N0ÏE
caverunt.Iteraquia conjugescastitatem zelandoviri custodireconsueverunr,iUamDeiprovidentiatnper quam praecipitur, atque agitur ne anima corrumpatur, et Deos alienos atque alios sequens quodam * modo meretricetur, zelura Dei appellaverunt : sic et manum Dei , vira quâ operatur ; et pedes Dei, vim quâinommacusto&endaetgubernandapraetendit; et aures Dei, vel oculos Dei , vim quâ omnia percipitet intelligit;et faciemDei, vim quâ se manifestât atque digaosoitur; et caetera in hune raodum. Proptereà scilîcet quia nos ad quos sermo fit, et manibus solemus operari , et pedibus incedere, et quo fert animas praevenire, et auribus atque oculis, caeterisque sensibus corporeis, corporalia percipere, et facte innotescere; et si quid aliud ad hanc tanquàm regulara pertinet : hoc modo igitur, quoniam malum cœptum aliquod et in aliud transferre non facile solemus, nisi pœnkendo, quanquàm divinâ Provident iâ serenâ mente intuen tibus appareat eunctacertissimootdineadmiriistrari.accommodatissimètamen àdh«fnitemhomanamiïitelligentiam, quœinoipiunt esse, neque persévérant quantum perseveratura sperata sunt, quasi per pœnitentiam Deidicuqturataata. {S. AugUstinus, de Div. quœst. iximu^ quœsU 5a.) Viâ\ idem y de doit. Dei, lib. »xv , cap. *5 , et alibi passim.
Quoniam autem plorima de Deo corporeâ quâdam ratione aacris Lit te ri s symbolicè dicta reperimusç soi en do in et nos, quôd homines sumus, et «rassâ hâc carne circuradati',xhvinas, et sublimes, et immateriales Divinitatis actiones' intelligere aut effari non posse, nisi imaginibus, et figuris, et symbolis nostrae natnrae consentaneis utamur. Quaîcumque igitur de Deo incorporeo dicta sunt , symbolicè dienntur, et altiorcm quemdam sensum uabent. $implex autem est divinutn numen, om-
nique figurâ caret. Per oculos ergo, et palpebras , et visu m Dei, vira i psi us omnium rerum inspectricera, et ejus modi cogoitionem quam nulla res fugiat, intelligamus; per aures et auditum, etc. ( S, Cyrillus Alex. f de S. Trinitate. )
Sanctus autem Spiritus hoc ipsum hominibus in» sinuans, quàra sint ineffabiliasumma et divina,his etiam verbisnonnunquàm deDeoutitûr, quaeapud homines habentur in vitio; ac de his quae indigna videntur hominibus, et tamen dicuntur de Deo, admoneantur scîre homines, quôd nec illa jàm Deo digna sint,quœ dùm digna habentur apud ho mines, digna putantur Deo. Dicitur enim Deuszelans, sieut scri pt um est iDominus zelotes nomen ejus ; dicitur ira tus, undè scriptum est : Iratus est Domintts contra Israëlcm; dicitur pœnitens, sicut scriptum »jst : Pœnitet mefecisse hominem super terra m ; et rursùs : Pœnitet me quàd constituerim Saiil regem in Israël; dicitur misericors, sicut scriptum est : Misericors et miserator Dominus, patiens et multùm misericors ; dicitur prsescius, sicut de illo ait Àpo~ s toi us i Quos prœscivit et prœ destinant conformes fieri imaginis Filii sut : dùm nec zelus, nec ira, nec pœnitentia, nec propriè misericordta,nec praeseientia, esse possit in Deo. Haec namque omnia ab humanis ad ipsum qualitatibus tracta sunt; dùm ad noslraeinfirmitatis verba descenditur, ut quasi quibusdam nobis gradibus factis, et juxtà nos positis, per ea quae nobis vicina conspicimus, adsumma ejus ascendei e quandoque valeamus. Zelari enim dicitur qui cum cruciatu mentis castitalem défendit uxoris; irasci dicitur qui fervore auimi ad puniendum vi* tium accenditur; pœnitere dicitur cuiid quod fecit displicet , et è contra mutando aliquid, aliud facit ; misericors diçiiur qui pietatead proximum permo* \etur^ misericordia autem à misero corde vocata
efct, eo quod unusquisque intueatur quempiam miscrum, atque eicompatiens, dùm dolore animi tangitur, ipse cor miserum facit, ut eu m à miseria libcret cui intendit. Prœscire dicilur qui unamquamque rem antequàm veniat videt, et id quod futurum est priusquàm praesens fiât prœvidet. Deus ergo quomodo zelans est, qui in eustodiendà castitate nostrâ nullo mentis cruciatu tangitur? quomodo irascitur, qui iu ulciscendis vitiis nostrisnullâ perturbatione animi commovetur? quomodo est pœnitens, qui id quod scmel fecerit se fecisse nunquàm dolet ? quomodo habet misericordiam, qui cor nunquàm miserum habet? quomodo est praescius, dùm nulla nisi quae futura sunt prsesciantur ? et scimus quia Deo futurum nihil est, ante cujus oculos praeterita nulla sunt, prsesenlia non transeunt, futura qpn veniunt : quippè quia omne quod nobis fuit, et erit, in conspectu ejus praesto est ; et omne quod praesens est sciri potest potiùsquam praesciri. Et lamen dicitur zelans, dicitur iratus, dicilur pœnitens, dicitur misericors, dicitur praescius : et quia castitaiem animae uniuscujusque custodit, humano modo zelans vocatur, quamvis mentis cruciatu non tangatur ; et quia culpas percutit, dicitur iratus, quamvis qullâ animi perturbatione moveatur; et quia ipse immutabilis id quod voluerit mutât, pœnitere dicitur, quamvis rem mutensconsilium non mutet; et cùm miseriae nostrae subvenit, misericors vocatur, quamvis miseris subveniat, et cor miserum nunquàm habeat ; et quia ea quae nobis futura sunt videt, quae tamen ipsi semper praesto sunf, praescius dicitur, quamvis nequaquàm futurum provideat quod praesens videt : nam et ea quaeque sunt, non in aeternitate ejus ideo videntur quia sunt , sed ideô sunt quia videntur. Dùm ergo ad vèrba mutabilitatis nostrae descenditur, ex iis, quibusdam gradi-
bus factia, asceudat qui potest ad incommulabilitatem Dei ; ut videat sine zelo zelantem, sine ira irascencem, sine dolore et pœnitentiâ pœnitentem, sine misero corde misericordem, sine provision) bus praescientera In ilLo entra, nec praeterita^ nëcfuttira reperiri qneunt; sed cuncla mutabilia imrautabiliter durant; et qwae in se ipsis siraul existere non possunt, illi simul omnia assistunt; nihilque in illo praterit quod transit, quia in œternitale ejus,
toodoquodamincomprehensibili,cuncravoIumina saeculorum transeuntia manent, currentia stant. (& Greg. Mag., Moral., lib. xx, cap. 3a, n. 62, 63.)
(io5) Pluribus adhuc aliis norninibus divinam laudamus naturam, eamque, non ab aliis solùm rébus quae illi insunt> sed ab iis etiam quse non insunt norainjunus ; nam et principio carentem, incorruptibyem^mmortalem, infinitam, impassibiièm, in-
visiWlem^tfigiirâ darentem.(2uiaenim videri non potest, mvisibilis appellalur et inaspectabilis; et quàdanimtphantasiam transcendât, inaccessus vo oatuiy et infinités ; et qui neque finem habet neque principium,et q«bd omni couceptione atque intérim sit superior, iweorraptibilis et immortalis. Caetera item hoc gettus nomhia ex nobis significant quibus divina caret natwra: At bonus, justus, lux, vitay opifex universorum, Tector et gubeniator, et quajsuntgenenis ejuadenij ea significant qu* habet. {Theodoretus -, iermo 11 + de Prmcipiis.)
(fo6) Voyez ci^dessus^ partie *; chap. i,art. 5, *** 9« -
( it>7 ) Dieu es* intelligent; maiscommeni l'est-il ? L'homme est intelligent quandil raisonne, et la suprèroe intelifgence a a pas* besoin déraisonner; il n'y a pour elle ni prémisses ni conséquences;' il n y a pas même de propositions. Elle est parement «UuiUYe ; elle roit également tout ce.qui est', tout
ce qui peut être : toutes les vérités ne sont pour elle qu'une seule idée, comme tous les lieux un seul point, et tous les temps un seul moment. (/.-/.* Rousseau, Emile, liv. iv, Confess. du inc. savoyard!)
(108) Non enim more nostro ille quod est futurum prospicit, vel quod prsesens est adspicit, vel quod pr&teritum estrespicit; sed alio modo quodam, et nostrarum eogitationum consoetudine longé altèque diverso. Ille quippè non ex hoc in illud cogitât ion e mutatâ, sed omnino immutabiliter videt; ità ut illa quidem quae temporaliter fiunt, et futuranondùm sint, et pra&sentiajàm sint, etpraeterita jam non sint : ipse verô hœc omnia siabili ac sempiternâ praesenliâ comprehendat ; nec aliter oculis, aliter mente, non enim ex antmo constat et corpore; nec aliter nunc, aliter anteà/, et aliter posteà: quoniam non sicut nostra,iià«jus scienlia trium temporum, praesentis videlicet, et prfcteriti, vel f u t uri var iet ate mu t a tu r. Apu d quem non e s t im matatioy nec mornenti obumbratio. Neque enim ejus intentio de cogitatione in cogitationeor transit, in cujus incorporeo contuitu simul adsunt omnia quae novit; quoniam tempora ità novit nullis suis temporalibus netionibus, quemadmodùm temporalia movet nullis suis temporalibus molibus. (S. Jugustinus, de Civil. Dei, lib.xi y cap è ai.)
* {i 09) Non audeamus dicere quomodonovitDeus. Ne fortè hoc à me, fratres, expeletis ut explicem vobis quomodà côgnoscat Deus. Hoc solùm dico : Non sic cognoscit ut homo, non sic cognoscit ut Angélus; etquômodo cognoscit dicere «on audeo, quoniam et scire non possum. («S. Àugustiaus , Enarr. in psalni. xcix, n. 18.)
(110) Dixerunt: Quomodo scit Deus? et si est scienta in excelso. (Ps. lxxii, ii.)
(iti) Oculi Domini mullo plùs lucjdiores »unt
super solem, circumspicientes omnes vias hominum et profundum abyssi, et horoinum corda intuentes in absconditas partes. Domino enim antequàm crearentur omnia sunt agnita; sic et post perfeclura respicit omnia. (Eccl. xxm, 28, 29.)
Divinàe et ineflabili gloriae proprium ac peculia re est omnia scire, nihil prorsùs ignorare, neque praeteritorum, neque instantiuin, neque futurorum. («S. Cyrillus Alex. Comment, in Isolant, lib. ni.) Fid. id. lib. iv, orat. 1.
(112) Non est ulla creatura invtsibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus. ( Hebr. iv, i3. )
(11 3) De primis ergo illis divinis, incommutabilibus aeternisquerationibus, quoniam ipsa Dei sapicnlia per quam faeta sunt omnia, priusquàm fierint, ea noverat. (S. Jugustinus, de Genesi, ad lit. , lib. v 9 cap. i3, n. 29.)
(n4) Neminem enim vestrûm fore arbitrorqui negare audeat praescium esse, et fuisse, futurorum Deum. (S, Justinus, Dial. cum Tryphone, cap. in.)
* Jàm verô quidquid aliquandô futurum est, id omneDeummultoantè futurum praenôsse, ut Scripturaè abesset auctoritas, vel ipsamet ex Dei nolione is profecto demùm intelligat qui probè vim illam, et excellent iam divin» mentis inlelligit. {Origenes, Comment, in Gènes., lib. z, n. 3.)
Rerura subitarum in Deum non cadit nova repensque molitio, cujus scientiam non subterfugiunt quae gerenda sunt; quia nalura ejus universa quae sunt virtutis suac potestate complexa est. (S. Hilarius, in ps. cxvm, lib. 10, n. 1.) •
(1 15) Cùm vero alius liquidiore considérât ione ista pertractans quassierit quemadmodùm vel ipsa praescientia Deo congrnat , et invenerit hujus etiam
verbi notionem illius ineffabili Divinitate longé latèque superari, non miratnr utrumque de illo propter homines dici potuisse, de qno utrumque propter ipsura in congruèdiceretur.Quid enim est praescientia, uisi scientia futurorum? Quid autem futurum est Deo, qui omnia supergreditur temporaPSi enim scienlia Dei res ipsas habet, non sunt ei futur» sed présentes ; ac per hoc, non jàni praescientia, sed tantùm scientia dici potest. Si autem, sicut in ordine temporalium creaturarum,ità et apud eum nondùm suut quae futura sunt, sed ea graevenit sciendo, bis ergo ea sentit : uno quidem modo secundùm futurorum praescientiam; altero vero secundùm praesentium scientiam : aliquid ergo temporaliter accedit scientia» Dei ; quod absurdissimuro atque falsissimum est. Non enim potest quae ventura praenoscit nosse cùm venerint,nisi bis innotescant; et praenoscendo antequàm sint, etcognoscendo cùm jàm sunt. Itàfit ut (quod longe à verilate seclusum est) temporaliter aliquid accédât scientiae Dei; cùm temporalia qusepraesciuritur etiam praesentia sentiuntur; quae nonsentitbantur antequàm fièrent, sed tantummodô praesciebantur. Si vero etiam cùm venerint quae praesciebantur esse ventura, nil novi accedet scientiae Dei, sed manebit illa praescientia sicut erat etiam priusquàm venerint quae praesciebantur; quomodo jàm praescienlia dicetur, quandonon est rerum futurarum : jàm enim praesentia sunt quae futura cernebat ; et paulô posterunt praelerita. Praeteritarum autem rerum, sicut praesentium, nullo modo potest dici praescientia. Reditur ergo ut fiât rébus jàm praesentibus scientia, quae eisdem rébus futuris erat praescienlia : et cùm ea quae praescientia erit priùs posteà scientia fiât in Deo, adinittit mutabilitatem,et temporalis est ; cùmsit Deus, qui verèsum mèque, nec ullâ ex parte mutabilis, nec ullo roolu
uovitio temporalis.Placet ergo ut non dicamus praescientiam Dei, sed tantummodo scientiam. Quaeramus et hoc quomodo. Non enina scientiam solemus dicerein nobis, nisicùm sensa et inteilecta memoriâ retinemtis; cùm meminimus aliquid sensisse nés, vel intellexisse, ut ideo cùm volumus recolamus. Quod si ità in Deo est, ut possit propriè dici, intelligit et intellexit, sentit et sensit, admittit tempus; et sub- Tepit nihilominùs il la rautabilitas quae longé à Dei substantià reraovenda est. (S. Augustinus, de div. Quœst.y ad Simplicium , lib. u, quœst. a, n. a.)
(11 6) Voyez le texte de saint Grégoire, ci-dessus, a™ partie, chap. i er , note 104.
(1 1 7) Nihil eniro non semper cum Deo fuit quidquid in rébus est ; qùae etsi ad creationem suî cœpta sunt* non ta m en ad Dei vel scientiam vel potestatem incboata. Et testis est nobis Propheta, dicens : Deu,s y qui fecisti omnia quœ futura sunt. Quse enim futura sunt, licèt in eo quod creanda suut adhùc fient, Dea tamen, oui ia creandis rébus nihil novum ac repens est, jàm facta sunt; dùm et temporum dispensatio est ut creantur, et jàm in divinœ virtutis praesciente efficaciâ sint creata. (S. Hi/arius, de Trinit., lib. xn, n\ 89.)
(1 18) Sed est dicendum quod expraescientift Dei jàm ea facta sunt quae futura sunt. (S. Hieron., Comment, in Ecoles. , cap. x.)
(1 19) Omnia corda scrutatur Dominus; ét universas mentium cogitationes intelligit. ( / ParaL xxvni,9.)
Non praeterit illum omnis cogitatu$;et non abscondit se ab eo ullus sertao. \ Eccli. xm, ao.)
Ego Dominus scrutans cor, et probans renés.
(Jerem. xvn, 10.) - #
Nihil latet Dominum; sed arcana nostra propj ipsum sunt. (S. Jgnatius,epist.ad Bphes.,cap.xv.)
Me omnia nos Ira conspicit; ac oihil eum latet, neque ratiociniorum , neque cogita lionum , neque quidquamoccultorum cordis* («5>. Poljcarpus, epist. ad Ptiilipp. , cap. iv.)
Quippè cùm Deum, non fada solùm, sed etiam cogitata pateant. (S. Justinus, ÀpoL 1, cap. xv.)
Perspicit ille abdita et secreta, atque occulta considérât. Nec Dei ocuios potest aliquis evadere dicentis : Ego Deus approximans y el non Deus de Ion* ginquo. Si absconditus fuerit homoin absconditis^ egoergo non vùlebo eum? Nonne cœlum et terrant ego impieo? Videt iile corda et pectora singulorum ; et judicaturus est, non solùm de factis, sed et de rerbis et de cogitatiowbus nostris. Omnes ment» volunlatisque conceptus in ipsis adhuc clausi pectoris latebris imuelur. (S.Cyprianus, lib.de Lapsis.)
âpectat orania Dens;nihil est quod ipsum praetereat; nemo qui fallat cui omni praesentia quae futitra suot, et manifesta quae latent. Elenim si sol iste mundanus clattsisplerùmque domiciliorunfr babitaculis suum lumen interserit; quanto magis Deus summus, aeternus, etiam secreta penetraliS mentis htimanae,atque Angelorum consiiium scientiâ sua scrutât ur et praerenit! (S. Ambrosius, in psalm.xxxv Enarr., n. 11.) . Ocuios Dei simul universa cernenti» non abdita locoruni, non parietum septa recludunt. Nec solùm ei acta et cogitata, verùm et amenda et cbgitanda suutcognita : istaergo scienliasutnmi judicis, iste est treraendus aspeotus, cui pervium est omne solidum, et apettum omne secretum ; cui obscura clarect , muta respondent, silemiumconfitetur, et ôine voce mens loquitur. ( S. Léo, sermo XLiu y de Quac/rag.y,cap.S.)
(1 20) Ne quis autem ex bis quae exposuimus id à nobis dici colligat, fati necessitate omnia fieri, ex
eo quod praeterita jàm dixerimus. («S. JustinUs, ApoL i, cap. 43.)
(121) Non quod praescientia Dei causa sit eorum omnium quae futura sunt, et quae proprio motu arbitrioque nostro effecluri sumus. ( Origenes, de Oratione, n. 6.) Numquid iniquilas persequentium Christumex 0 Dei est orfa consilio; et illud facinus quod omni majus est criroine, manus divin» praeparationis arma vit? Non hoc plané de summâ justiûâ sen«* tiendum est, quia multùm diversum, multùmque contrarium est id quod in Judaeorum malignitate est prsecognitum, et quod in Christi est passione dispositum. Non indè processit voluntas interficiendi, undè moriendi; nec in uno extitit spiritu atrocitas sceleris, et tolcrantia Redemptoris. Impias furentium manus non immisi-t in se Dominus, sed admisit; nec praesciendo quod faciendum esset coëgit ut fieret, cùm tamen carnem ad hoc susceperat, ut fieret. («S. Leo > sermo lxvii, de Pas* sionc xvi, n. a. )
• (i2^)Enimveroinquiunt:Si huncautillum Deus injuriosum futurum, si has aut illas injurias illatu> rum ex aelernitate cognovit, nec tolli divioa praenotio pot est ; is profecto quem ejusmodi praeviderit,et injuriosus omnino futur us est, et talcs injurias illaturus. Adeoque fieri nullo modo potest ne ab aliis
injui iis abstineat. Tandemque concludunt : Si
Deo semel futurorum praenotio concedatur, arbitra no6tri potes ta tem funditùs esse tollendam. Quibus hoc modo respondendum erit : Deus,quod nulla res causam non habeat aliquam, dùm sub ipsum orbis moliendi principium futura sigillatim omnia mente percurrit, videt illico si factum hoc erit illud proindè secuturum; quod ubi extiterit, teriiujn ex eo quiddarn cœptum fore; hoc autera si
