos boves carens, dicit Petronio : Mutua mihi aureos 30 pro emendis bobus , et fatebor a te conduxisse boves, et dabo libi quantum dari solet pro labore quem ferl par boum. Q. an id sine usura peragi possit.
R. Negat. In hoc enim contractu verum ïsi mutuum, vélo conducti boum paris cooperlum. Uovcs enimneelocanti pereunt,nec ullis ejusexpensis indigent: prohinc veread agricolam pertinent. Quapropter cessante omni periculo et reali incommodo ex parte danlis, non potest id licite ûcri.
Casus V. pag. 224. Mutuatarius omnino inscius quod mutuans in aclu conlraclus intenderit mcnlaliter lucrum ex ipsomet mutuo, exaclionis lemporc ullra sortem tradit ei aliquid ex pura libcralitalc. Q. an mutuans tula conscientia possit illud plus accipere, vel acceptum rctinerc.
B.Velroutuans,exrircnmstanliisconjicicns
mutualarium ipsi tradere hoc plus ex pura eaque spontanea gratitudine, mutât primam intentionem, et taie plus recipitpraecise juxta motivum danlis ; vel eamdem intentionem servando, illud plus recipit tanquam lucrum exmu(uoviipsiusmutui.Sil°,peccavitquidem peccato usura1 mentalis, quousque perstilitet quotiesrepetiit pravamillam intentionem. Verum si hac sincère exclusa, illud plus recipit uli solo liberalitatis tilulo datum, nec illicite accipit, nec acceptum restituere tenetur. Si 2°, jam mutuans usurarie recipit illud plus, adeoque illud uti injuste acceptum restituere tenetur, siquidemcorruptaillaintentio,quam habet in actu acceptionis, vitiat et ipsam acceptionem, licet alioqui posset esse licita, et rei retentionem, alias futuram a peccato immunem. lia DD. communiter.
Casus VI. pag. 237. Terentius pecunia indigens accipit a Maevio in censum scuta trecenta cum onere illi solvendi quatuor cum dimidio pro quolibet centenario, imo et sortem restituendi post quinquennium. Paulo post ludendo aleis totidem vincit nobili viro, et ideirco prima trecenta scuta dat alteri cum onere solvendi quatuor tantum pro quolibetcentenario.Q. an licitus sit ulerque contractus.
R. Ad 1, cum distinctione: Vel onus restituendi sortem post quinquennium fuit Terenlio impositum a Maevio censualista, aut ex paclo cum ipso ; vel ipsecensunrius, Terentius scilicet, sponte sua, nulloque quoad hoc cum ipso paciscente, se ad id obligavit. Si 1°, contractusestillicitus, cum hujusmodi onera et pacta, quae in censuario restringunt facultatem libère disponendi de re censita, absolute prohibeantur a S. Pio V, constit. 80, Cum onus, reddantque censualistam valde suspectum de voluntate potius mutuandi cum lucro, quam emendi censum. Si 2°, contractus non videtur illicitus ; cum neque in constilutione prœfata, neque in ulla alia, neque in jure id inveniatur prohibitum. Addo contractum hune constitutioni Pianae non adversari, quamvis censuarius praedicto modo paciscatur cum eo qui pro ipso in tali venditione fide jubet; cum ibi solum prohibeantur pacla inter censuarium et censualistam, seu eorum nomine agentem. Cur ergo licitus non erit contractus, si censuarius sccluso quoeunque paclo et propria sponte ad id se obliget?
U. Ad 2. Vel Terentius alteri dando prima scuta 300, revendit priorem sensum, vel novum instituit. Si 1°, dico quod stando vigori praedictae Pii V constitutions , contraclus est illicitus, etiamsi prior censualista rile pracmouitus et per mcnsemexspeclalus emere noluerit; nam census non vendeur eodeni pretio quo fuerat emptus, ut ibi praîscribitur. Si 2°, existimo contractum licitum esse ; nam quod in fundalione talis census tradalur alteri cadem pecunia, quœ ab alio accepta est, de matcriali se habet ; nec pensio solvenda in casu videtur infra laliludinem justi pretii.
— « Voyez ce qu'on a dit sur la matière des rentes, dans le Dictionnaire de Pontas. »
no:
usu
usu
Casus VII, ibid. Morcalor, qui a Paulo inuluos accepil nnmmoa mille ppst annum rcsiiluoiulos, |ir;rvidet quod si posl eumilcm annum pra1 inanibus habcal uutninos 5U0, possit faccrc negotium vaille lucrosum. Kapro|)ter, ne clapso anno cogalur a creditore summam totam refunderc, inil cum co paclum ipsi nunc solvcndi nummos 500, dummodo pro reslilulionc porlionis altcrius ipsi concédât tempus biennii. Q. an paclum sit usurarium.
H. Probabilius videri quod non, si interveniat hinc et indc requalc gravamon. Ratio est quia taie pactum in substanlia nibil aliud pro objocto habet quam assumptioncm obligalionis mutai cum remuluo de prœsenli, et facit hune sensum : Mutua mihi ex his mille nummis nummos quingenlos ad biennium,etego statimlibiremutuoalios 500, in hoc autem non conlineri usuram aperte colligiturexS.Thoma,2-2,q. 78, art. 2, ad k, ubi postquam dixit repugnaremutuo obligalionem ad mutuum faciendum in posterum , subdit: Licet (amen simul mutuanti unum aliquid aliud mutuum recipere. Dcinde, cum respeclivum gravamen altcri muluandi non imponatur pro ipsomutuoformaliter, quod datur vicissim , sed pro illa obligalione quam voluntariequis suscipit inordine ad mutuandum alteri, non video cur in hoc astruatur usura , siquidem prœsupposita œqualitale commulalionis ac respeclivi gravaminis, lanlum recipitur, quantumdatur, etdum hic gravatalterum, ille ad justitiœ lanccmœquali pondère ab illo gravatur. Neque dicas de ralione mutui esse ut gratis detur ; quœ conditio deest, supposito respectivo gravamine. Contra enim, 1° nonquaevis impositio gravaminis ulira sortem est contra naturam et jusliliam mutui; alioqui non posset obligari mutuatarius ad dandum pignus in secu.ritatem sortis ; 2° nego suppositum: gravamen enim non imponitur pro ipso mutuo, uli supponitur in objectione, sed pro obligatione mutui cum remuluo •, adeoque adhuc mutuum gratis dalur.
— « Tout cela est bien subtil et point trop clair : 1° On ne voit pas bien comment un homme à qui j'ai prêté mille écus pour un an, est censé m'en prêter la moitié, parce qu'il me la rend avant le terme ; 2° on ne voit pas mieux par quelle obligation de son côté est compensée l'obligation qu'il m'impose de ne lui redemander mon argent qu'au bout de deux ans. Il est vrai qu'il me rend la moitié de ma somme, mais je ne l'y oblige point, je suis prêt à la lui laisser jusqu'à la On de l'année. Ainsi, à moins qu'on ne me supposedans un grand besoin, ce que le cas, qui est très-général, ne dit point, il n'y a point là de gravamen œqualc. 3° Quand il me rendrait mes 500 écus dès le lendemain [du jour où je les lui ai prêtés, et que cette reddition pourrait être regardée comme un vrai prêt, il est encore vrai que je serais grevé beaucoup plus que lui, puisqu'il ne me prêterait que pour une année; attendu qu'il deviiitine rendre tout au bout de l'an, et qu'il m'obligerait de lui prêter pour deux
ans. Le vrai parti est donc de prier le prêteur de recevoir la moitié de sa somme, et de vouloir bien accorder pour l'autre moitié un terme plus long que celui qu'il avait d'abord prescrit. »
Casus VIII. par/. 238. Valcrianus muluo dedit Joanni seuta 25 ad annum, cum paclo quod si, anno clapso, non sit promplus ad ea reslituenda, lencatur ci scutum unum supra 25, ob moram solutionis, cidem solvcre, sive habcat, sive non habeat occasionem hœc negotiandi vel impendendi post annum.
Q. an obligatio hœc ipsi licite imposita sit.
R. Affirmât. Dommodo imposita sit ex mutuo contrahentium assensu, et ob moram culpabilem. Hatio est quia mutuatarius existons in culpabili mora restituendœ sortis, dignus est pœna sure culpaî proportionata, qu?e propterea cidem ex partium consensu juste apponi polest. lia Soto, Navarus, Lessius, etc.
— « Ces sortes de peines conventionnelles, pour être justes, demandent bien des conditions : il faut surtout que l'intention du prêteur soit bien droite ; que la peine ne soit pas excessive; que le retard soit un peu considérable, etc. Voyez notre Traité des Contrats, p. n, c. 3, art. k, sect. 3. »
Casus IX. pag. 2G2. Apricius muluatLivio pecuniam ad decem annos cum pacto quod si intérim contrahentium alter morialur, debilor sit liber; si autem ambo supervixerint, mutuatarius aliquid ultra sortem dare debeat. Q. an is contractus s il licitus.
R. Affirmât, si plus a mutuatario dandum supra sortem ita determinelur ut vere ulerque subsit œquali periculo amissionis et lucri œqualis. Ratio est quia, cum uterque œque incertus sit de futuro eventu, et œquali subsint lum lucri tum et damni probabilitati, nihil est in hoc contractu unde illicilus fieri possit. Hic enim, nec proprie est mutuum, cum mutuans nequeal rem sic dalam in omni eventu repelere, neque societas, cum nihil in commune conferatur; sed est ludus sortis, seu conventio fundata supra vitam et mortem contrahentium, quœ sub dictis couditionibus nihil habet iniqui.
— «M. Pontas,v. Usure, cas XXIV, semble soutenir le contraire. Je n'ai pas cru devoir penser comme lui. Il est vrai que la décision de notre casuisle est différente de la sienne, en ce que Pontas suppose un contrat pour cinq ans, après lequel le mutuatairc survivant doit rendre le double, et qu'il s'agit ici d'un contrat où ce même mutuataire ne doit rendre, et cela au bout de dix ans, que quelque chose au-dessus du capital. Il n'est pas difficile de faire des hypothèses où les deux décisions seraient justes. Un homme de soixante-dix ou douze ans, qui prêle mille écus à un jeune homme de vingt-cinq ans, à condition que s'il vil encore cinq ans, ce jeune homme lui rendra le double, peut le traiter mieux qu'un homme de quarante ans, fort et vigoureux, ne traiterait un autre homme de son âge, s'il lui offrait mille écus, à condition qu'en cas qu'il vive cinq ou six ans, il lui rendra quatre ou cinqmilleliyres.»
\lft
Casus X. pag. 263. Sergius accepit in censura scuta mille, sperans ea implicare cum luoro. At quia spei hujus fundamentum evanuit, convenit cum mercalore cîe tradendis ipsi scutis quingentis, ea conditione ut solvat medietatem census et aiinuae pensionis. Q. an id a Sergio légitime factura sit.
R. Negat. Ratio est quia Sergius nullum habet titulum quo justifîcet onus mcrcatori impositum solvendi medietatem anima.* pensionis ultra medietatem census, nisi novum instituât censum, quod non supponunt adversarii. Neque enim id facere potest, 1° titulo lucri cessantis, cum nullam habeat amplius spem fundatam Iucrandi ; 2° nec ratione damni emergentis, cum pcr hoc non cogatur quidquam carius emere, aut vilius vendere, et pênes se habeat alia scuta 500 otiosa; 3° neque ob periculum amittendi sortem , ut sponfe concedunt adversarii ; h' neque etiam ob commodum resullans mercatori; hoc enim, cum suum non sit, sed mercatoris, nullum ei dat jus accipiendi quidpiam,ut tradunt communiter DD. cum S. Thoma. Ergo superest ut mercatori onus i 1 1 ii cl imponat ratione mutui. Id autem ut pote usurarium licite peragi nequit, ut cum Navarro bene docet Rebellus. Aliter tamen foret dicendum si Sergius esset dispositus ad rite redimendam medietatem census, et ad mercatoris instantiam pactum in casu expressum iniret, siquidem cum nemo tenealur prœstare alteri beneficium cum suo detrimento, tune posset etiam in mutuo pactura
inire se indemnem servandi, ut firmat Angelicus, 2-2, q. 78, art. 2, ad 1, et patet ex eo quod mutuans in hoc casu non reportât lucrum, sed prœcise quaerit damni sui evitationem , obligando muluatarium ad id ad quod jam tenetur jure naturae. FïdcMolinam, dispens. 39i, de Contract.
Casus XI. pag. 265. Petrus mutuat Joanni scuta centum, obligans se ad ea non repetenda pcr duos annos. Q. an ratione obligations hujus possit aliquid supra sortem accipere.
R. Negat. Siquidem damnala est ab Alexandro VU hœc propositio num. 42 : Licitum est mutùanti aliquid supra sortem exigere. Si se obliget ad non repetendam sortem nsque ad certum tempus. Unde, si Petrus habeat occasionem promptam aut spem vere fundatam proxime implicandi talem pecuniam cum lucro; aut si ea opus habet, aut quamprimum opus habebit, ad sibi prœcavendumab aliquo damno, potest quidem convenire cum mutuatario ab ipso mutuum petente, ut ipsi taie lucrum compenset, vel damnum reficiat: at pro mera obligatione sortem por duos annos exspectandi, nihiT ultra sortem accipere potest, eo quia talis obligatio, si attente consideretur, nihil est aliud quam nova quaedam mutui prorogatio, et sic novum quoddam mutuum virtuale, pro quo nihil magis accipi potest quam pro mutuo formali, cum utrumque verum sit mutuum, et lucrum ex alterulro perceptum ratione mutui sit vera usura.
VENDITIO.
Casus I. pag. 72. Tilius domum suam vendens Lucio , dixit : Vendo tibi domum meam pretio mille aureorum, si nunc mihi eos solvas; vel mille et quinquaginta, si eos post annum solvere cupis. Q. an talis contractus sit licitus.
R. Vel pretium mille et quinquaginta aureorum est intra latitudincm jusli prelii domus, ita ut mille constituant pretium raodicum vel infimum, mille viro et quinquaginta pretium supreraum; vol sunt supra justi pretii latitudinem. Si 1°, licitus est contiaclus : sicut enim posset Tilius aureos illos 1050 statim exigere, ita et eos post annum exigere potest. Si 2°, id est si aurei mille supremum domus pretium excedunt, et ob solam prelii dilationem Titius exigil aureos 50 supra mille, contractus est omnino illicilus, quia idem est ac si Tilius mille mutuo daret, ut post annum reciperet quinquaginta supra sortem, in quo f.onsistil usura. Ita I). Thomas, 2-2, q. 78, art. 2, ad 7. Idem confirmât censura proposition! kl ab Innocentio XI inusla.
Casi s II. pag. 136. Rusticus annulum in via publica cum lucido lapillo inventura, vi- Ireum esse ratus, vili pretio vendidit ruslico alteri, qui hune pariler vitreura esse cxi^limabat. Q. an emptor exinde certior factus
lapillum esse adaraantinum, teneatur con tractumrescindere.
R. Affirmât. Ratio est quia consensui ad legitimos contractus requisilo nihil est tara contrarium quam error. Porro in casu fuil error, et quidem circa substantiam, tara ex parte venditoris, quod salis fuisset, quam ex parle emptoris. * De hoc jam supra, v. Emptio, cas III.
Casus III. pag. 165. Mercalor vidons Petrura ex indigentia dispositum esse ad cmendam mercem summo pretio pecunia crédita, eamque infimo pretio revendendam numerata pecunia, dixit ei : Mereem meam, quam nunc vendo tibi credito, par a tus sum, si iniliyes pecunia prœsenti, viliori pretio rrdimrrc. Q. an talis loculio in casu licuerit mercalor i.
R. Affirm. saltcm spéculative loquendo.
Ratio est quia, supposito quod tara preliura summum, quo merces pecunia crédita vendilur, quam pretium quo mercalor eam pecunia numerala redimerc paralus est, sint intra lalitudinem justi prelii, aliunde vero quod nullum intervencril paclum quo Petrus de revendenda mercatori mon e il la. cum ipso convencril : nihil prohibore videtur quin vcndilor possit se paralum exhiberc ad eamdem mercem minori pretio re-
iSOfl
VRN
dimendam: picot enlm allai qollibcl licite a Petro mercem hanc emerè potest, iia el id poiost qui eam vendidtl!
I)i\i, saltem speculutivc loqucndo , quia ciiin facile sii qaod manifesta mercaloris dfsposltio ad mercem prclio infimo rediméndam, attenta maxime Pétri indigentfà, pactum aliquod implieilum do merris retrovondilinue iniportei, prout in oxterno foro pru*sumilur, moroator in praxi a tali loeutione tanquam sibi illicila abstinerc débet, lia Logo, disp. 16, île Just. n. 208, et Yiva in prop. ':() ab Innorentio XI damnalain.
— « Quand on pèsera bien la cupidité qui rogne dans tous les états, on pourra trouver la restriction de l'auteur trop faible. Le siècle du contrat mobatra n'est pas encore passé. »
Casts IV. pag. 177. Scnipronius volons vendere prredium pnedio Proculi contiguum, ficte de venditione agit cum viro pnrpotenti vieinis suis molesto; unde lit ut Pioculus, vir pacis amans, ad illud summo prclio emendum moveatur. Q. an validus sit iste hic vendilionis conlractus.
R. Affirmât. Ratio est quia fictio et fraus in casu versatur quidem circa causam irapulsivam emptionis, non tamen circa substantiam rei venditœ; neque venditor ab empiore pretium ultra supremum juslum extorquet. Sicut ergo fréquenter contingit ut mercatores fictione ac mendacio utantur, ut merces suas summo pretio vendant, dicendo, v. g., pannum esse anglicum aut parisiensem, sibique baclenus tôt libras pro ulna qualibet oblatas fuisse, et alia hujusmodi, qua? ficta et falsa omnino sunt, el nihilomiuus subsislunt hujusmodi conlractus, nisi vel in qualitate mercis, vel in quanlitate prelii conlingat notabilis emptorum lœsio, ila elsi maie se gessit ^empronius ficlione sua utendo, nihilominus contractus entn Proculo celebratus débet validus censeri. lia Vasquéz, 1-2, q. 7, art. 5. Sancbez in Opère morali. lib. îv, cap. 3, n. 8. Ronac, de Contract., disp. 3, q. 1, punct. 2, n. 8.
— « A la bonne heure que ce marché subsiste quant à la substance, mais dès que la quantité du prix n'est fondée que sur le dolel la fraude, ileslinjustequanlàeelle même quantité; et il faut la réduire arbitrio viri prudentis. L'auteur décide lui-même, v. Lmptio, cas 11, qu'un homme qui n'obtient la diminution d une rente qu'il paye, que parce qu'il feint frauduleusement vouloir la rembourser, ne peut profiter de sa fraude. Pourquoi donc en proûlera-l-il dans le cas présent ? L'exemple des marchands qui vendent un drap pour un autre, et qui par un tissu de mensonges mènent l'acheteur an plus haut prix, prouve une nouvelle injustice, et rien de plus, quoiqu'on pût y trouver cette différence, qu'on connaît d'ordinaire ces ruses des marchands, et que celle dont il s'agit dans l'exposé, prise avec toutes ses circonstances, n'est ni ne peut être bien commune. »
Casus Vr. pag. 2k8. Uno ex confessariis duobus affirmante, merces posse credilo plu-
ris vendi quam pecunia numorata, idqne ratione luori cessanl-is , hegabat aller, eo quod taie lucrom compensetor per vendftiOnes credlto pldribai raclas, prolnde qobd idem percipiatur lucrutn a pluribus. Q. utri sit ndha'rcndiim.
R Neutri. Siquidem vel islnd plus, quo
mereés credito vendohtor, ëonilnéior intra
limites justi prelii ; el tune certiim est merces qUœ pretium a lepe taxatum non habent, pr.ei iso etiam lucro cessante, aliove titulo, posse crédita pecunia vendi pretio supremo; infimo autem vel medio, pecunia numorata, cum nemo, per se loqucndo tenealur res suas vendere, credito pra'sertim, infra pretium supremum juslum. Vel istud plus, quo merces credito venduntur, excedit limites jusli prelii, et tune dico quod si hoc plus judicio viri prudenlis sit moderatum, et conforme regulis quoad hoc traditis a sanis doctoribus, possunt adhnc merces credilo sic pluris vendi, non quidem ratione lucri cessanlis, cum lucrum per numeratam pecuniam deinceps percipiendam verc compenselur per plures venditiones credito faclas, qnfc secus non fièrent, ut cum Molina et Lugo notant Viva, opusc. de Usuris, q. 1, art. 5, n. 7, et La Croix, de Emplione, etc., n. 9M. Sed ratione periculi non habendee postea solutionis sine molestiis, imo et amittendi ])retium solvendum ab aliquo ex debitoribus : quod periculum sane est pretio œstimabile.
— « Je ne fais ici que trois petites remarques : 1° La Croix mis au nombre des docleurs dont la morale est saine; il faut que celle de l'auteur ne le soit gnère, ou qu'il ne l'ait pas lu. 2° Notre casuisie prétend-il que, parce que sur vingt personnes qui achètent a crédit, il y en aura cinq ou six dont il sera difficile d'obtenir le payement, il sera permis de vendre à toutes au-dessus du juste prix? Si cela est, pourquoi les bons souffrent-ils pour les autres ? Car en peu de mois un marchand connaît ses pratiques. 3° S'il ne le prétend pas, les plus pauvres seront nécessairement ceux à qui il sera permis de vendre plus cher. Voyez ce que j'ai dit là-dessus dans le Traité des Contrats. »
Casus VI. pag. 259. Sophronius vere mendax in slateris non dat quidem suis adventoribus juslum mercium pondus. Verum eas vendit pretio infimo; adeo ul si datum et acceptum serio considerentur, venditio haec non excédai limites justi prelii supremi. Q. an id licite fiai.
R. Ncgat. 1° Quia slatera dolosa abominatio est apad Dcum, et pondus œquum voluntas (■jus, Prov. n. 2° Quia licet Sophronius ante contractum per se non leneatur vendere merces pretio infimo, ad id tamen tenetur stalim ac sic cum emploribus convenil : unde sicut lune tenentur emptores vi initi conlractus solvere pretium convenlum, ita vendilor vi ejusdem contractus tenetur convenlum mercium pondus tradere emploribus. Et, quemadmodum statuto justo mercibus pretio a poleslale publica, non polest venditor, sine injuslitiu et onere reslilulionis aliquid de-
trahere emploribus, slatim ac solvunt juxta stalulum; ita, poslquam ex mutuo consensu de prelio infimo convenlum est, non potest Sophronius absque injustitia et onere restitueudi aliquid emploribus detrahere , statim ac solvunt juxta conventum. Alias dici posset quod qui sponte vendidit infimo pretio, et conventum pondus totum tradidit
emptori, possit postea ab hoc licite auferre in compensalionem, quantum défait ad integrandum prelium supremum vel médium, quod quam falsum sit, et quoi malis ostium aperiat, nemo non videt. Alias ejusdem decisionis rationes dabit Sporer. * De hoc casu jam supra.
VESTES SACTLE.
Casus unicus. pag. 80. Ruralis parochus sacerdotalia indumenta defert ad superiorem conventus S. Francisci, non mullum a parœcia sua distantis , ut ab eo benedicantur. Q. an bene se gerat.
R. Negat. Ratio est quia in decreto Alexandre VII, sub die 27 Sept. an. 1659, statuitur n. 18 , ut Regulares ecclesiaslicam supcllecti' lempro servitio duntaxat suarum ecclcsiarum vel monaslcriorum benedicant. In diœcesi
hac (Rononiensi) concessa est ad instantiam Prosperi Lambertini foraneis vicariis facultas prœdicla indumenta benedicendi, ut constat ex decreto S. R. Congregationis, die 17 januarii 1733. ' Et id quidem meo judicio sapienter, ne ab ullimis quandoque diœceseos limilibus ad episcopalem sedem cum mora et impensis recurrendum sit. * De hoc jam diclum v. Benedictio.
L'auteur parle du vœu : 3° quant à son exécution ;
Votum quoad valorem.
Casus l.pag. 70. Petrus, conlraclis sponsalibus cum Bcrlha, emisit votum simples castitalis. Q. an valeat votum islud.
R. Negat. Ratio est quia votum islud, ut pote in prœjudicium tertire personae factum, non acceptatur a Deo. * De hoc casu non ita piïdem diclum v. Sponsalia.
Casus II. pag. 115. Putans vir pius Lauretum Rononia distare milliaribus duntaxat sexaginta, eo vovit peregrinationem. At didicit inde distarc milliaribus 160. Q. an pra> dictum votum adimplere teneatur.
R. Negat. Ralio est quia ad voli valorem requirilur vovenlis consensus in rem volo promissam. Nihil porro consensui huic contrarium magis quam error; qui sane in prœsenti occurrit, ubi vovens circa notabilem circumslanliam aberravit. Hinc communis hsec régula, votum non obligare in eo cventu, qui si vovenlis menti occurrisset lempore voli emissi, verosimiliter fuissct a vovenle esclusus.
— « Je crois la décision vraie. Mais la prétendue règle sur laquelle on l'appuie n'est pas bien juste. Saint François de Sales, qui avait fait vœu de dire son chapelet tous les jours , s'est trouvé dans bien des cas qui l'auraient empêché de faire ce vœu, s'il les avait prévus ; et il s'y croyait cependant obligé, puisqu'il pensa souvent à s'en faire dispenser, ou à se le faire commuer. Voyez son Esprit, part. 8, ch. 16, pages 253 et 25V. »
§ ii.
Votum quoad cessalioncm et irrilalioncm.
Casus III. pag. 97. Conjugata, ne filiis ultra vires gravetur, vovit debilum non pctere, et maritum rogare ne petat. At verila ne maritusab ipsa alienus fiât, servato volo primo secundum non adimplcvit. Q. an graviter deliquerit contra volum.
R. Negat., si metus verc sit prudens. Ralio