NOIES

positum erit, et consequens iilud futurum. Itaque ad rerumfinem omnium cognitioneperductâ quidquid futurum est intelligit : nec tamen cujuslibet oronino rei, cur hoc illove modo eveniat, causa dicendus est. Quemadmodùm enim si quem imperitiâ temerarium ac praecipitera esse videas, eâque temeritate impulsum, lubrico se itinejri committere, ut eum labente fallenteque vestigio ruiturum intelligas; ipsi tamen prolapsionis causa non es. Ità plané sentiendum est deDeo, quod cujus modi quisquesit fulurus pratviderit, causas etiam quamobrem ejus modi sit fulurus , quaeque ab eo vel improbè vel praeclarè gerenda sint esse perspecta :atque ut libéré quod res est eloquamur, non Dei modo praenotionera rerum causam non esse (nec enim quem pec* caturum Deus esse praevidir, eum dùm reipsâ peccal ad facinus quasi manu deducit)^ sed etiam quod à communt sensu remotius quidem, sed verumtamen est idipsum quod futurum sit ejus modi praenotionis causam esse. Nequèenim idcirco fit, quod futurum esse cognoscatur; sed quod futurum* sit, idcirco futurum esse cognoscitur. ( Origenes % excerpta è tom. m Comment, in Gènes., n. 6, 7.)

Neque idcirco tantùm, sed ne vim ac necessitatem afferre ipsius praescientia putaretur, proptereà cum dubitatione quidam haec verba protulit; ne forlè dicerent aliqui : Praedixit Deus, et omnino evenire oportebat ; quod de Judâ soient dicere. Praedixit, inquiunt, eum proditorem futurum; et idcirco proditor factus est. O demeiitiam ! ô impudentiam ! Neque enim praescientia malitiae causa fuit. Mî,homo, absit.Non enim rébus futur is affert necessitatem ; sed praevidet tantùm : non quia praedixit Christ us, factus est proditor ille; sed quia proditor futurus erat, Christus idcirco praedixit. (S. Joannes Chrysost %} de Prophet, obscut^ hamiU 1, n. 4>)

Non enim quia ille ventura cognosciî, necesseest nos facere quod ille praescivit; sed quod nos propriâ voluntate sumus facturi, ille novit futurum, quasi Deus.(»9. Hieronjrmus, Comment, in Ezech, lib. n, cap. 3.) Fid. idem y Comment, in Jer., lib. v, cap. a6; Dial. cont. Pclag., lib. m, n* 6.

Non quia Dominas Judae voluntatrm animique institutum praedixit, vireximie, idcirco ille in proditionis cri m en lapsus est ; verùm quia homo nefarius proditionem parturiebat, ideo is qui abditos et occultos pectoris motus cernebat futura tanquàm praesentia demonstravit. (S. Isidorus Pélus., lib. î , epist. 56. )

(i a3) A. Undè tibi videtur adversum esseliberum arbitriumnbstrumpraescientaeDeiPQuiapraescientia est? An quia Dei praescientia est? E. Quia Dei potiùs. A. Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut peccaret ? E. Imo neeesse esset ut peccaret. Non enim aliter esset praescientia mea, nisi certo praescirem. A. Non igitur quift Dei praescientia est, necesse est fieri quaepraescierit, sed tant ummodo quia praescientia est; quae, si non certo praenoscit, utiquè nulla est. E. Conséntio : sed quorsùm ista? A. Quia, nisi faUor, non continué tu peccare cogères quem peccaturum esse praescires; neque ipsa praescientia tua peccare eu m cogérer, quamvis sine dubio peccaturus esset. Non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut î laque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientiâ tuâ non vis quod alius suâ voluntate facturus est; ità Deus neminem ad peçcatnm cogens, praevidet tamen eos qui propriâ voluntate peccabunt. ( S. Avgustinus, de Lib. arb. y lib. ni, cap. 4, n. io.)

(104) Non ex praescientiâ Dei liberum tolliarbitrium; sed causasantè praecederequareunumquodque sic factura siL (Hier., Corn, in Eccl 9 cap. vu.)

Non est autem consequens ut, si Deo certussit omnis ordo/oausarum, ideo nihil sit in nostrœ voluntatisarbitrio.Et ipsae quippè nostrae vol un rates in causarum ordine sunt quicertusest Deo,ejusque praescienliâ continetur; quoniam et humanae vohmtateshuraanorum operum causse sunt. Atque ità qui omnes rerum causas praescivit, profecto in eis causis etiam nos t ras voluntates ignorare non potnit, quas nofrtroru m operum causas esse praescivit.^. Augusl., de Civit. Dei, llb. v, cap. 9, n. 3.) Vid.idem^ de Lib.arb,, lib. m, cap, 3,n.8.)

Cujus praescienliâ neminem cogit ad pcccatum, ut mulli errantes dicunt. Si enim, inquiunt, praescivit Deos Adam peccaturum esse, non peccâre non potuit. Ex quo errore nascitur Deum causam esse peccati;quod nefas est dicere. Et illi tamen verbis suisaliigantur.Si enim quod praescienlia Dei habet necesse est fieri,ideo voluntate propriiVhomo peccavit, et non aliquâ necessitate; quia in praescientiâ Dei fuit ut voluntate et libero arbitrro, et non necessitate cogente, peccaret. Si ergo praescientia Dei non potest vitari, non potuit homo aliter peccâre, nisi voluntate, - nullft 'vi cogente, quia ità Deus praescivit illum peccaturum. Si ergo voluntariè, non coactus est ; si enim non coaetus est ad peccandum, potuit sine dubio non peccare, si veU let ; ideoquo pœnam mcruit, quia non -invitas pec^ cavit. { S. Piit rictus, de Tribus habitaculis, cap.\ t/

(ia5) Système de la nature, tom. 1, chap. 7, cl tom. 11, cfaip. 4«

(126) Restât ut qualis sit eoruiu (Déortiin) «atura consideremus;inquâ nlhilest difficiltusquàm àconsuetudîne oculorum aciem mentis abducere. Ea difficultos induxit, et vulgo imperitos, et similes philosophos imperitorum, ut, nisi figuris hominum constitutis, nihil possent de Dits immortalibus co-

gitare. (Cicero, de Nat. Deorum % lib. i, cap. ato.)

Io his onmibus senteutiis quisquis videt mentis naturam, et esse substautiam, et Don esse corpoream, id est, non minore suî parte minus occupari loci spatium, majusque majore, simul videat eos qui opinantur esse corpoream non ob hoc errare quod mens desit eorum notitiœ v sed quod adjungant ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam. Sine phantasiâ enim corporum quidquidjussi fuerint cogitare, nihil omnino esse arbitrantur. (S. Augustinus, de Trinitate, lib.x, cap. 7, n. 10.) Vid. idem, de Genesi ad lit. y lib. x, cap. 24 > n. 40.

(127) At enim quem colimus Deum, nec ostendimus, nec videmus. Imo ex hoc Deum credimus, quod eum sentire possumus, videre non possumus. In operibus enim ejus, et in mundi omnibus motibus, virtutem ejus semper présentera adspicimus, cùm tonat, fulgurat, fulminât, cùm serenat. Nec mirerissi Deum non videas.Vento elilatibusomnia

tamen non venit ventus et flatus. In solem adeo, qui videndi omnibus causa est, intueri non possumus; radiis acies submovetur; ©b tu tus intuentis hebetatur ; et si diutiùs inspicias, omnis visus extinguitur: quid ipsum solis artificem, illum luminis fontem, possis sustinere, cùm tu ab ejus fulguribusavertas,à fulminibus abscondas? Deura oculiscarnalibus vis videre, cùm ipsam animam tuam quâ viviûcaris et loqueris, nec adspicere possis, nec tenere ? (Minutius Félix, Octavius+cap. xxxn.)

Est ergo aliquid quop! non potest manus tenere; est aliquid quod non potest oculus videre; est aliquid quod non est sensibilitas.Non habes animam? Vidisti ista ? Restât ergo, quod animam non vidisti tuam, non est quod habes? (Eusebius, de Incorj)or. et invisib. Deo.)

•Quomodo credcndum non est quod corporeis oculisnon videmus? cùm vel credere nos, vel non oredere ubi corporeos oculos adhiberc non possumus, sine ullâ dubitatione videartius. ( S. Augustin nus, de Fide rerum quœ non vid., cap. 1, n. i.)

(ia8) Spiritus est Deus. (Jvan.iv, 24.)

Spiritus Deus, non tamen m a ter in m perroeans spiritus; sed materialium,spirituum et figurant ra quae iomundo sunt opifex; et visu et tactil indepréhens\is.(Taiianus 9 contra Grœcosorat., cap.iv.)

Quid est Deus? Deus est,sicut et Dominus dicir, spiritus. Spiritus autem est propriè substanlia incorporea et incircumscripta. Incorporeum verà est quod non constat corpore , vel quod non est secuudùm longum, latum et profundum. Incircumscriptum est id cujus nullus est locus, eô quod secundùm omnia sit omnibus, et in singulis totum, et in se ipso idem. (S.Ciemens Alex., Fragmentant ex libro de Provid.)

Non ergo, aut corpus aliquod, aut in corpore putandus est Deus, sed intellectualis naturae, simple*, nihil omnino in se adjunctionis admfttens, uti ne majus aliquid et inferius in se h a hère credatur : sed ut sit ex omni parte monas et , ut ità dicam, mens, et fons ex quo initium

totius intellectualis naturae, vel mentis est. (Origenesy de Principiis^ lib. i, cap. i, n.6.) Vid. idem, in Gènes, komil. m, n. aj et in Joan. } tom. xui, n. 21.) ï?<î

Illa autem natura libéra est à corporibirs, non solùm ut non sit corpus, sed et ut non habeat corpus. Nec enim ut anima incorporalis quidem est.'Circa corpus autem quodam modo est, aut corpus circa ipsam,aut quomodo quis voluerit dicere. Neque boc accipiendum de Deo est ; quia neque ■corpus est Deus, neque corpus circa ipsum, neque

in corpore est ipse. (Eusebius, de Incorpor. et invisib. eo.)

Nihil corporale secundùm nos, nihil inanium m Dei rébus est. Quod Deus est, Deus totum est. Nihil in eo nisi yirtus, nisi vita, nisi lux, nisi beatiludo, nisi spiritiis est. Materias hebetes natura illa non recipit ; neque ex diversis constat ut maueat.Deus, ut est Deus, quod est permanet. ( S. Hilarius, de Trinité iib. vi, n. i a.) Vid. idem, tract, in psal. cix, n. 3; et in psaL cxxix, n. 4*

Compositio quippè pugnae inilium est, pugna autem dissidii, dissidium sokitionis. Solutio porro in Deum ac primam illam naturam nullo modo cadit. Quocircà nullum dissidium admitfcendum est, ne solutio consequatur; nec pugna, ne dissirdium oriatur; nec composition ne pugna existât: ac proindè ne corpus quidem est, ne alioqui cornposilum quidem euro esse necesse sit. ( «S*. Greçorius Nazianz., orat. xxxiv.)

Quid est Deus ? caroj an spiritus ? Non caro -n tiquè, sed spiritus, cujus similis oaro esse non po«* test, quia ipse incorporais et inVUibîlisest; caro autem comprehenditur et videtur. {S.Amhrosius^ Hexameron 9 tib.vijcap.*),n. 40.)

Etsiautem dicatur in cœlohabitare Deus; nihil tamen in eo corporale intelligendutn est. Non enim in lqpo et circumscriptione di vinitateni esse dicimu*, quod et simple* sit r «t incorpora, ac cornpleat omnia. (S.Cyrill.Jlex., Comment, in Isàiam y lib. v.) Vid. idem, contm* Anthropomor^ epiH. .ad Calùsyrwm.

( 1 29;) Voyez ci-dessus, 1 part,, chap. t, n» 17 et suivans.

(i3o) Essai sur Fe»te»dero«nt humain , O». 1 1, chap* \\ parag.16 et 17.

(i3i ) Si corpus feeeris Deum, et corpus pfcenitur