NOT

(63} Hoc autem signiHcat quod posf adVentùm Ghristi omnia idola conticuerint. Ubi Apollo delphicus ei Loxias Delius ? Qui et clarius , et caetera idola futurorum scientiam pollicentia, quaereges potentissimos deceperunt ? Cur de Cbiisto nihil potuerunt praedicare, nihil de apostolis ejus, nihil de niinis et abolitione lemplorum? Si ergo suum interitum non potuére praedicare , ^quoniodd aliéna , vel bona , Tel mala potuerint nuntiare? Quod si aliquis dixerit multa ab idolis esse praedicta, hoc sciendum, quod semper mendacium junxerint veritati , et sic sententias lemperaverint, ut seu boni , seu mali , quid accidisset, ulrùmque possit inteUigi; ut est illud Pyrrhi régis Epirotorem : Jio le, Macida, Romanos vificere passe : et Grœsi : Crœsus irangressus Halym maxima régna perdes. ( S. Hyeronimus, comment, in cap. XLii Isaiœ , lib, xii.J

(64) Igilur in isto gradum conferamus, an qui yenturus Cbristus annuntiabatur jam Tenerit , an Yenturus adhuc speretur. Quod ipsum , ut probarî possit, etiam tempora sunt nobis requirenda, quan* d6 yenturum Christum prophetae annunliayerunt ; ut si ista tempora recognoyerimus , yenisse cum sine dubio « ipsum esse credanius quem yeuturum prophétie canebant; in quem nos, gentes scilicet, credituri annunliabamur. El cùm constiterit yenisse indu* bitatè , eliam legem noyam ab ipso datam esse credamus , et testamentum novum in ipso , et per ipsum nobis dispositum non dilEleamur. ( Teriullianus ad^. Judœos , cap, vu. J

(65; Superest, ut illud dicamus, quod ea qnae prsecedunt in aliis, juxlà yeritatem et ad implelionem referuniur ad Christum. (S. Hy^ronimus, comment, in Osée, lib. m, cap, ii.^

Quocircà, sicut oracula illa divina ad Abraham, Isaac et Jacob , et quaecumque alla signa , yel dicta

prophelica , in sacris litteris pnecedentibus facta sunt, ità etiam cœlei^ae ab isto regum tempore prophetiâe y partim pertinent ad gentem carnis Abrahae , partiiâ Ter6 ad illud semen ejus , in quo benedicuntur omnes gentes cohaeredes Ghristi, per testamentum noyum, ad possidendam yitam letemam regnumque cdelorum. Partim erg6 ad ancillam , quae in servitute générât , id est terrenam Jérusalem /quae «ervit cum filiis suis; partim Ter6 ad liberam civitatem Dei , id est veraib Jérusalem aetemam in cœlis , cujus fiiii homines se* cundùm Deum viyentes peregrinantur in terris. Sed sunt in iis quœdam quae ad utramque pertinere intel<llguntur; ad ancillam propriè, ad liberam figuratè; tfipartîta itaq^ie reperiuntur eloquia prophetarum. Siquidem aliqua sunt ad terrenam Jérusalem spectantia , aliqua ad cœlestem , non nulla ad utramque. (S. Augfistinus, de CwU, Dei, liù, xvii, cap. 5,J

(66) Et dominabitur à mari usquè ad mare , et à flumine usquè ad termiuos orbis terrarum,... et adorabunt eum omnes reges terrse ; omnes gentes seraient ei... Et benedicentur in ipso omnes tribus ter» rse; omnes gentes magnificabunt eum. fPs, Lxxi, 8, 11. 17.;

(67J At regem quidem ilbijitrem et magnum fuisse Salomonem, sub quo- templum illud quodrocatur Jecosolymitanum constructum fuit haud ignore. Sed nihil de his quae in psalrao dicuntur illi contigisse liquet. Nam ncc omnes reges eum adora verunt, nec usquè ad terminos orbis terrarum regnavit, nec inimici ejus coràm iilo cadentes terram linxô* runt. (S. Jusiinus f Diai. cum T/yphone, cap, xti.J

Sed et bic psalmus Salomoni caneredicitur, quse tamen soli competunt Christo. Docere non poterunt etiam caetera non ad Salomonem, sed Cbristum pertinere. Descendet, inquit , ianquam imber superiril" las, et velut slillœ stillantes super terram ; plai-

23r8 »OTE^.

eidafti descensum ejus' ^ et insetisibitem desc'ribeftf de coelo in earnem: Salomon autem, etsi descendit aliundè , non tatAen sicat imbèr , quia non de caela^ Sed sinorpliciora qu8e<]fue proporïam ; Dùndnabiiur , inquit « à mari ad mare , et àflumine usquè ad tér^ ffiinos terrte. Hoc soli datum est Gbristo: caeterum Salomon et modicœ Judaese imperayit. Jdorabunt iU lum omnês reges: quem omnes, nisl Ckristum ? Et seraient ei omîtes natfones : cui omnes , nisi Chriso ? Sit nomen ejus in Oinim: cujas nomeil in sBYtim, nisi Cbrîsti ? Jntè solem mànébit nomen ejus: amè solem enim seriffo Dei , id est Ghristus. Et benedi-' ceniur in illo uni^ersœ génies ; m Salonrone nallâ natio benedicitur ; in^Clmsto ver6 otoms. ( Tertul" lianus adv, Marcion^, lib, T, cap, g.J

Cui concordat eiiam illud quod in Sieptuagesîma primo^ psalmo de Christo canitur , qui erat de iserai-*" se Salôinonif oriturus ; quod quidém in hune modum se habet: Ùriètur in diébîm ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferaiur lima ; et dontîna^^ bitur à mari usquè ad mare , et àjlumine usquè ad terminos orbis terne, Hsee enim de filio Salomonis dicta sunX. r Eusebius , Demonsl, evang,, Ub» ftu.J Prseter libros divinae hislom iibi régnasse narratur ( Salomon ) , psatmus etiam lxxi titulo nominis ejus^inscriptas est, in qno tàm mnlta dicuntur , quse oranin6 ei cotfvenire non possuni ; Domino aufem Christo aperfissimâ perspicuitafeconveniunt, utevidenter appareat « quôd in illo figura adumbrata sit; in isto autenî ipsa Teritas prœsentata. Notum est enim quibus terminis conclusum fuerit regnum Salomonis; et taroen in eo psalmo* legitur, ut alia taceam : Dominahilur à mari usquè ad mare , et à yiumine usquè ad terminos orbis terrarum ; (faôd in Cbrislo videmus impleri. (^A Jugustinus , de Cwit. Dei, lib, xyti, cap, 6 , n^ a. J

ITOTE«. 2^9

{$è) Omnes enjin propbetœ , et lex usquè ad Joaiip nem propketaTeront. ^^<z<£A. xf, i3.^

(69) Finiaenim legis Christùs, ad justitiam omni credenti^ (Rom, x • 4'>^

Haec auteih oiqiûa in figura jcontÎDgebant illis : scripta sunt autem ad corruptionem nostram in quos fines sœculoram derenerunt. ( i Cor, x, m,)

Lex peedagogus noster fuit in Chri$to. ( Galat, m,

Umbram enim habens lex futurorum bonorum , non ipsam imaginem rerum. (Hebr, x, i,)

(70) Y. entr'autres , Origenes contra Celsum , lib. Il , no 84; in Itevit. HoniiL x , .p<> i ; Comment, in Matth. y lom. X , n« 10. *

S. Athanasius, Orat. i , contra Arianos, n^ 69.

S. Hilarius in psalm. cxviii, litt. 16, n^ i5 ; de Trinit. , lib. Y, n» 17.

S. Cyrillus Hierosol.vCalhech.. XVII, cap. 29.

S, Basiliàs, de Spirifu sancto, cap. xxi, n» 53.

S. Ambroirius, enarr. in psalm. lxiiî, n<> $7.

S. Hyeronimus, epist. àd' évàngelium, in cap. xi Jeremiae , lib. 11 ; in cap. v epist. ad Galat. , lib. ii; in cap. V , epist. ad Ephes. , lib. 11.

S. Joannes Chrysost. in Joàn., Homil. xv et xti, no 3. .

0 S. Angustinus, enarr. in psalm. txxxrv , n<> 4 î >° pçalm. xcvi , no a ; sermo XLvr de pastor. , n«> 33 ; sermo ctx de verbis Apost., n» 6 ; deCivit. Dei, lib. VII , cap. 32 ; contra Faustum, lib. xvr, cap. 9 et 38; deTrinitate, lib. iv, cap. 7, n® 11; decathechisaudis radibus , cap.- iii , n<> 6.

S. Cyrillus Alex. , de Ador. in spiritu et verîtate , lib. VI , circà med.

S. Gregorius-Magnus, Moral, prœfat. , cap. yi , n» 14 i in Ezech. lib. i , bomil. 6, n» i5. (71) S. Auguslinus, de Prsedest. sanctoram, n<» 17.

(71) Hue adde propheticorum sermoBum divinitatem , et legis inosaicse spiritum , adventn Jesu res<* plenduisse. Nec enim anté Christi adventum , manifestis «rgumentis ostendi poterat veteres scripturas divi ni tùs fuisse inspiratas. Christi autem adventusiis qui suspicari poterant legem et propheiias non esse divinas , perspicuè declarayit cœlesti gratiâ esse cons^ criptas. (Origenes , de Principiis ^ Ub. iv , n® 6. J

£1 hoc quidém ex orani scripturarum prophetica^ rum génère dictum esse intelligendum est , ne nisi in adyentum Domini ex yirgine in hominem pro^ creaudi intellects et recognitœ fuerint, int^UfgeDtiae eorum vis obsignata habeatur, et clausa. (S.. Hilarius , in psalmos prologus ^ n» 6.^

lUud Tolo probare Judœum , sublatis de Ghnsto prophetiis, ey«rtere maximam partem prophetiarum, nec posse apertè ostendere nobilitafeem yeteris , nisi novum admiserit. (S* Joannes ChrysosL, Expos, in psalm, cix , n® 2.^

Siquidem legis gloria in hoc sita est, quod ad Ghristum animos convertat. (Idem, in episL 2 ad Corinth, HomU, yii, n« 3.J

Lege libros omnes propheticos^ non intéllecto Christo ; quid tam insipidum et fatuum invenies ? Intellige ibi Ghristum : non solùm sapit quod legis, sed etiam inebriat. (S, Augustinus inJoan,., traçL IX, no 3J

(75) Numquidiion suntverba quseiocwtus est 0ominus in manu prophetarum priorum , eu m adhuc Jerussdem habitaretur, et esset opuleuta ipsa, et urbes in circuilu ejus, etadaustrum, et in campestribus habitarentur ? (Zaehar, vn , 7. J

(74) Quod si quis ex iîs qui libenter contradicere soient, non nostros hos libros, sed Judaeorum, eo quod etiamnum in eorum sjnagogis asserventur, proprios esse dijcat , ac frustra rdigiouem hb libris

NOTES. a'5 1

flôceptam a nobis referri; noreril ille ex îis ipsis quas in his libris scripta siint , non Judsporum , sed nostram esse horum Hbrorum doctrinae possessionem. Quod autem hi libri , qui religionis nostrae proprîi sunt, etiamnum apud Judaeos assenrantur, id providentiae divinœ nobis consulenti opus extilisse. Nam , ne ex Ecclesiâ proferentes locum suspicandae fraudîs praebeamus bominibus nobis oblrectandi cupidis , ex Judaeorum synagogis eos.proferri postulamus, ut ex ipsis illia libris qui adbuc apud eos asservantur , clarë et aperlè nostras esse pateat leges quœ à sanctis viris ad doctrinam scriptœ suM, f 6\ Justinus ad Grœcos cohorL , cap, jau,)

(7S) Yellem nunc adesse omnes jtidœos et gentiles; et hoc libro à Judaeis accepto psalmumit à légère. Neque enim ignoratis, et in judiciis et ubiquè, tune maxime à suspicione reraotum esse rerum testimonium , quando id fertur ab inimicis. Ut ergo hoc quoque eveniai , exhibeamus testimonium ex yeter i , ut et judaei et genliles pudore affîciantur: Judœi quidem videntes et non intelligentes , gentiles verd vidente» libres nobis aufferri ab inimicis. Neque enim potenint ea à nobis esse conficta dicere; cum non nos, sed qui Ghristvm ci^uxiûxeriHit , libros nobis qui de ejuêpotestateloquuBtur. (S. Joannes Ckrjrsost, , Eoc^ pas. in psalm. xuv, n» i.J

At yide sapientiam Del , scriptiiras prophetanim non sinit in Ëccla^iâ solum esse, sed et apud Judœos: ut illi coarguerentur , reliquit eos apud judaeos îndignos, Dei hostes, Christ! inimicos. Cur ergo hoc fecit, nec ab ilUs scripturas abstulik ? Eyidens causa est , nec multâ probatione opus habet : ut prsedicatio mea non suspecta esset. Si solus prophetas haberem, poslet incredulus contradicere. Ausus ne essem ego dicere , dixit Moyses, dixit Isaïas , aut dixit reliquus prophetATu^.ordo de Christo et de iis quœ tempore adven-

a3l NOTIES.

tus ejiis eveniura erant. Poierat quivis respoiSdere *. Uoclè Don sciraus Moyseni fuisse prophelam , et baee dixisse aut praedicasse, quemadinodùm vobis christianis ad confirmationem doctrinse vestae blaterare yisum est , propbetas nerapé fingere , et noraina fabulosa comminisci. Nos ne debemus hanc aulorilaiem admittere? Nimc vero contradiceoti , etiamsî niagnis munitus ratlociniis , orapis sublata occasio est; eo quod illa testimonia apud ipsos deposita sint, quae uos ad doginatum nostrorum defensioneni afferimus. ÇJdem, de mundi creaiione, Orat. iv , n° 5.)

(76) Et testimoniuN) quod ab hoslibus ferebatur, cum qui prsedicabatur sermonera , fide dignum reddébat. Hujus enim sermonis prsecones in médium producebant , et Abraham patriarchum , qui easdem promissiones àcceperit, et Isaacum promissionis fructum, et Jacobum qui eamdem benediclionem à pâtre fetulit, et Judam qui paternam benedictionia sortem suscepit, et Moysem qui haec prœdixit, et regem Davidem qui eadem vaticinatUs est, etisaïanà et Jeremîamquieadem prsedicaverant, et EzecHielem et Danielem qui bsec per spiritum praedicarunt ; to» tum pi^tei'eà prophetarum cboruin , qui nostra haec evidenlissimè antè oslendit. Videntes igitur qui audiebant jqdaeos confiteri hasce voces divinaa esse, mirâcula autem quae in Ghristi noi?iiue perfîcieb^ntur cohspicientes , et signa sua obsides; et pignora sermonum accipientes, prsedicàtionera quidem facile recipiebant ; credebaut autem Deo qui praedicabatur , et judseorum impias nugas abominabantur. Proindè judseorum incredulitas divinae prœdicationts non modo impedimentum non fuit , sed iis potiùs qui re<P sistereconebantur^ sermoni fidei autoritatum concisliaverunt. ( Theodoretus de provid. , orat -x. )

(77) Mode, fratres nobis serviunt judaBJ, tanquàm capsarii nostri sunt ; studeutibus nobis codices por-

tant. Andite in qub nobis serricrtrC , eC lïoiï sme causa. Gain ill0 f rater major qui occidit minorem fratrem, accepit siguutn ut occiderelur, id est ut maneat iste populus.-Apud lUos sunt prophetœ et lex; in quâ lege et in. quibus prophelis Christu$ prsdieatus est. Quandd agimus cura pagani^^ , zï ostendimus hoc evcnire modo in ecckàiâ Chris ti quod antè praedictum est de uomine Ghristi , de capite et corpore Chrisli , ne putent nos fînxisse jllas prscdictiones et ex his rébus quae accidôrunt, quasi futura essent , nos conscripsisse proferimus codices judsorurù, Neropéjudaei inin^ici nostn sunt-; de chartis inimici convin-^ citttr adrersaritts. (S. Augustinus , ennrr, in psalm. XI, no 1^,)

Prûplereà autera adhùc judaei sunt , et Hbros nostro» portent ad confusionem suam. Quandô enim vo^ kimuS ostendere prophetatum Chrîstuni , proferimus paganis istas litteras. Et ne forte dicant duri ad fidem, quia, nos çhristiani composuimus , ut, cura evangélio qood prsedicamus , finxerimus prophetas , per.quos prsedictum videretur quod prsedicamus : hinc eos conrincimu^, quia oranes istse liiter» quibus^ Ghristuft prophetatus est, apud judaeos sunt ; omnes ipsas litteras habent judaei. Croferîmus codices abinimicis, ut confundamus alips inimicos. In quali ergd opprobrio sunt judaei! codicem portât judséuSy undè credat christîanus : librarii nostri facti stint ; quomodd soient servi post dominos codices ferre ^

ut illi portando deficiant , illi legendo profîciant

Sic apparent judaei de scrîplurâ sacra quam por-^ tant, quomodô apparet faciès cs^cide speculo : ab aliis yidetur , ab ipso non yidetUr: (Idem, enajr» in psalm, ivi, no g.J

V. Idem, sermo ce înEpiph. 4»; sermo co , ii, in Epiph. 6 ; de Gonsensu evang. , lib. i , cap. 1 4 y n® 11 ; de Ciyit. Dei , lib. iv, cap. 34 ; lib. xviii, T. T. 10.

a34 NOTES,

cap. 4^ , 4?: Epistola gxlix, ad Pauliaum , eap. t ^ nog; contra Faustum, lib. xiii, cap. lo, lib» xvi , cap. 2i;contràdua8 epist. pelagianorum, lib. ii, n» 9.

(78) Y. Josephe, Antiq. jud.,'liv. zii, cbap. 3.

Quidam igitur homines inter judœos Dei prophetae exlitere , per quoa( spirilus propheticus futura pr»nuntiayit antequam fièrent. Horum yaticinia dili* genterobservabant^ quisecundùm tcmporem serieoi judaea regnarunt; cum eâ ut in ore yaticinantiuia emissa fuerant, propriâ bebcaeorum linguâ, in libris ab ipsis propbetis conscriptis possiderent. Ptolomœu» autem , rex iE^ptiorum y cùm bibtiothecam cons* trueret, ut omnium bominum scripta comportare conaretur, certtor de bis quoque yaticiniis factus,. Herodem tune judscorum regem per legatos regayit , ut libroa prophetarum ad se mitteret : ai rex quidem Herodes eâ quam diximus bebrœorum linguâ scriptes misit. Sed cum nota ^gyptiis non essenjt quœ scripta in illis erant, ilerûm, legalis missis, ab ipso petift, ut ad se mitteret qui bos libros in grœcum sermonem. transferrent ! quod cùm facium esset , apud iEgyptios quoque bactenùs libri manserunt ; ac ubiquè apud omnes extant judœos qui, quamvis legant, non tamenquid dicatur intelligunt, sed nos pro inimicisbabent , et non secùs ac y os. ft9. Justimis, JpoL i, cap. 5i.Jl

Deus ille, lantorum bonorum auctor, diyinse scien^ tiœ yi futurum intuitus, singulari egit proyidentia , ut quse de yenturo paulo post gêner is humani ser-yatore, eodemque sanctions erga unum praepotentem. Deum religionis omnibus sub sole gentibus doctore futuro, praedicla jam olim essent, ea demùm accuratâ explicatione patefacta , et publicis in biblib-^ tbecis coUocanda , cunctorum in lucem yenirent : immissâ bâc Ptolomeo régi mente diyinitùs, nimirùm ut qusedam quasi penus esset ; undè iUa post modum: in populorum omnium usum fructumquepromeretur^

WOTES. 235

Enim ver6 quorum aliter nulla nobis unquam à judaeis, suoruin nobis oraculorum cognitionem iavidentibus, copia fieret, eorumdivino consilio pro* yisîam interpretalionem accepimiis ; atque ab illis ipsis qui plurimùm apud eos , cum prudentia , tum gentilitiarum quoque lilterarum scientia prsstabanC,

elaboratam Cùm enim jam Salratoris nostri

tempora viderentur propiù» advenire , conducebatque maxime saluti omnium gentium quxcumque.à prophelis scripta fuerant^ intelligere , per linguam grsBcam, quam lerè omnes gentes intelligunt, judaïcamrscripturam universis proposuit. Aut enim pofit Salratoris nostri tempora non habuissemus, judœis ex invidiâ occultantibus ; aut corruptiores nobis dédissent , aut , sr recta habere potuissent , in susptdonem facile iraduclores vocarentur. Salrator erg6 noster, qui ut Deus omnia providebat , optimâ dispositione usus^, Ptolome» ^gyptiorum régi Iradueendorum librorum cupiditatem injecit. (Eusebius, Prœpar. etfimg,,lib. yiii, cap, i.J.

Pensées de Pascal chap« xv, n.^ q.

(80) Dticam< igitur initium à primo apud nos propheta et legislatore Moyse. Ac priùs quidem quibus temporibus fuerit ex gravissimis apud vos testiraoniis exponam. Nam non modo- ex divinis apud nos Listoriis, quibus nondum ob veterem majorum errorem , assestiri yultis , haeo demonstrare non aggredior, sed etiam exvestris, ac nihil ad religionem nostrampertinentibos: ut in tolligatift omnibus apud vos, styesapientibus, stye poetis , sive historiae scriptoribus , siye pbilosophis , sive le^slatoribus , anti<quiorem fuisse primum religionis nAstrœ magistrum Moysem ; quemadmodûm- nobis déclarant historiœ Xjraeoorum. CS. Justinus ad Grœcos cohort., cap, ix.)

Si quem audislis intérim Moysem Argivo luacho State est quadringenti» peuè annis. Nam et septie^m

mÎQÙs Danaum, et ipsum apud yos Tetustlssimum prœvenit. Mille clrciterannisclademPriami antecedit. PosseQt eliam dicere quingentis ampliùs et Homerum habens quos sequar. Caeleri qtioque propbetae etsi Moysi poslhumant , extremîssimi tamen eorum non retrosiores deprehendunlur primoribus yestris sapienlibus; ellegiferis ethistoricis.jf^^''^- ApoL,càp, xix.J

(8i) Anle Dominum Jesum Christum Joannes pi^m issus est : missi siint prophetœ per s ipeiiora ssecula ; Dec defuerunt qui Christum pi^dicàrent. Tantus eoim judex venturus erat , ut niulti deberent prseire praecones. Ab ipso porsùs exordio generis humani non cessavit se Christus prophetare, et yentu* rum praenumlaï^. {S. Augusiinus , sermo cccix inter dubiosy in nat S. Joan-BapL i, n» i.J

(8a) Proptercà ergo, yelut ore uno , et lîngiia una, tum de Deo et mundi origine , tum de hominis créa» tione , et animse faumanse immortalilate , et de futuro post banc yitam judicio , tum de omnibus rebus quarum nobis cognitio necessaria est, suramâ et secum ipsis constantiâ, et in ter se consentione nos docuerunt ; idque cum yariis loçis et temporibus divinam nobis doclrinam traderent. {S, Justinus ad Grœcos cehort. , cap, yui.J

Yidere est quam amîca inter se et consona , prophétie omnes locuti sunt, uûo et eodem spiritu, de singnlari Dei imperio, ihundi origine, et hominis creatione pronuntianles...... Et quid multitudinem

prophetarum enumerem , qui et multi fuerunt , et derd>os innumeris am.îcè inter se , et consentaneè dixerunt. (Theopk, AnUoch, adAntoL, lib, ii ,c. 55,J

Quanto igiliir magis yeritas à nobis cognoscitùr , qui à sanclis prophetis , sancto Dei spiritu plenis didicimus. Hinc constna omnes prophetae, et amic% inter se dixerunt , ac futuros totius mundi erentus prseiiuntiarunt* Ipse enim prsedictarum rerum et jam

perfectarufii eventus potest discendt , vel potiùs veri cupidos edocere veraesse, qnse ab illîs de temporibus elanois ante diluvium elapsis pncdicta sunt; quo modo scilicet se habeat ad origine mundi ad nostram setalem séries. (Ibid., lib. \\\, cap. in.)

Conlirinat autem fidei nostrœ yeram et salularem professtonem , idem alque unus in plurimis spiritas propbetiœ, per successiones et inleryalla non demutans religiosœ doctrinse praediçationem. (S. Hilarius, de TriniL y lib, v, H" 38.^

(83) Hœc dicit Dominiis. Deus : Tu erg6 ille es de quo locutus sum in diebiis antiquis, in manu servorum raeonim prophetarum Israël, qui propbetaverunt in diebusillorum ,tcmporMm; Ut adducerem te super eos. fEzech. xxxviii , 17 J

£t incipiens à Moyse et oranîbu's prophetis , interpretabantur illi s in omnibus scriplurjs quae de ipso erant. (Luc, xxiv, 27 J

Huic omnes prophetse testimonium perhibent, re* raissionem peccatorum accfpere per nomenejûsom* . nés qui credunt in eum; fjéct, x, 43 .J

Venit erg6 Jesus-Christus , non ab uno proph»ta , sed ab omnibus prœnuntîatus. Et Celsi ignorantia fuit Judaeum introducere dicentem ab uno prophetà Qhristum prsedictùm fuisse. {Origines contra Celsum, lib, II, no 79.)

Ne obliviscaris nostrî, quibus de futuro adventu tuo omnium prophetarum ora cecinerant. (S, Hyer(h nimus. Comment, in Isaiœ, cap, xiv,> lib, 3.J -

De omnium nostrûm serrât ore Gbfisto semper frequens sermo est apud sanctos propbetas : nec admonere destiterunt ; sed perspicuô denuntiarunt suis^ temporibus venturum in bumanâ forma Deum Yerbum, et miracula operaturum divinitùs. fS, Cyrillus Alex, f Comment, in Is, , lib, y, tom. i,)

(84) Omnem prophelicum sennonem ex dirini

spirilûs in5tinctu profectum non in obscaro est , eu m legîmus , Hœc dicit Donùnus ; et îterùm : Judite verhum Domini ; et rursùfn : Quoniam Deus locutus est; et in eodem : Os Domini loculum est isla, (s, Hilarius , tract» in psaim, xxxyiii, n*» i.J

Mos erat omnibus qui Dei dicta in alios transmittebant, illud anle omnia constituere, se nihil à semetipsis loqui; sed divina se proferri oracula et scripta ex cœlis delata. {S, Joannes Chrysost., expos, in ps, cix,no aj

(85) Voyez Js. yi, 8, 9; Joan. i, 4 ^^ ^; Ëzecfa. III , 4 et seq. ; et alibi.

(86) Voyez Osée, 1,1; Joël , i , i ; Jonas , i, i ; Mich., I, i; Sophon., 1,1; Agg., i, 1; Zachar, i. i; Malach. , I, 1 ; et alibi.

(87) Extilere longé ab hoc tempore viri quidam istis omnibus qui philosophi aeslimantur antiquiores , beati et justi et Deo cari, qui spiritu sancto afflante loculi sunt, et futura vaticinati sunt, quae quidem nunc jQunt : prophetœ Tocantur. Hi rerum soli et Tiderunt, et bominibus nuntiarunt, neminem me« tuentes, neminem rereriti, nec gloriae cupiditate vicli. (S. Justinus, DiaL cum Tryphone , cap* yu,J

Sed Dei bomines, cum à sancto spiritu efferrentur, ac prophetse essent, divinitùs docli et sancti et justi fuerunt, utpolè à Deo afflati et eruditi; Qoamobrem hâc etiara merced'e dignali si^nt, ut Dei instrumenta fièrent, et sapientiam quae ab eo est caperent. (Theo^ philus ad Anlolycwn , Uh. ii , cap, g.J

Verum- è judaicis propbetis, alii ante sapientes erant quam prophétise donumacciperent, alios-pro-' phelia illuslrayit et sapienles fecit. Hi yitse genus sectati difficile ami latu, constans, liberum, et mortis periculorumque melu inconcussum, fuerunt à proyidenliâ electi, quibus divinus Spirilûs-, ejusque eloquia committerenturti Docet enim ratio taies esse

debere summî Dei prophelas , quibus cum constans Âodstenis , Crateris , Diogenisque gravitas pro ludo habebitur. Propter verilatem et libertatem in reprehendemis peccatoribus , lapidait sunt , secti sunl, tentati swit, in occis ione gladii mortui sunt, circuie^ runt in melotis , inpellibus caprinis , egenies angus^ tiati, afflialiy in soliludinibus errantes, in montibus et speluncis, et in cavemis ierrœ; quibus dignus non erat hic mundus ; intenti semper in Deum , Deique inyisibilia, quae, cum sensîbus non yideanlur sempiterna esse necesse est. Singulorum prophetarum yita litteris mandata est : sed salis est in prœsen^iâ perpendere qualis vita fuerit Mojsis, cujus in lege prophetias habemus, qualis Titae Jeremiœ, quam propketiarum ejus noraine notus liber reprae» sentat; qualis Isaise, qui inauditâ austeritate très annos nudus et discalceatus ambulavit. Puerorum etiam, yidelicet Danielis ejusque sociorum vitam considéra, quam austera fuerit; qui ab animatis abstinentes, aquâ et leguminibus vescebantur. Si antiquiora considerare putes , evolve yitam Noë , cujus prophéties sunt ; Isaaci , qui filîo suo benedio tionem prephetiœ impertiit ; Jacobi , qui duodectm filiis dixit: Yenite, ut annuuliem vobis quae futura sunt in novissinus diebus. Hi , sicut alii innumeri , qui Dei fueruot prophetse , praedixerunt etiam quœ

ad Jésum pertinent.. Quo circà /iiihil facinius

Pithise, Dodonidum, Clarii, Branchidarum , Âmmonis, alioruraque sexcentoruro, qui yates habiti sunt prœdictiones. Ideo autem quae in Judœâ praenuntiata sunt admiramur, quia yidemus illorum hominum seyeram , constantem, honestàmyitam, fuisse dignam divino spiritu, qui singulari ratione, nec simile quidquam habente daemoniorum praedictionibu», res futuras praesigniiioat. fOrigenes contra Cels»,

24 O TSOTES.

Pretereà Toluntas fingendi eorum est, qui opes appetunt, qui lucra de^iderant : quaeites procul ab illis ^aDctis viri3 abfuit. Ita enim delegato sibi officio funcli sunt , ut dereliclîs omnibus ad tutelam TÎtœ necessariis, non mod.6 in futurum, sed ne in diem qutdém laborarent ; content! ex temporali ciboqqeni Deus subministrassel : et bi non modo quaestum nuUum babuerunt, sed étiam cruciatus$ alque mortem. fLactantius, dmn, lnstiL,lib, i, c^p, ê^,)

Beali propbetae, cum baud niedtocri cura de bis quae nos spectant affîcerentur., ul post spiritu afflali , accuratéque res considérantes, obsecrarunt ut Dei Yerbum bominibus adjutor ac redemptor adreniret; îpsi nimirùm ac qutdem soli, tribuentes ut Deo, eos qui ad extremam calaroitatem peryenerint sal- Tare. Fuerunt enim optimarum rerum magistri, salutisqiie viam prœmonslrantes, sapientés, atque induslrit. Quo enim non Laudis génère floruerant? (S, Cyrillus^Alex., m Exod. , liV. i, art. de Fisionê Moisis in ruho.J

(88) Voyez Isa. xz, 2, 3; Jerem^ ziir, i ëts^.;xix, t, 1; xxTii) 2 et seq. ; xliii, 8 et seq.; Eïécb. m ,

1 et s&q. ; xii ^ 5 et seq. ; xxit, 5 et seq. ; Osée i ,

2 et seq.; etc. Voltaire, Pbilosopbie de Tbistoii-e, cbap. XLIII , reconnaît que la manière d'exprimer par des actions ce que Ton voulait faire enteiidre. était très-usitée parmi les orientaux ; et il en rapporte des exemples tirés de Fbistoire, soit sacrée, soit profane*

(89) Audiens sapiens sapientior erit , et intelli* gens gubemacula possidebit; Animad?ertet -parabolam, et interpretationem , verba sapientium, et senigmata eorum^. (Froy. i , 5, 6.)

Sapientiam omnium anttquorum exquiret sapiens et in prophel^is vacabit. Narrationem rirorum nominatorum cousc^'yabit : etin.yersuliisparlibolaram

fiîmul introibit ; occulta proverbiorum eiquiret , et in abscondilis parabolarum cohversabitur. fEc. xxxix,

(90) Obhujusmodi igUur conjecturas primumpraestructionem eorum depellam quâ yolunt omnes prophetas per imagines concionatos : Quando si ila esset , nec ipsae qiiidem imagines distingui potuissent, si uoD et reritates praedicatœ fuissent , ex quibus imagines delinquarenlnr. Âtque adeo, si omuia figurae, quid erit illud cujus figunc ? Quomodo spéculum obtendes, si nusquam est faciès? Adeô autem non omnia imagines , sed yeritates ; non omnia umbrsB , sed et corpora : ut in ipsum qùoque Dominum insigniora quâque iuce clariùs prsedicarentur. (Tertul" lianus de Resurr, camis ^ cap, xx,J

(91) Voyez Dissertation sur les miracles qui ser- Tent de fondement à la religion , première partie, ehap. I?, no 37, 38.

(92) Nùm cùrn sors illa édita est opulentissimo régi Asiœ, Cresus Haljrn penetrans magnam pervertet opumvim, boslium vim sese pervasurum putavit : pervertit autem suam. Utinjm igitur eorum accidisset , Tcrum oraculum fuisset. Cur autem hoc credam unquam editum Crebo ? Âut Herodotum cur tcraciorem ducam Ennio ? Non minus ille potuit de Greso , quam de Pyrrbo fiagere Ënnins. Quis est enim qui credat Apollinis ex oraculo Pyrrbo esse responsum: Aio te, lEacide y Romanos vincere passe. (Cicero, de DiiHnatione, lit, 11, cap, 56. J

(93) Quae si signa deorum ^utanda sunt , cur tam obscura fuerunt?Si enim ut intelligeremus quid esset eventurum , apertè declarari oportebat : aut ne occulté quidem , si ea sciri nolébant. ( Cicero , de Di^ vinaiione, lib, 11, cap, 25. J

(94) Q^J"* ^"^* ^*^i' Porphyrius unirersa, compléta et transacta negare non poterat , in banc pro-

rupil calomniam, ut ea qusein consummalione mundi de Anlichristo fiitura dicuptur, propter geslorera in quibusdam simiUiUidinem sub Anliocho Epiphane impleta contendat: cujus impugnatio testimonium Ycrilatis est. Tanta enim diclorum fides fuit, ut propheta incredulis^homioibus non videatur fu lura dixisse, sed narrasse praeterita. f5. Hjreronimus, PrœfaU in Danielem. )

(95) Et babemus firmiorem prophelicum sermonem cui benè facitis attendenles, quasi lucernœ Lucenti in caliginoso loco , donec dies elucescat , et lucifer orialur in cordibus vestris. (^ Pelr. i , 19 J

(96) Et ait : Vade, Daniel, quia clausi sunt signalique sermones, usquè ad praefinituin terapus. C^an.

('97) Et nunc dixi vobis prjùs quam fiât, ut cùm factura fuerit , credatis. (Joan. xiv , 29.;

{98) Sed quemadmodum providentia apud eos qui

eam probe perrecerunt, nihil quidquam detrimenti ca-

pit ob ea quae non comprebenduïitur; ità neque scrip-

turœ divinitati, per eam lotam dififusœ quidquain^e-

trahitur, exeo quodingeniinostriimbecillitas in unâ-

^«âque dictione minime possit pervenire ad arcanum

senlentiarum splendorem, in humiU et abjectâ locu-

tionedelitescentem.rOr/gr., dePrincip., hb. iv, n07^

(99) Q«o<i ^' ^^S^*'® volueris, probabis quanlae dif-

ficultatis sit divinam ^cripturam , .et maxime prophe-

las inlelligere, et interprelum vitio , quae apud suos

puiissimo cursu orationis labuntur , apud nos scatere

Titio rs, Hyerommus, epist^xxxJ^ ad Pammachium,)

Ouœnam igitur est secunda causa propter quam

difficilius Vêtus est Testamentum quam Novum: non

habemus nativo nostro idiomale scriptum apud nos

Velus Testamentum; sed aliâ quidem linguâ composi-

tum est , alia verô nos illud legendum babemus : nam

à principio bebraico scriptum est idiomale; nos au-

tem graecâ linguâ zpressum accepimus. Cùm yerà in alteram linguam interpretatione translatum fuerit , roaxtmam habetdifficultatem. fS. Joannes Chrysost, de PropheU oh se, , HomiL 11, ii« a.J

(100) Daas ifnque causas eloquii adlego agnoscendas abbinc adversariis nostris: Unam, quâ futura interdùm pro jam transactis enuntiatur. Nam et divinitati coropetit, quscumque decreyerit, ea perfecta reputare ; quia non sit apud lUum differentia lemporis, apud qnem uniformem'statum temporum dirigit «terni tas ipsa. Et divînationi propheticae magis familiare est id quod prospiciat , dùm prospicit jam Tisum atque ità jam expeclum^ id est omni modo futurum demonstrare, sicui per Esaïam : Dorsummeum posai in flagella, maxillas autemeasinpalmas. Faciem meam non auerti à sputaminibus, (Tertullianus adv. Marcion, lib. m, eap. S,J

Non est autem ex eo perturbatio intelligentiœ suscipienda, quod quœdam ex praeterito prophetœ lucuti sunt. Jam enim de boc eodem in plurimis locis rationem^ et fréquenter edidimus; Deo namque complectenti in se omnia , futura pro factis sunt ; et eu jus tam fidelis prsescientia est, ut quœ nundùm gesta sunt , tamen ab eo jam perfecta , et pro prœteritis habeantur et gestis. f «S. Hilarius in psalm, cxxn, n» io,J

Nec dubitandum quod praeteritum posuit quod erat futurum. Hsec enim consuetudo est propbetiœ , ut quœ futura sunt, vel quasi praesentia , yel quasi facta dicantur. f& Ambrosius , de Fide, lib. i , cap, i5 ,

Mos enim bic est propbetarum , ut mnltis in locis, tauquàro prseterita , futura praedicunt. Nam quemadmodùm fieri nequit ut quœ jam non evenerunt non eyeniant , ità neque ut boc , tametsi futurum est non eveniat. Proptereà nimirùm per speciem tem-

244 KOTES.

poris praeteriti ut hâc ratione fîeri non posse sigoificent quin exitum habeant, ac prorsùs eveniant. Sic David , crucem designans , aiebat : Fodenmt manus meas et pedes meos ; non àixit Jbdiunt , seàjbde^ runU fS, Joannes ChrysosL in illud: Pater, si pos^ sibile est, n^ i.J

In propbetiâ bené miscentur futnra praeteriiîs, quo utrùmque significelur. Quin ea quaë yentura prôphetantur, secundùm tempusfutura sunt; secundùm scientam veto proph€tautiuni , jani profactis haben* da. Miscentur quoque pnesentis lemporis veiba. {S. Augustinus , enarr. in psalm, m, n» 5.J

Gonsueverunt sancti propbetae ssepé numéro etiam videre quo pacto olim evenient, quae ab ipsis praenunliantur, et ea tantùm non prsesentia et reipsâ intueri, quœ multis post tempoiibus patebunt, ut beatusisaïas. (S, Cyrillus Alex, , Comment in Mich^, cap. a. )

Quae mullis post saeculis gesta sunt , sanctis prophetisità prœmonstravit , ut non dicerent audiviinus, sed vidimus. ( Theodoretas in Is, , cap, uii.J

Qiiod idcircô à Domino quasi praeteritum descrihipir , quia quidquid foris futurum est in opère , in* tus jam factum est in prœdeiitinatione. fS. Gregorius- Mag, , MoraL , lib, xxviii, cap. 5 , n® i^,J

Proptereà, Sanclo SpiVitu replelus, quasi transacta narrât quee facienda prœvidet ; quia et in praedestinatione jam facta sunt quas adhùc in opère sequuntur. (Idem, in Ezech, , lib, i, Homil, ro , n*» 26 J

(loi) Sed cùm prophetarum verba velut aliquâ ex personâ efferri auditis , non ab bis qui afflati sunt, sed ab eo quod illos movebat \erbo divino dicta existimate. Interdùm enim prsenuntiantis more futura exponit ; interdùm ut ex personâ Domini omnium , et patris Dei loquuutur; interdùm ut ex personâ Christi , interdùm ut ex personâ populorum , Domi-

KOTES. 245

no aut ejus patri respondenlium loquitur. ^S» fuS" tinus y Apol, I , cap. 36.^

Qui non perceperit proprietalem personarum divinae scripturâe, tùm eorum qui loquuntnr, tùm earnm ad quas verba fiunl, mullain illi oratîo confusionem praebet , qiiserenti quienain persona loquatur, quaenam audiat et quaenam dicendi finem fecerit, cùmsspè altéra ad quam fît sermo , servetur et retineatur; et alla ad eamdem loquatur, aut contra maneat persona loquens, cùm ea ad quam erat sermo non ampliùs audiat, sed dictum tertia qusedam excipiat. Inteidùm ambse mutantur, tàm loquens quàm audiens ; aut si adbùc ambse maneut, non apei^ tè oslenduntur manere. Quid autem attinet exempla quserere singulorum , cùm prophetœ omnino istorum diâerentiâ sint pleni? Quse eliam causa est non vul- ^aris , cur obscuritas dictorum non sit distincta : est autem is scripturœ mos ut ab uno sermone ad alium illicd transiliat; idque obscure et confuse admodûm, prophetœ faciunt. (Orig» , èparvo tomo in caniicum )

(102) Et notandum est quod in prophetis, maximèque in Ezecbiele et Jeremiâ , nequaquàm regum et temporum ordo sorvetur , sed praeposterè quod juxtà historiam posteà factum sit priùs referri, et quod priùs geslum sit posteà. Aliud enim est historiam , aliud prophetiam scribere. (S. Hyeronimus , in cap, Jerem. xxi, lib. ^.J

Possumus autem hoc dicere, quod in prophetis nequaquàm bistorîœ ordo servetur « dunlaxat non in omnibus , sed aliquibus in locis. Neque enim narrant praeterita, sed fuLura praenuntiant , prout voluntas Sancti Spiritûsfuerit. (^/^e/n^ in cap* Ezech, iLxx.lib. g.J

(io5) Prophetœ ided obscurisunt, quia personse in his plurimse commulantur. (S» Hyeronimus, in cap. Is. XXI , lib. 5.J

a 46 nOTEs.

Pei^onarum mutatio maxime in propbetis difficilem intellectiim facit. Quae si suis locis et causis, temporibusque reddantur , pleaa fient quae yidebantur obscura. (Idem , in cap. viii Jerem, , lib. a. )

Hincyel maxime obscuri sunt prophetœ, quia repente dûm aliud agitur , ad alias personas mutatur. (Idem , in cap. ii verbwn. )

Gonsueludo prophetis est, nunc bta, nunc illa aspicere ; et ab illis in aliud subito yerba derivare. (S. Gregorius^Mag, , in Ezech. , lib. r , Homii. 7^ n» i.J

(io4) Nam iàeb cœtanei homines propbetias illorum descripserunt et seryarunt, ut posleà eas legentcs tanquàm eloquia Dei admirarentur ; et utilitate perceptâ , non solùm ex reprehensionibus , admonitionibusque , sed etiam ex praedictionibus quas eyentus docebat à diyino spiritn fuisse éditas , conformem tali doctrinœ pietatem exercèrent, legique et propbetis obtemperarent. Atque banc ob causam, quaecumque audientibus ad morum eroendationem utile erat primo aspectn intelligi, ea propbetœ, juxtà Dei yoluntatem , nullâ obscuri ta le prolulerunt. (ï)rigènes contra Celsum , lib. yii , n« 10. ^

(io5) Quamvis enim tutè per propbetias prœdicatum fuisset Cbristum cssepassurum, ac posteà omnibus imperaturum, id tamen à nemine intelligi poterat, donec ipse discipulis persuasit haec in scripturis nomiuatim esse prsedicata. Clamabat enim antequàm in crucem ageretur : Oporlet filium bominis multa pati , et rejici à scribis et pbarisœis , et crucifigi , et tertiâ die resurgere. (S. Justinus , Dial. cum Try'^ phone, cap, Lxxyi.J

Omnis enim propbetia , priusquàm babeat e£fectum , enigmata et ambiguitates sunt bominibus. Cùm autem yenerit tempus, et eyenerit quod propbetati^m est , tune propbetiœ babent liquidam et certam

expositiqnem. ^»S. Irœneus contra kœr.^ lib, iv, cap,

Successerunt mulli pnecoDes, et dixerunt futura ista tempora ; sed ità dixerunt, ut quibusdam figuris rerum tegerent sententias suas , ipsuroque toIumen quo tecta est yeritas in libris antiquorum tune tolleretur , quandô ipsa veritas è terra oriretur. (S. Augustinus ^ enarr. in psalm. xcviii, n° i.^

Objscura enim olim hsec (prophetia ) Judseis fuit, ut litlerarura monumentis prodita benedictionis gentium meinoria servaretur. At ubi praedictae erentu cornprobatae , et scriptœ res confirmatae snnt , tune in reliquum aperta , et perspicua facta sunt oracula pro* pdelarum. Quicumque enim propheticos libros legunt , ab ipsis rébus interprelationem percipiunt. ( Thcodoreius , in Ezech. Argwnentum, )

(106) Cette vérité ne peut pas être cou testée, et n'est ■ pas contestée par les rabbins modernes. D'ailleurs, plusieurs de nos écrivains , très*versés dans la connaissance des ouvrages rabbi niques , Tont démontrée en rapportant des passages formels de ces ouvrages. On peut consulter entr autres la Démonstration évangélique de Huet. Ce savant auteur établit , dans sa septième proposition, qu'il y a eu dans l'ancienne loi beaucoup de prophéties relatives au Messie , de l'aveu des anciens docteurs Juifs. Dans sa neuvième proposition , il montre Taccomplissement de toutes ces prophéties dans la personne de Jésus- Christ. Que l'on parcoure aussi les paraphrases chaidaïques écrites vers le temps de Jésus-Chrit, on verra quelle était alors sur l'objet de ces prophéties l'opinion de la nation juive et de ses docteurs.

(107) Voyez Dissertation sur les miracles du christianisme, seconde partie, chap. iv, n"" 16 et 17.

(108) 4 Reg., cap. III, vers. i5 et seq.

(109) Et dixit Doininus ad Osée : Yade , sume tibi

uxorem fomicationum , et fac tibi filios fomicationum, quia fornicans fomicabitur terra & Domino. (Osée, I, i,J

(iio) Quod cum patri stio et fratribus relultsset , increpavit eum pater suus , et dixit : Quid sibi yult hoc somnium quod vidisti ? Nùm ego et mater sua , et fratres tui , adorabimus te super terram ? ( Gen.

ZXXVII, 10. J

Et mutu6 loquebantur: Ecce somniator venit. (Ibid. , 19. J

f 1 1 1) Si surrezerit in medio tuî prophètes, aut qui somnium te yidisse dicat , et pnedixerit signum atque portentum , et evenerit quod locutus est , et dîxerit: Eamus^ ut sequamur deos alienos quos ignoras, et aeryiamus eis; non audies yerba prophète illius, vel somniatoris. (Deuter. xiii, 1,8, 3.J

(112) At enim yeritatis expertes non putanl his (prophetis ) esse credendum. Illos enim non diyinos, sed humanos fuisse aiunt. Yidelicet quia de uno Deo prœconium faciunt , aut insani , aut fallaces fuerunt; at quia impleta esse, implerique quotidiè eorum yaticinia yidemus, et in unam sententiam congruens diyinatio , docet non fuisse furiosos. Quis enim mentis emotae, non mod6 futura prœdtcare, sed etiam oohflerentia loqui possit*? ( Lactanlius divin. Instil. , Ub» I, cap. 4O

(ii3) Si semper in prophetis esset sermo Dei , ^t juge in pectore eorum haberet hospitium , nunquàm tam crebro Ezechiel poneret , Et Jaclus est sermo Domini (uL me, dicens. Sed ob humanam fragtlitatem , et yitae hujus nécessitâtes , intcrdùm recedebat ab eis. (S. Hjreronimus, in cap, xxxiii Ezech. , lib.

Alii namque prophétise, alii gênera linguarum, alii yirtutes curationum dantur. Sed quiahaec ipsa doua non semper in mente eodeno modo sunt , liquidé

ostendîtur quod ne se mens in prœsumptione elevet, aliquandà utiliter subslrahitur. Nam si prophétise spiritiis prophetis semper adesset, nimirùm Elisœus propheta non diceret : Demiile eam; anima enim ejus in amariludine est; et Dondnus cœlavit à me verbian, fS. Gregotiits^Mag, , Moral, , lib, m, cap» B6 , no 89 J

Prophetîae splritus prophetarum mentes non sem* per irradiât , quia siciit de Spirita Sancto scriptum est, Ubi vuU spitai, ita sciendum est quia et quand6 Yult, aspirât.... Quod omnipotens Deus magnœ pietatis dispensatione disponit. Quia dùm prophétise spiritum aliquand6 dal, etaliquand6 substrahit, prophctantium mentes et élevât in altitudine , et custodit in humilitate; ut, et accipientes spiritum , inveniunt quid de Dei sint ; et rursùm prophetiae spiritum non habenles, cognoscant quid stnt de semetipsis. (Idem, Dial. , lib» u,cap. m.J

(i i4) Ce qui porta ( les Juifs ) principalement à 8- engager dans cette malheureuse guerre, fut Fambiguité d'un autre passage de la même écriture , qui portait que Ton Terrait en ce temps-là un homme de leur contrée commander à toute la terre. Ils Tin* terprétèrent en leur faveur ; et plusieurs même des plus habiles y furent trompés , car cet oracle marquait Yespasien, qui fut créé empereur lorsqu'il était dans la Judée: mais ils expliquèrent toutes ces prédictions à leur fantaisie, et ne reconnurent leur erreur que lorsqu'ils en furent convaincus par leur entière ruine. ( Josephe , Guerre des Juifs , lit, vi, chap. 3i , li la fin. )

(ii5) Et ait Dominus ad serpenlem : Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia et bestias terrœ. Super pectus tuum gradieris , et terraro coroedes cunclis diebus iritae tuœ. Inimitias ponam inter te et mulierem , et semen tuum et semeu illius.

a5o NOTES^

Ipsa coiiteret caput tuuni ; et tu insîdtaberis caleaneo ejus. ( Gen. iti, 14, \S.) Il est bon d'observer qu'au lieu du mot ipsa conterei , là version des Septante traduit ipse conteret ; ce qui applique plus immédiatement à un homme descendant d'Eve , la partie de l'oracle divin relative à la tête du serpent écrasé. Les trois paraphrases chaldaïques sont conformes â cette interprétation.

(ji6) Démonstration évang. , propos, vu, no 7.

(1 17) Et inimicitiara ponam inter te et muliei^em, et inter filium tuum et inter filium ejus. Ipse recordabitur tibi quod fecisti et à principio; et tu observabis eu m in finem. ( Targum Onkelos in Gènes • m, \S,)

Quin inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, inter semen filiitui et inter semenfiliorum ejus. Et erit quando erunt filii ipsius mulieris servantes praecepla legis , operam dabunt ut percutiant te ad caput tuum. Quùm autem relinquent pi^cepta le* gis, studebis ut mordeas eos in calcaneis ipsorum. Yerùm erit illis medicina, tibi autem non erit medicina ; quia medicinam adhibebunt calcaneo in diebus régis Mcssiae. (Targum; Jonathan , ineumdem texlum. )

Et erit quandd iilii mulieris operum dabunt legt, et facerint mandata, studebunt tibi conterere caput, et occident te. Quando autem relinquent filii mulieris legis prapcepta , ncc servabunt mandata ,• tu operam dabis ut mordeas eos in calcanço ipsorum,. et ità noceas eis. Yerum erit remedium filiis mulieris; tibi yero serpenti nullum erit remedium ; quand6 quidem futurum est ut ipsi alii aliis incolumitatem pi^aestent , in calcaneo, in fine extremitatisdierum, in diebus ejus, nimirùm re^^is Messiœ. (Targum hjerosolimitanum y in eunidem texlum.J

(118) Scilo prsenoscens quod peregrinum sit semen

tuum in terra non suâ ; et subjicient eos servi tu ti , et affligent quadragentis anniç. Yerumtanien gentem cui servi turi sunt , ego judicabo ; et post hœc egre* dicntur cum multâ substantiâ. CGen. xv , i3, i^.J

(119) Dixit autem Dominus ad Abraham: Egredere de terra tuâ et de cognatione tuâ , et de domo patris tui ; et yeni in terram quam tnonstrabo tibi; faciamque te in gentem magnam , et benedicam tibi, et raultiplicabo nomen tuum, eiisque benedictus« Benedicam benedicentibus tibi , et maledicam maledicentibus tibi; atque in te benedicentur univers» cognationes terrae. ( Gen. xli , 1,2^ 3.J

(120) Permemetipsum juravi , dicit Dominus, quia fecisti banc rem , et non pepercisti filio tuo unigenito propter roé; benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas cœli , et sicut arenam quae est in littore maris. Possidebit semen tuum portas inimicorum suorum , et benedicentur in semine tuo omnes génies terrae, quia obedisti voci meae. ( Gen, XXII, 16, 17, 18.^

(121) Ego ero tecum, et benedicam tibi; et semini tuo dabo universas regiones bas , complens )u-* ramentum quod spopondi Abraham, patri tuo; et multiplicabo semen tuum sicut stellas cœli ; daboque posteris tuis uuiversas regiones bas; et benedicentur in semine tuo omnes reges terrae. fGen. xxvi, 3, 4J

Ego sum Dominus, Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac. Terram in quâ dormis tibi dabo, et semini tuo; erilque semen tuum quasi pul vis terrae. Dilataberis ad occidentem, et orienlem, et septentrionem , et meridiem ; et benedicentur in semine tuo cunctae tribus terrae. flhid. , xxviii , i3, i^.J

(122) Advertendum est igitur duas res promissas Abrahae : iinam scilicet quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod signifîcatur ubi dictum est : rade in terram quam tibi demonstra^

aSa ïïOTES.

¥ero; etfaciâm te in gentem magnam; aliam ver^ longè pFsestMttiorem , Don de camali sed de spiritual! semine , |»er quod pater est , non unius genlis Israëiilicœ, sed omnium gentium qiise fidei ejus ye»tigia consequentur ; quod promitti cœpit bis verbis : Et benedicentur in te omnes tribus terrœ, (S* Au*gu9tinuê f Je Civit. Dei , iib» xvi, cap. i6.J

AbrabsB divinum datum est etfam taie responsum , ut diceretur : Abraham erit in gentem magnam et multam , et benedicentur in eo omnes génies terrœ. Et bîc duo illa brerissimè plenissimèque promissa sunt : gens Israël secùndum carnem , et omnes gentes secundùm fidem. (Jbid. , cap. ig.J

(i23) Voyez Huet, Dëmonst. ëvang. , proposit. VII, n® 7.

(124) Proindè qui putatis nutla esse judicis ctir de Ghristo credere debeatis quse non vidistis, quae yidistis adtendite. Ipsa vos ecclesia ore materna di» lectionis alloquitur : Ego , quam miramini pet uni-» yersum mundum fruclificanlem atque crescentem , qualem me conspicitis , aliquandè non fui; sed , in semine tua benedicentur omnes gentes: Quand6 Deus AbraboB benedicebat, me promittebat; per omnes enim gentes in Christi benedieijone diffnndor. (S. Auguslinus , de Fide rerum quœ non videnUtr, cap, III, no S.)

(ia5) Vos estis filii propbetarum, et testamenti quod disposuit Deus ad patres nostros , dicens ad Abraham : El in semine tuo benedicentur omnes fa* milisB terrœ. Vobis primnm Deus suscitans filium snum, misit eum benedicentem yobis. ( Act, iiij'sS, 26J

(ia3) Providens autem scriptura quia ex fide justificat gentes Deus, prœnuntiayit Abrahae quia benedicentur m te omnes gentes.... ut in gentibus benedictio Abrahse fieret in Christo Jesu Abrahae

datse sunt promissiopes , et semini ejus. No» dicit ei seminibus quasi multis, sed quasi in imo, et semini tuo, qui est Christus. ( Gajat, iir, 8, i/\^ iS.J

(127) Yocavit autem Jacob filios suos , et ait eis: CoDgregamini , ut annuntiem quae ventura sunt tobis in diebus novissimis. f Gen. xi , ix , i.J

(128) Juda te laudabunt fratres tui : manus tua in ceryicibus iniraicorum tuorura : adorabunt te filii patris tui. Calulus leonis Juda. Ad pr^edam , fili mî, ascendisti ; requiescens accubuisti ut leo et quasi leoena. Quis suscitabit eum ? Non auferetur sceptrum de Juda y ei dux de femore ejus , donec veniat qui miUendus est , et ipse epit fixpectatio gerUium, Ligans ad Tineara puUum suum et 9d vitem, ô fili mî^ asinam suam, lavabit in vino stolam suam, et in sanguine u?se pallium suum. Pulchriores sunt oculi ejus vino, et dentés ejus lacle candidiores* ( Gen. XLïx, 8 et seq,) ,

(lag) Yoyez Huet , Démonstr. évang. , propos. VII, no 7.

(i3oj Voici les divers textes de la prophétie de Jacob.