IH)TES

comme une prophétie dans le sens strict : il posait une maxime , mats il n'annonçait pas un j*ait ; et si , contre son intention , il arrira un fait conforme à sa maxime , ce fut dans un sens contraire à celui qu'il entendait. Ce rapport doit être considéré plutôt comme une allusion, que comme Tetfet d'une prédiction.

(43) Si surrexerit in medio tuî prophètes, aut qui somnium Tidisse se dicat, et prœdixerit signum alque portentum, rct evenerit quod locutus est, et dixerit fibi, Eamus^ et sequamur deos alienos quos ignoras, et senriamuseis; non audies yerba prophetœ iUius. (Deuter, xiii, i, u, 3.j>

Notum Tobis facio quod nemo in spiritu Dei lo-* quens -ëicit anathema Jesu. (i Cor. xii, "S.)

(44) Verum quoniam , ut antè dixi , prophetia non eodem ipso tempore suum exitum habebat, sed verba tune proferebantur , res autem post dia-* tuma, indè teropora exitum babitura erant, cùm }am non nulli ex bis qui audierant sœpè mortem obiissent , nec potuissent de dictorum exitu )udicare ; vide quid faciat, et moliatur Deus prophetiam prophetiiS'Connectit , lis quse post longum tempus eventura essent , eam cujus exitus propè erat ; per eam quae in illâ gener^tione exitum babitura erat, îis quorum eyentus post dnitumum tempus futurura erat maximamiidem faciens. In evangeliis autem, hoc utî. litatis genus alio modo tractât , miracula prophetiis copulans, aliud alio confirmans. Exempli causa accessit aliquando ad eum leprosus, et mundatus est; ac post illum rursùs puer centurionis à grayi illo morbo liheratu sest r signaque hœc magna erant ; et tamen non in signis stetit, sed et prophetiam adjeçit. Quia cnim centurio admirandam illam , et magnam exhibuerat fidem , quâ puerum ab aegritudine eripuit , bsec subdidit Christus : Muiti ah oriente et

ocûiderUe ventent, etreèumberU cum Abraham^ Isaae et Jacob : JiUi aiUem regni ejicientur extfà. Haec porr6 dicebat^ et gentium ecdesiam, et Judaeorum reprobationem praenuntiaDs , t{uod etiam nunc opère coiupletum est, et sole' clarius pmnibus exhibetur: sed tune obsciiram erat , et ab incredulis non faciljà admiltebatar. Ideoque signum tune exfaibitum praeces^it, quod multam fidem faciebat rei post ea eventurae ; quemadmodùm et ipsa propfaetia , qiiœ nunc opère completur, signo tune facto , magnam praebet confirraationem. Quid'dixerit incredulus î An mundatum non fuisse leprosum ? Respiciat in prpphetiâ Teritalem , ut illâ perspectft aigno fidem habeat. Quid porr6 dizerint iili tune Judœi ? An ea quae ille dicebat non es(se vera ? Respiciant leprosum mundatum , et ex bei^eficio illi allato flituris non neget fidem : cùm maximum illi prophçli» pignus accepe-* rint, nempè signum; ut hodieroi signi pignus per prophetiam babent. Vides quomod6 allenim altero confirma tur. (S» Joannes Chrysost. in Isaiœ, fiap, VII, n« i.) '

(45) Cùm advenisset igitur, et salutis hominum negotium ageret , tùm eorum qui tune* in vivis ,' tum etiam eorum. qui post futuri erant, variis illam modis procurabat. Vide^quaeso, quid faciat: miracula edit , et qu»dam praedicit longis posteà temporibus eyentura. Ac per ea qu» tune fiebant, iis quaediu posteà futura erant auditoribus.praesentibus fidem fa* ciens , futuris quoque ex eyentu prsedictionum credibilia réddens miracpla illo tempore édita, atque ex hâç duplici demonstralione fidem faciens lis qu» ad fideiîi perlinebant. {^S. Joannes Chrysost. udv. Judœos, quàd Chris tus sit Deus , u^ ii.J

(46) V. Mallb. XXI, II; Luc. tii, i6; Joan. iv, ig; VI, i4; IX ; 17; et alibi.

(47) Et idcircô vel maxime propbetae apud po-

putom sermonum suorum faabebant fîdem , quia non solùm de iis quse multa post saecula fuUira erant, sed etiam quœ incontinenii , et non post grande temporis spatiam éssent.implenda memorabant. (S» Hye'ronymus in Jsaiœ caput zxxYiii , lib. x\,)

Non solùm ea qoœ multa post saecula futura sont , propheticus sermo prsedicit; sed et yicina et quœ statim vaticinium consequuntur... ut quividerint rébus expleta quse antè nuntiata sunt, convertantur ad CuUum Dei , in cujus prophetis divinationis est venta». ( Jdem in cap* vu; Amost lib, uuj

(48) Pensées de Pascal, chap. xv, n» i3.

(49) Propbela qui vaticinatus est, pacem cùm venerit verbum ejus , scietur propheta quem misit Dominus in verilate. (Jerem. xxviii , ^ J

£t cùm venerit quod prsedictum est ( ecce enim venit), tune scient quod prophètes fuerit intereos: fEzeck. XXIII, 33.^

Idoneuih testimonlum di^initatis est verilas divinationum. (TeHuUianUs, ApoL, cap. xx.J

Siiï autem fidem non hàbes prophetis , signa aperta et manifesta prsebemus quae maxime ostendunt eos à Deo fuisse inspirâtes ; et nihil nobis diseruisse . quod ex §e afferrent , sed divinâ illâ gratiâ , et super cœlesti afflalos. Quaecumque enim ab iis dicta sunt , fioem sunt assecuta , et omnia ad veram veritatem devenerunt. C^. Joannes ChrysosU , Expos, inpsaL

VtyU^ II*)

Firmitas enim fidei in eo est « quia omnia quae eve« nerunt in Christo prsédicla sunt. (S, Auguslinus in cap. 'Jt- epist. S, Joan, , Tract n» a.^

(50) Quod si tacitâ cogitatione responderis , quomodô possum intelligere verbum quod Dominas non est locutus? Hoc habebis signum quod in nomine Domini propheta ille praedixerit , et non evenerit , hoc Dominus non est locutus ; sed per tumorem animi suî

proplieta coiifîiixit; et idcirci non timcbis eùni;

(Deuler, xviii, 21 , aa.J

Infelix oraculi exUu» argumentum est infîrmitatis illius à quo ea per oraculum praedicta quae non eve«neriint. (QuœsUad Orthodoxwn, quœst. i46-J . Intelligis in rerum pnedictarum frustratione , quod non ex Deo quippiam praedictum ait; veritatis enim est arnica veritasv (S, Cyrillus Alex., de Adop.inspi-ritu et verit. , lib. i, circcu iniU)

(5i) Emile, livre iv.

(Sa) Quid quœris, Carneades, curfaœcità fiant, aut quâ arte perfici possunt? Nescire me fateor ; evenire autem te ipsum dico videre. Casu , inquit. Itane vero ? Quidquam potest casu esse factum, quod omnes habeat in se nuaiei^os yeritatis. Quatnor tali jacti venereum efficiunt. ]Hiim etiam eentum venereos si ' ecce talos jeceris casu futuros putas ? Adspersa temerè pigmenta in tabula oris lioeamenta efiingere possunt. Nùm- etiam veneris Cose pulchritudinem ef* fîngi posse adspersione forluitâ pulas ? Sus rostro si Lumi litteram A impresserit, nunc proptereàsuspicari poteris Andromacham Ennii ab eo posée describi 7 ( Cicero, de Divin, , lib, i , cap. i^, J

(53) V. 4 Reg- V, VI, I et seq.

(54) Gentem quidem ^ullam video , neqiie tam bumanam atque doctara, neque tam immanem, tamque barbaram, qiise non significari futura, et à quibusdam intelligi praedicique posse senseat. f Cicero , de DivinaUone y lib , i ,.capx i,J

(55) Quam quidem ( divinationem ) esse reverâ hâc stoïcorum ratioue concluditur. Si sunt dii , neque antè déclarant bominibus quse futura sunt, aut non diiigunt homines, aut quid eventurum sit ignorant, aut existimant nibil interesse bominum scire quid futurum sit , aùt non censent esse suae majestatis praesignificare bominibus c^uœ sunt futura, aut ea ne

ISOtÈS. 42^

rplà qfùîdem dii «gnificare possunt. At liequé non di« ligunl nos; sunt enim beneûd, générique horoinum amici: neque ignorant ea que ab ipsis constttuta, et désigna ta sunt ; neque nostrâ nihil interest scire ea qu8B erentura sunt; erimus enim cautiores si sciemus : neque hoc alienum duçunt à majestate suâ ; nihil enim beneficentia praestantius : neque non possunt futura praenoscere; non igitur sunt dii , nec sîgnificant futura : sunt autem dii , significant ergo. Et non si significant, nullas vias dant nobis ad signifîcationis scientiam ; frustra enim significarent ; ncc si dant vias, non estdivinatio. Est igitur diyinatio. (Ci" cero , de Divinatione, lib. i, cap, 38. J

(56) At nonnunquam ea quae prœdicta sunt, minus eyeniunt. Quœ tandem id ars non habet , earum dico artium quae conjectura coutinentur et sunt opinabiles ? An medicina ars non putanda est , quas tamen multa fallunt ? Quid gubema tores , nonne fallantur? ( Cicero, ele DWinatione , lib» i, cap»

(5;^) Propheta autem qui arrogantiâ déprava lus Toluerit loqui in nomine meo qu» ego non praecepi iMi ut diceret, aut ex nomine alienorum deorum, interficietur. (Deuter. xvtii, ao.^

(58) Quid est enim divinatio? Gur ab eâ decipimini ? Ministra est tibi vigentium in mundo cupiditatum. Vis belium gerere , et ApoUinem consiliarum caedium capis ; vis rapere yirginem , et dsemonem tibi optas auxilio yenire. ^grotas per te ipse, et, ut Agamemnon, duos consiliarios, ità deos tibi cupis adesse. Quœdam furit aquâ potâ, et adhibito thure aroens fit ; banc tu vaticinari dicis. Prœscius erat futurof um ApoUo , et vaticinantium raagister se ipse in Daphne frustratus est. Quercus, die mihi, divinat^ rursùmque aves pi'aenuntiant. Tu ver6 animalibus et plantis ignobiliores; Fraeclarum tibi erat fieri lig-

.à2i NOTES.

num pi^aesagum , et ayium Tolatum sumere. C Tatia^ ni conlrà Grœcos ortU, , n» %i\,)

(59) Nolite igitur scelerata, iipiaqueadyta ca«riosiùs explorare, nec profundorum antrorum hiatus, praestigiis, iponstrisque plenos, aut thesprotseum lebetem, aut tripodem. civriiaeum, aut sonseum Dodonse tintiDnabulum. Gerandrjonautem illuddescrtiâ oitm in arenis cuUum , quodque ibidem celebrabatai* oraculum jam vero cum ipso quercu prorsqs einarcuit , raneidis , ac vetuslate contritis fabulis relinqui(e. Euirn vero silui't utique fons ille castalius, siluit Colophonius aller, ac reliqus simul omnes fatidicae uudse aruerunt ; quas ventoso fastu , sero li«cet; palàm tamen, aliquand6 spoliatas viderunt, post ea quam illae cum fabellis omnino defiaxissent. Décanta' tu nobis clarium^ Pythiam , Didymea , Amphiaraum , ApoUinem , Amphilochium. Adde si }ubet prodigîorum interprètes; adde augures, et somniorum conjectores^ Quin âge : sis ac simùl eos ca^ ràm Pythio ; statue, qui diyinationes suas farina bordeoye perficiunt ; quique à plurimis etiam non observantur yentriloquos. Jam verô et ^gyptiprum penetralia^ et manium apud Etruscos vaticina tiones in tenebris jacent. Yesanae profectô illsB sunt ihfîdelium hominum fallendi artes, ejusderoque fascinationes veluti negotiationis sociae habeanlur caprœ ad divinandum* informatse, nec non corvi illi, quos ad responsa hominibus reddenda homines erudiere./^. Clemens Mex., Cohort, ad gentes, cap, 1.) (60) Nos itaque in baec oraculâ dicamus , non paaca ex Aristotele et peripate.ticis colligi posse « quibus everteretur quidquid mode de py thiâ, cœterisque oraculis , memoratum à Celso est. Ex Epicuro etiam , et iis qui ejus hâc de re seutenliam sequuntur , promp* tum esse ostendere toUi è raedio à quibusdam Grœcîs ômnia illa oracula, quœ in totâ Grœciâ tantppefè

NOTES. 31 a 5

admira tioni stint. (Orig. conirâ Cels. , lih. vu, m^Z.) (5i) Enim Ter6 quaecumque ab istis sÎDeullâ responsî ambiguitate prsedicta sint , non ex praesentione qoâdani , et scîentiâ futurorum, sed ex aliquâ tantum conjiciendi yi prononciata ex ris infînita, plané de* prebensani esse, immd propè dixeriin omnia , praedictioDÎs soepiùs Teritate caruisse ; cum res conlrarium oraculo fînem , et exitum habuissent. Nisî vero, quod raro admodàm , atque unum ex infînitis aliquid^ aut casu fortuilo, aut spe aliquâ, futurum, auguratacantigeiît, id rerit^tis opinionem oraculo conciliet. (Eusebius, PPcepar» evang. , tib, iv, cap, il, mit)

El verô intégras quoque, ac pi'secipui nominis pfeilosophorum sectae , hujus ophiionis duces ac vindices extitere. Puta qui ex Âristotelis disciplina prodieruntj et quotquot deinceps peripatef ici noniînati sunt , neo non cynici et epicurei, quos equidenrmirari cfly nomine plarimum soleo , quod , Gwm Graecorum in moribîîs ab îpsis incunabulis educaii fuissent , ac deos esse quos antèdixirous pneri à suis quiqué parenlîbus, accepissent , nunquam ta.nen erroribus illis irretiri uUo modo potuerint. Séd potiùs quas passim jactabantar oracula, quaeque omnium concursu populonim vaticinia celebrabantdr., ea , non modo- Tanitatis acmendâcii coargùerint, sed etiamexitir potiùs quam utilitatîs nllius causai esse demonstrarunt. f /ZjzW. , versus Jînem,J'

(6i) Et in totâ prophétie boc ipsum Cractat. Hoc «nim^ maxime opus Dei est , quod non possint daemones îmitari; etiamsi admodùm contendant. Nam in niiraculis potest species queedam decipere j fulura ver6 accur&tè praedicere imius immortalis naturae est. Quod si id daèmones aliquandô fecerint, insipientes fallendo fuerunt ; undè et vaticinia eorum sempcr falsadeprebenduntur. f5. Joimnes Chryspst inJoan,, homiLxiXy at xviii, nP 2,J