DEU

cet vir percipit per aliqua signa, quod uxor vellet sibi debitum reddi^sed propler verecundiam lacet. (Tacila hacc petitio raro coiilingit in viris, fréquenter vero in uxuribus, ob pudorom muliebrem, el forte eliam ne lubricx habeanlur a maritis.) Et ila, pcrgit sanctus doclor, etiamsi uxor verbis non expresse petat, tamen vir lenetur reddere, qxiando aliqua signa apparent volanlatis reddendi debiti. Fiori lamen polest, ut conjux qui debitum pelicrat, rationibus conjugis vel ejus précibus victus , a petilione désistât ; quo casu,si nullum sit periculum inconlinenliœ, non urget slricta obligalio reddendi debiti, quod aller lune non exigit. Quidam auctores putant esse lantum venialc seniel aut iterum denegare (Gousset, II, n. 883).

3. « Porro hœc obligalio mutua suis lerminis coarc talur. Oportetenim ul juste, honesle et opportune debilum conjugale exigatur.

« Ac, 1" ad juslam pelitioriem requiritur ut qui petit jus non amiseril petondi debiti, nec illud petat cum magoo detrimento allerius conjugis.

« Jus amiserunt petendi debiti vir vel uxor adulteri, ipso Christo dicente, omnis qui dimiserit uxorem, excepta fornicalionis causa, facit eam mœcfiari [Matth. v, 32). Ei enim qui fidcm fregit, Gdes non debctur, in eo quod spectat debitum violali conjugii, nisi uterque ejusdem criminis sit reus; cum enim matrimonii jus in utroque lœsum consistât, paria delicta mutua compensalione tolluntur (1). Sed cum vir vel uxor causam dedere adulterio, puta quia uxor noluit debilum reddere (2), aut et vir consentit aduilerio uxoris, vel cum potuissetcrimini occurrere, dissimulavit, tune neuler excusatur a reddendo debito, cum alteri adultcrium non possil objicere cujus ipse causa est (.3).

4. « Jus amillit debiti petendi, quicunque post matrimonium conlrahit impedimentum dirimens, quod fieri non potest nisi per aclionem illicitam, ut si cognoscat consanguineam uxoris in primo et secundo giadu, tune enim fit affiois uxori in eodem gradu, illicitœ affinilalis, qu;e, secundum conciiium Tridentinum (4), si matrimonium prsecessissct, fuisset impedimentum dirimens matrimonium. lnipedimentaaulemdirimentia,quœ supervcniunt matrimonio contrai to, jus tollunt petendi debiti conjugalis. Non potest crgo debitum exigere; nec conscquenter si uxor conscia sit, illa tenetur reddere; quia jaraerga eum non est debitum, cum ipse non possil sine peccato mortali pelere. V erum ipsa exigere potest, quia aîquum non est, ut uxor jure suo privetur, propter alterius crimen, cujus non est particeps; et forlius est jus matrimonii, quod est juslitiaî, jure ecclesiastico pricscribenle impedimentum affinitalis, vi cujus prohibetur conjugalis concubitus. Ut enim définit expressis verbis Inno-

(1) Innnc. 111, cap. Inielleximus, de adulleriis.

(-2) S. Thom. 1. M, iii 1 episi. ad Cor., v. 7.

(3) Innoc. III, c. G, de êo qui co<inovit consaiig.

(î) Sess, 24, de Réf. wairim., c. i.

(5) De 60 (]iii cognovil coiisang.

(0) S. Th. in i, disi. \i, q. uii.j an. 5'.

DiCTSONN. DE ThÉOL. MORALE. I.

centius III (5), affmilas quœpost contractxim légitime matrimonium inique initur, non débet eiofficere, quœ ejusmodi iniquilads puniceps non exislitf cum jure suo non debeat sine culpa sua privari, nec, ut ail sanctus Thomas (6j, uxor puniri de peccato viri; qui consequenter sine peccato reddere potest , cum juste exigatur.

5. « Notandum tamen jure petendi non spoliari virum, qui accedcns ad mulierem alienam,consanguineam uxoris esse ignorabat, nam pœna hîec imponilur injure iis qui scienterdelinquunt (7); et in pœnis, ultra textum legis non est progredieiidum. Est tamen qu.edam ignoraniia adeo crassa et alîectata, ul in jure dolo et scienli.c îciiuiparetur ; quocasu pœnam incuni ccnsemus, sicut a sciente. Ignoraniia aulem juris neminem excusai : unde qui novit mulierem esse consanguineam, et ignorât lanlum pœnam inceslui annexara, in prœdictis gradibus, jure petendi debiti omnino privalur.

« Cum aulem sine culpa , si non subsit causa, nemo sit puniendus, si congressus cum muliere consanguinea uxoris sit innoxius, ul si in lectum marili, absente uxore subrepserit soror uxoris, quam iile putans suam esse cognovit.... legitimum suum conjugium habere permittitur, ut expresse definiunt PP. concilii Triburiensis anni 885, relati can. 6. c. 54. q. 1 et 2. Idem dicendum de uxore non lanlum metu gravi, qui non sufiîceret, sed invita et vi oppressa aconsanguineo marili.

G. « Jure debrli exigendi se spoliai conjux, qui absque necessitate filium communeni vel alterius conjugum baptizaret, vel in baptismomunus patrini vel matrinae excrceret, quia inde nascilur cognalio spiritualis, et sub gravi pœna velitum est conjugi baptizare communem vel alterius filium, vel in ejus baplismo patrini officium suscipere : si uterque conjux consenliret baplismo, sic extra necessilatem coilato, uterque priviretur jure petendi debiti, et sallcm pro securitate conscientiaîobtinenda cssel abepiscopo dispensalio. Injuste exigit debilum, qui ab eo petit, qui reddere non lenelur, ob grave vitte vel infirmilatis periculum; quia ordo charitatis et nalurœ postulat, ut primum sui ipsius conservalioni el incolumitati provideatur(S;. Grave dicimus periculum, non levé, gravem infirmitatem, non levem. Morbo gallico infeclus, debilum pelere non potest, quando adesl conlagionis periculum, quod vix abesse polest. De leprosis , tradit doctor Angelicus (9), uxorem debitum reddere teneri, et quamvis proies generetur infirma, tamen melius est ei sic esse quam penilus non esse, maxime cum ha;c infirmilas nota fuit altcri ante conjugium : tune enim uxor censetur juri suo renunliasse , et periculum contempsisse. Caîterum in concubitu cum le-

(7) Can. 50, c. 97, q. 5, can. 21 ; c. 5-2, q. 7, c. 5. De eo qui cognovit consang. Cap. Si vir, de Cogn. spir.

(8) S. Th. in 4, dist. 52, q. un., art. 1.

(9) S. Thom. ib.,art. 1, ad 4, cl dist. 5G, art. 1, ad 8ti- et cap. Quoniam. deConj. lenros.

DICTIONNAIRE DE THEOLOGIE MORALE

proso, instante dainno propriœ infectionis, qua de re consuleudi sunt tnedici, tuuc locus est huic luotuni regulœ, qua primam omnium quisque ev charitale propriaB incolumitati prospicere débet. Si grave adsit incontinentisE! perieulum, ad eam vitandam aller débet aliquanti corporalis mali perieulum negligere. Verba sunt Sylvii, in Supplementum sancti Thomee.

7. « Marilo niorbo comitiali laboranti debitum uxor denegare non potest, maxime si ante matrimonium ejus iniirmitas ipsi perspecla fueril. Fieri enim polest et sœpe evenit ut hœc inflrmilas nec uxori, nec proli nascilurte noceat. Posito vitœ periculo, neque viris neque uxoribus jugum intoleranduiij impoiiendum est, ut vitse suse discrimini se exponant, reddendo debilum, quod non esl ûebUum, nisi saha vitœ incolumiiate, ut ait sanclus Thomas. Hinc mulicr, quœ jam in pluribus puerperiis, apertum vitcB perieulum subiit, et cui medici novum partum funestum prsenuntiant, non tenetur iterum tanto se vitîB discrimini exponere. Et vir qui débet diligere uxorem ut corpus suum, tam grave iiii perieulum creare, tuta conscientia, non polest. Nec desuiil alia remédia ad vitandam incontinentiam. Quid enim, ait sanclus Auguslinus (1), si aliquo diuturno et in$anabili morbo teneatur conjux quo concubilus impediatur ? Quid si caplivitas, aut aliquu vis separet? Censesne admittenda incontinentiam murmura? His autem in angus-< liis plerumque consulendi sunt medici. Voy. Onanisme.

« Si uxor pluries experla sil se fllios non nisi mortuos parère, non est putandum quod velinl conjuges operam dare tiliis parieudis, quos non possunt sperare sibi futuros hwredes , et quos probabiliter liment tuturos eelernum infelioes; Uiide auctores communiter liberum ac integrum abstinendi a m;jtrimonio relinquunt uxori, quae pariendo filios mortuos, se ipsim mortis discrimini quandoque expouil. Si ipsa lamen continere non possit, tuac uli potest malrimonio, confîsa pruvidenliam Dei non defuturam sancle matrimonium exercenti , et proies vitales tandem donaluram.

8. « Illicite pelil, non injuste, conjux alteruter voie caslilalis adstrictus, siveantesive posl matrimonium emisso : illicite quidem propter volum, non vero injuste, quia per matrimonium légitime conlraclum jus petendi dibilum acquisivit, quo jure non privatur per votum simplex caslilalis. Ko igitur casu, compar dobilum reddere tenetur exigenti, nec esl ullo modo allerius peccali parliceps, ulpole quie vacet actui licito, et reddal alleri quod suum est. Tenetur tamen ex charitale, qua meliori poteril ratione, conjugem horiari ad servandum votum , donec dispensatio oblineatur, et ipsius inter-

(1) L. n, deConjug. adulter., c. 10, n. 9. ('2) In 4, dist. 58, q. 1, art. 5; qusest. 2, ad 3 et 4.

(5) Summ. ilieol., p. m, lit. 1, c. i2, § fin. (4) Innoc. lll, c. 6, de Voto el voti red.

ea desiderium pra^venire, et prior debitum coiijugii petere, quod et juste et licite potest.

« Sed si uterque pari consensu vovisset conlinentiam, nullus eorumposset nec petere nec exigere debitum, sine peccato mortali, quia lune uterque eodem voto obstrictus est, ut post sanctum Thomam (2), (radit sanclus Anloninus (3). Licet enim universis liberum sit arbitrium in vovendo, usque adeo tamen solutio neccssaria post votum, ut sine propriœ salulis dispendio aticui non liceat resilire (4).

« Qui habens votum simplex castitatis contrcthit, mortaliterpeccat, et adliuc tendur implere votum , si nondum cognovit uxorem suam : quia adkuc potest implere votum intrando religionem, etiam uxore invita. Post' quam autem cognoveritjam non potestintrare religionem invita uxore, et debitum quidem tenetur reddere uxori petenti.... sibi autem petere non licet ^ alias peccat mortaliter, quoties debitum exigit , quia tenetur servare votum, quantum in eo est (5). Voy. Voeu ( £'mpêchement du).

f( Consensus autem unius conjugis voto caslilalis ab altero emisso, votum proprium conlinentite sson importai, sed esl lanlummodo approbatio voli alieni , quo quidem permillilur ut unus se privet jure petendi debiti, sed aller eo jure se spoliare non inlendit.

9. « De impedimentis dirimentibus quorum notitia suboriri potest conlraclum bona fîde matrimonium, hœc tradit sanclus Thomas (6) : Aut habet conjux certam notitiam, aut opinionem^aut neutrum. Si primo modo, nec exigere nec reddere debitum débet. Si secundo, débet reddere, sed non exigere: tertio potest et reddere et exigere... Si autem levis sit suspicio, potçst utrumque licite faccre^ quia débet illam causampolius abjicere^ quam secundum hoc conscientiam formare {Ij.Alter non dubilans , addit Sylvius (8) , conscius tamen dubii sui conjugis, polest denegare debitum, saltem petenti ante prœmissum examen, quia ille non habet jus ad pelendum; potest etiam reddere, quia est in possessions pacifica^ nec tenetur credere dubitanti. Si autem ipse dubius sit, vel juslas rationes habeat cum altero dubitandi, neuler polest vel reddere vel petere, quia dubitans non est in possessione pacifica , ideoque nec possessor bonœ fidei , nisi adhibuerit debitam diiigen^ tiam.

Quod si , malrimonio conlracto in bona fide, adhibila diligenlia dubium vinci non possit, senteiilia communior et probabilior docet licere dubitanti non solum reddere, sed etiam petere. Batio esl quia qui matrimonium bona jide contraxit, non est privandus jure suo, quod possidet petendi, donec conslet de impedimenlo. Licet enim, siipervenienle dubio, suspendatur jus possessionis'usquedum Veritas inquiratur, dubio tamenremancnte post

(5) S. Ant., p. m, lit. 1, c.l6, § 1.

(G) S. Th. 4, disl. 41, art. 5, quaest. 1, ad 3.

(7) Ibid., disl. r>8, in fin.

(8) Sylv. in SnppL n. 45, art. 4.

DEB

DEB

diligentiamy cunx tgnorantia sil lum invincibilis, manrt posscs.sio pro ralore malriinoniif et consequenler pro illius usu ( Liguori, lib. VI, n. 90i). — Quidam, sed in minori numéro, putaiil eo eliam modojudicanduru esse de lualrimoaio cum dubio inito, quia si dubiuu excuti nequeat, in ejus favorem adhiberi potest illud juris effatum : Iri dubio standum est pro valore actus.

10. « Quomodo se gerere debeat conjux cum altero conjuge, qui sese turpilor nelandis iis crimiuibus cummaculavit, ({uae uitrix flamma in œteriium dcbuisset exslingucre, non nos ipsi definicaus, sed saïutus Auguslinus, cujus liœc verba sunt il). Propter illicitax cuncupiscentias quaslibet... quœ animam corpore utenlem a lege Dei aberrare faciunt, potest sine crimine et vir uxorem dimitiere, et tixor virum {proindeque debitum denegare) : quia exceptam fncit IJominus causam fornicationis, quam fornicationem universah-m inlelligere coyimur. Observandum tamcn, post l'ontasium, y° Devoir conjugal, c. 43 (nam in his rébus, nos non tantum alienaiii senlentiamexscriberesalius ducimus, quam propriam faceredisquisitionem, sed eliam aliéna verba) : quod si quis cum propria uxore consentiente contra naluram concumberety neuter eorutn posset, ob eam causam, seab altero separare, cum uterque ejusdem sceleris conscius supponatur, nec propterea posset alter alteri pœnam, quamipse maruit, irrogare. An proies numorosior, quam ut omnibus alendis facullates conjugum sufficere possint, sit jusla excusalio ab usu conjugii, conlroverlunl theologi : quam excusalionem , facilius quam deceret , nonnulli admillunt. Circa eam difficultalem hœc staluimus : 1" Non videmus quomodo hœc excusalio a divilibus proponi possit, et erga il os admitli. Nou enim ipsis facultas aleiidi el educandi liberos dees!. Sed illud uiiuiii metuunl, ne post se relinquanl liberos, qui vitani insliluere non possint, non ad noruiam ralionis el Evaugelii, sed ad mundi insanieniis pompam et fastum; 2" divinœ Providenliie injuriam faciunt parentes, diim diffidunl ne ea submi- Distralura sil iiliis in timoré Dei prucrcalis necessaria alimenta; 3^ pauperes ante malrimonium illud incommudum congruenlius prœvidere tl excogitare poiuissent. Sed lunc omnes tirmam et magnaui in auxilio divino jaclaiit fiduciam ; et quidem morito : hiec aillera fulucia , qiœ nuplias conciliavil , stanle malrinionio non débet effluere, et conjiiges meminisse debent conslanler liujus pronunliali Da\n\is : Junior fui, etenim senui, et non vidi justum derelictiim, nec semen ejus quœrens panem. — k* Ubi periculum est inconlinentiiB, certum est banc excusalionem ne quidem proponi posse.5" Sublato illo periculo, conjuges absolute possent muluo consensu abstinere ab usu conjugii, si vere facultas illis desit alendi liberos, quos forte procrearent. Quamvis aulem Concina, dissert. 4 de Malrim., existimet posse alleru- Irum conjugem alteri pelenti denegare de-

bilum conjugale , si facultas alendi liberos supervenientes cerlo desil, etspes noUa melioris fortunaîaffulgeat; senlenlia opposila nobis videtur probabilior. Debitum est enim in eo casu , cum matrimonium iaslitutum sil ia graliam multiplicandœ prolis, nec audiendus sit ille timor qui divinaj Providentiœ offlcit. Multo cerlius est, horrendum crimen OncB, quo voluptas carnalis capessilur, et prolis procrealio removetur, modis omnibus esse prœcavendum, et ea de re conjuges nonnulli , et fortasse plures, praemonendi sunt. Voy. Onanismb.

11. « Secunda conditio actus conjugalis desumitur ex bonestate et sanctilate matrimonii. Non enim lenelur coujux inhoneste vel inhoiiesla pelenti debitum reddere, quia tune exccdit terminos conjugalis honestatis. Certe non est omnimoda polestas viri in corpus muiieris et muiieris in corpus viri, sed ea juxta naluram el finem matrimonii ordinala est. Uti possunt mutuis corporibus ad finem conjugii obtinendura, non abuti ad uef.irios usus, tactus nefandos , concubitus contra naturam, autalios inordinatos et periculosos. Hinc tactus et aspectus obscœni non sunt ignoscendi conjugibus, quamvis quod majus est ipsis liceat : hœc enim non tendunt ad finem conjugii, sed tantum ad expleiMiam libidineaj; nisi forte immédiate referanturad copulam conjugalem, quo casu essenl liciti, modo prœcise propter voluptatem majorem capessendam non exercerentur, quod culpa, saltem veniali. non careret. Sed si contingerel periculum pro.vimum poUutionis, a culpa mortali non excusarentur ; quia ipsa pollutio peccatum est mortaie, maxime in conjugalis, utpote quœ graviter repugnet generationi et fini conjugii : cumautem vix abesse possit illud periculum in hujusmodi tactibus, ad actum conjugalem non ordinalis, mulli gravissimique theologi a culpa mortali eos non excusant, cœleris miliorem senlentiam seclanlibus, eo tantum prœtextu, quod abesse illud periculum supponant. Cœtcrum sunt aliqui tactus adeo indecori et infâmes, ut nec ipsum conjugium, nec usus raalrimonii eos a culpa, eliam mortali, defendere possint, utpole qui valde dedeceant hominem ratione prœditum et indicenl affeclum voluptatis prœdominantis graviter inordinatum, et nuUum habentem ex nalura sua ordiuem ad copulam carnalem.

Vog. Attolcue.ue.nts.

« Ab ea parte corporis, inquil sauctus Auguslinus, quœ ad gcnerandum non est institutu, si et conjuge quisque utatur, et contra naluram est et flagitiosum... id fit exsecrabili'ter in meretrice, sed exsecrabilius in uxore. Neque lunc uxoracquiescere potest conjugi, eliam sine animo ibi consummandi sic accedenti, sed tanluiii sese excitanii ad consummandum in vase débite, quibus ultra immorari animus refugit et horret.

12. « Gonlr.i honestalem el finem conjugii evideiiter comii)illunt conjuges qui sic utuntur malrimonio, ut prolis generalionem impc-

(1) Aug., can. Adulteri, 11, c. 32, q. 7.

g^- DICTIONNAIRE DE THEOLOGIE MOKÂLE.

(iiant, qui in coi(u de industria non seminant, cuin de culpa tanlum

vel sùsceptum semen effundunt vel effun-

dere conanlur, conccptam prokm exslin-

guunt, actum malrimonii inlerrumpunt, vel

vilandœ conceptionis causa vel causa libidi-

nis, cum periculo evidenli poUulionis. Haec

cl siniilia, quam contraria sint houori et ho-

nestati pudiciliœ conjugalis, neuio est qui

non videat. Voy. Onamsme.

« Duobus tanhim modis conjuges absque omni peccato conveniunt ; scilicet causa proiis creandœ, et debiti reddendi (1) : alias auiem semper est ibi peccatum ad minus veniaje, ut si quis intendnt sanitalis conservationem (2), aut solam voluptalein.

« Terlia demum condilio actus conjugalis est ut opportune exigalur, quoad locuna, tempus et cœteras ouines circunistanlias.

13. « Quoad locum. In loco sacro nec potest licite exigi, nec debel reddi ob reverentiani Dei et loci sanclitatem (3). An leuipore Jbelii quando conjuges sese in ecclesia recipiunt, et diu in ea commoranlur, quamvis ad vitandam propriam vel compartis inconlinentiam, id liceVe nonnulli exisliment (4), vei'ius ridetur tune toto illo tempore conjuges abstinere debere, et suœ incontinentiœ aliis modis consulere (5). Nomine loci sacri intelligitur corpus ecclesiœ, non cœmeterium, nec camerœ ecclesiœ adhœrentes et campanulœ{6).

« Loci publici, nec eliam privati, si forte videri possint conjuges aut audiri, maxime a liberis, non sunt opporluni, et merito ea solum de causa debitum denegari potest, cum actus conjugalis non possit lune sine peccato mortali exercer!.

14. «Quoad tempus. Tempore quo uxor jam gravidaest, c%im causa fdiorum procreandorum ducatur uxor, ipsa ratio conceptus et partus juxta legem cessnre debere usum con- 'jugii demonstrare videtur (7). Hanc esse communem SS. Palrum sententiam, ac prœcipue SS. Auguslini, Hieronymi, plurimi lexlus ex eorum operibus desumpti dissimulare non sinun! [Can. 4, c. 33). Unde gravissimi Iheologi ibi repcriri culpam, saltem venialem, existimant. Et hanc esse mentem sancli Thomee ex eo patet quod refert in 4, dist. 81, q. 11, art. 2, sanctum Hieronymum vituperare accessum viri ad uxorem imprœgnatam, non tamen Ha quod dt peccaliim morlale, nisi quando probabiliter timetw periculnm abortus. Quod sancti doctores, nuUo conlradicente, viliosum asserunt, hoc nulla labe inquinatum deflnire nec audemus nec deceret. Sit difûcilis, sit dura Icx illa absiinendi a matrimonio, dum uxores suntgravidae, hanc servasse plures insignes feminas, et €o tempore consortium conjogum déclinasse, diversa lestantur historiœ moauraenta. Veruni

vcniali, quje quidem grande malùm est, tantummodo quœslio sit,

(1) S. Thom. in Suppl., q. 49, art. 3, ad 4.

(2) S. Th. in 4, disi. 52, q. 2, art. 2, ad 4. (5) Ibid., dist. 26, q. l,art. 4.

(4) S. Anton. Summ. dicol., lit. 1, c. 2, § 23. (o) Toletus, Instruct. sacerd., 1, vu, c. 25, n.2. ((j) Sylv. inSupp., q.5, art. S.

(7) Domin.Solo, in 4, dist. 32, q. 2, arl. 3. (^) S. Hier, in eplst. ad Til., c. H ; S. Aug. de Uono conj., c. 6; S. Aiubr. in Luc, c. i.

cavere debent Ecclesiic rainistri ne ultra procédant. Imo nisi consuianlur saîius est eam rem silentio prœtermittcre, neintempestiva bujus veritatis manifestalio. quœ eo faciiius bona fide ignorari potest, quod plurimi moderni Iheologici milius sentiant, plus dotrinienli afferat, quam utililatis. Sane si ibi peccatum aliquod adesse existimandum sit, illud lotum est ex parte debitum exigentis. Nemo enim negat reddi debere petenti, si non sit periculnm abortus (8), quod perrarum experientia constat. Si quod esset talc periculnm, tune magis contingeret circa inilium conceptus, quo non salis facile uxoribus se gravidas esse innotcscit ; vel instante tempore partus, no scilicet suiïocelur. Quibus in circumstantiis providere debent conjuges ne quid mali eveniat ex usu malrimonii (9).

15. « Tempore fluxus menstrui, usum malrimonii mulli improbant ; alii, inter quos SS. Thomas et Bonavenlura (10), diciml mulicri menstruatœ nunquam licere debitum petere; si tamen vit ejns petat, aul petit scienter^ tune débet euni averlere precibus et mo~ nitis, tamen non ita efficaciter, ut possit esse occasio incidendi in alias damnabiles ccrru' ptelas, si ad id pronus credatur : aut petit ignoranter, et mulier potest aliquam occasionem prœlendere, tel infirmitatetn aUegare, ne debitum reddat, nisi periculum viro timeatur : tamen finaliter si vir non desistit a petitione, débet reddere debitum poscenti (11).

« De recens prœgnantibus, debitum posse denegare certumest, utpote huic offlcio non idoneis.

« Idem sanctuS doctor tradit, quo tempore vir seminifluus est, posse lamen absque peccalo debitum exigere, et uxorem reddere teneri (12).

« Cum antem Apostolus ad Corinthios scribens fldcles conjuges hortetur ut abslineant ad tempus, ut vacent orationi (/ Cor. vu, 5), sancti Patres admonent conjuges ut abstineant ab uxoribus diebus festis (13). Actus enim matrimonialis, ut habet sanctus Thomas (14), quamvis culpa careat, tamen quia rationem deprimit propter carnalem delectationem, hominem reddit ineptum ad spiritualia, et in diebus, in quibus prœeipue spiritualibus est vacandum, non licet petere debitum. Neuter tamen peccat tnortaliter, si debitum petat die (esta (15). Attendant confessarii, ad Apostoli verba, primum prsecepliva, nolite fraudare inviccm, deinde exhortatoria tantum, nisi forte ex eonsensu ad tempus, ut vncetis orationi. Unde concluderc pronum est, secluso periculo optimum quidem esse, si

(9) S. Anl. Sum. iv, p., tit. 1, c. 20, i^ 4.

(lu) S. Th. in :., dist. 52, q. un., ari. 2, qu;csliunc. 3. ^

(H) S. Bonav. in 4, dist. ail. 3, q. i, ad i. (12) In 4, dist. 52, q. 1, arl.2,îquuKSliunc. 2, ad I.

(10) S. Ambr. can. 4, caus. 55, q. 4; et S. An-., c. 2.

(14) In 4, dist. 52. q. t, art. 5,qn:vsliun(>. 2, c. I.

(15) Ibid., quxsi. un., art. o, (idusijunc. 2, cap. 1.

DEB

mn

conjuges inluitu piet.ilis et oralionis abstineant, sed mutuo tantum px covsensu: pelenli ercro aller denefjare non potest.

16. « Illud autcm fuit pie per muUa rétro ssecula in vim prœcepti in Ecclesia obsorvatum et traditum, ut saltem noclc sacram communione.'ii antécédente fidèles conjugcs a concubitu abstinerent. IS'nm, ut liabel anctus Hieronynius (1), si panes propositionis non poterant ab iis, qui iixores suas tetigerant, comedi, qiianto marjis panis ille qui de cœlo descendit^ non potest ab his qui conjugalibus paulo au te hœsere amplexibus violari atque contingi! Imo concilium Eliberitanum, saltem tribus diebus ante communionem abstinere prœcipit. Conveniens ergo ad tninus est eodem die abstinere a communione, nisi JHsta aligna causa oppositum suadeat, \U fesli solcmnitas, dies indulgenliarum , sperialis devotio, nota quœdum ex communionis omissione (2). Non sunt igitur reprehendendœ piœ mulieres quœ diebus featis vel cnmviunionis sese excusant a débita reddendo. Diciinus se excusant, non vero pctenli et instanti denegant ; obtineanl, si possint a maritis ut, sacris his diebus, abslineant a debito petendo; sed si forte vir petat, reddere débet uxor, ne tentet ma7'itum Satanas... et laqueiim injiciat.

« Hoc ipsum ex antique in Ecclesia invaluerat, ut fidèles ex pietate in adventu, et jejuniis quadragesimalibus ab usu conjugii abslinerent, in cujus velut traditionis signum, in adventu et quadragesima prohibitse sunt nuptiœ. Ganonistse (3) qui ad mentera veterum Patrum et conci'.iorum hanc quœstionem perlractant, hoc etiamnura pro lege servandum esse exislimant, saltem sub veiiiali. Atlamon post maturam discussiom^m, et an'.iqua disciplina cum usu prœsenti collata, ex operosa disimlatione illud unnm colligi posse \ idctur, pricceptuni vêtus transiisso in nuduin ac simplex consilium juxta quod, propdiclis lemporibus, carnale connnbium sccundum temperantite et castîe sobrielatis leges coercori débet, ita ut non teneatur cônjux aiterius inteniperantife indulgere ; et hicc est prœcipua conclu io ipsius Concina", salis fuso calamo hanc queeslionem pertractantis, qui et ipso ad evitanduni periculnrn incontinentiic sub gravi cnlpa teneri docet coiijugem dcbitum reddere tempore quadragesiniœ, eii-inisi fiai propterea jejunio setvando inhabilis. Secluso illo periculo, cum abstinere ab actu conjugal!, eo tempore, si non in prœcepto, saltem in consilio sit, laudaiida sane foret conjux, quae precibus et hortalionibus ageret ut marilus a petitionc debiti cessaret, si id obtinere possit s;ilva pace, et sine ullo incommodo; quippequai sequeretur velerum Patrum placita, conciliorum plurium décréta, et eam teneret agendi rationeni, quaî si non pra-cepli, sallem consilii est, secundum miliorem sententiam, quœ quidem sola in praxi leuenda est. Ubi enim conjuges sese intra ler-

(1) S. Hier. can. 1, 33, q. 4.

{%^ Sylvius in part, m, q. 80, art. 1, ad i et Ô,

minos castitntis conjugalis continent, non est officii nostri ad eos antiquain perleclionem revocare, de qua silere salins est. Si vero aliquando circumslantiicexig.int ulquîc fueril majorum continentia exhibeant, id non nisi raute et sunniia cum moderatioi\c referre dcbent confessarii, non vero in exemplum iiecessario scquendum trahcre.

17. i< Non est quoque opportunum tempus ad petendum debitum conjugale, illud quo conjux ita ebrius est, ut rationis usura amiserit. Non enim lune humano modo exigitur, rationis usu déficiente : potest ergo merito coujugi ebrio uxor non acquiescire, ut et somnianli cl dormienti. Tamea per accidcns potest uxor teneri conjugi ebrio debitum reddere, ne quid delerius contingat... qua de re undiquc angustiœ : tune enim fréquenter et infelix conatus est conjugis ebrii, et ralione deficienle, non curai quœ officii sui sunt, semenque effundit extra vas. Ex altéra parte, si non admittat uxor, in furorem se convertit amor : née minus fil seminis deperditio. Quid faciet uxor christiana in his angustiis deprehensa; majori malo occurret admittendo conjugem, utpole quœ sic possit efUccre, ut sit légitima consummatio matrimonii. .Etas decrepita conjugis non est ratio excusans a dobilo reddendo, nisi quis adeo sit senio confectus, ut matrimonium omnino consummare non possit. Nec sufficit quod 'quandoque non valeal, lune enim non est vera irnootentia. Voy. hipuis-