I. lâ

quid facturi estis? Nonne potiùs ejus deîiramcnta ridebitis, qui conlrà rem tarità conuexionis et successionis série confirma tam, impudium hujus vocis emittat. Sicut ergô cerlum est illos libros esse Manichsei, et omnino rldendus est qui ex transverso veniens , tanto post natus, litem vobis hujus contra— dictionis intenderit; ità certum ?est Manichseum , vel manichaeos esse ridendos, qui lam lundata? auctoritati , à temporibus Àpostolorum ad haec tenipora succession ibus custodita? atque productae, audeant taie aliquid dieere. Ibid. lib* xxxii, cap. ai.

Infeliees inimici anima* vestrae, qùa unquam lhterae babebunt ullum pondus auctoritatk, si apostolicae non habebunt? de quo libro certum erit cujus sit, si lilterae quas Apostolorum dicit et tenet Ecclesia, ab ipsis Apostolis propagata, et per omnes gentes tantâ eminentià declarata, utfùm Apostolorum sint, incertum est? Et hoc erit certum scripsisse apostolos quod huic ecclesia? contrarhVhxnetici proferunt auctorum suoruro nominibus appellati, longé post Apostolos existentium. Quasi verô et in his litteris secularibus non fuerunt certissimi aùctores, sub quorum nominibus posteà multa prolata sunt, et ideo repudiata; quia vel his qu» ipsorum esse constaret minimè congruerunt ; vel eo tempore quo illi scripserint, nequaquàm innotuere; et per ipsos, vel familiarissimos eorum in posteros prodi , commendarique meruerunt Nonnè r ut alios omittam, sub Hippocratis, medici nobilissimi, nomine quidam libri prolati , in auctoritatem à medicis non recepti sunt? Nec eos adjuvit nonnulla similitudo rerum atque verb or um, quandô comparali iis quos ve-

DE LA PBEM. DISSERT. 33g

rè Hippocratis esse constaret, impares judicati sunt, et quod eo tempore quo et caetera scripta ejus non innotuerunt, quod verè ejus essent. Hos autem libros, quibus illi qui de transverso proferunlur comparatif respuuntur, undè constat esse 'Hippocratis ; undè, si quis hoc nfeget, non statîm réfellîtur, sed ridetur! Nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore, usquè ad hoc terapus et deinceps,*uccessionis séries commendavifc, lit hinc dubitare démentis sit. Platonis, Aristotelis, Ciceronis, Vaîronis, aliorumque ejusmodi auctorum libri , undè noverint homines quod ipsorum sint, nisi eâdem temporum sibimet succedentium conlestatione continuâ? Multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem auctoFitateeano'nicâ, seà aliquo adjuvandi studio, sive discendi. Undè constat quid vel non sit? nisi quia his temporibus, quibus ea quisquescripsit, quibus potuit, insinuavit atque edidit, et iftdè in alios atque alios, continuatâ notitiâ, latiùsque firmatâ, ad posteros, etiam usquè ad nostra tempora pervenerunt : ita ut interrogati cujus qufsque liber sit, et non haesitemus quid responderedebeamus. Sed quid pergam in longé praeterita? Eccè has litteras, quas habemus.in manibus, si*post alîquantulum tempus vit» hujus nostra? , Tel Hlàs quisquam Fausti esse, vel has neget esse meas, undè convincetur? . nisi quia illi qui nunc ista noverunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros, continuatis posterorum successionibus trajiciunt. Haec cùm ilà sint, quis tandem tanto furore caecatur; nisi daemoniorum mundi locorum malitiœ atque fallatiae consentiez do sub versus sit, qui dicat hoc mereri non potuisse

Apostolorom Ecclesiam, ta m fidam, ta m numérosam fratrum concordiam, ut eorum se ri p ta fideliter ad posteros trajiciant ? Cùm eorum cathedras usquè ad présentes episcopos certissimâ suceessione servaverint, cùm hoc qualiumeumque hominum scriptis, sive extra Ecelesiam, sive in ipsà Ecclesiâ tantâ facilitate proveniat. Ibid, Mb. xxxm , cap. 6.

(i 1 4) Sur ceque dit Eusèbe des livres du Nouveau Testament, qui étoient constamment et universellement révérés comme inspirés , et de ceux sur lesquels on avok des doutes, mais dont le plus grand nombre des églises recoimoissoit l a uthenticité, voyez ci- dessus* n° XXXIV, note 67.

(1 i5) Veniens verô Bominus noster Jésus KDhristus, cujus ille prior filius Nave designabat adventum., mittit sacerdotes apostolos suos portantes tubas ductiles praedicationis, magnificam cœlestemque docifinara sacerdotali tubâ primas in evangelio suo Matthaeus increpuit Marcus quoque, Lucas et Joannes , singulis tubts sacerdotalibus cecinerunt/Pelrus etiam duabus epîstolarum suarum personattubis, Jacobus quoque et Judas. Addit nihilominùs adhuc et Joannes tubâ canere per epistolas suas et Apocalyptim , et Lucas apostolorum gesta describens. Novissimè autem ille venit qui dixit: Puto autem, nos Deus novissimos apostolos os tendit ; et in quatuordecim epîstolarum suarum fulmiuans tubis, muros Jéricho* etomnesidololatriae machinas, et philosopborum dogmata , usquè ad fundamenta dejecit. Orig. in librum Jesu Nave, Homil. vu, n° i.

^(116) Voyez ci-dessus, n° VII.

(117) Quod si quae Paulo perperàm ad script»

DE LA PRBtf. DISSERT. 34 1

sunt, ad lieentiam mulierum docendi, tingendique défendant, sciant in Asiâ presbyterum qui eam scripturam construxit; quasi tituloPauli de se cumulans , convictum atque confessum id se amore Pauli feclsse, loco decessisse. TertuL, de baptismo , cap. 17.

Periodos Pauli et Theclae, et totam haptisati Léonis fabulam inter apocryphe script uras reputamus. Quale enim est ut individuus cornes apostolî Lucas, inter caetera s ejus res, hoc solum ignoravit. Sed et Tertullianus, vicinus eoruro temporum, refert près- , by ter uni quemdara in Asiâ, amatorem apostolî Pauli, convictum apud Joannem, quod esset auctor librj , et confessum se hoc Pauli amore fecisse, et ob id cxcidisse. S. Hieron. de Script, Ecclcs. in Lucam.

(118) Voyez ci-dessus, n° IX.

(119) " Ut veniat super vos omnis sa n guis justus, qui effusus est super terram à sanguine Abel justi, usquè ad sanguinem Zacharise, filii Barachiae, quem vos occidistis inter templum et altare. Matth., xxiii, 35. Luc xi, 5o, 5i.

(120) Josèphe, Guerre des Juifs, liv. iv, chap. 19.

(lai) Quammus quis sit iste Zacharias, filius Barachiae, quia roultos legimus Zacharias : et nè libéra nobis tribueretur erroris fàcultas,additum est: quem occidistis inter templum et altare. In diversis diversa legi; et debeo singulorum opiniones ponere. Alii Zachariam, filium Barachiae dicunt, qui in duodecim prophetis nndecimus est , patrisque in eo nomen conseil tiat; sed ubi occisus sit inter templum et altare,* Scriptnra non loquitur; maxime cùm temporibus ejus vix ruinse templi fuerint. Alii Zachariam, patrem Joannis, intelligi volunt, ex quibusdam apo-

34* NOTBS

cryphorum somniis approbantes, quod proptereà occisus sit, quia Salvatoris praedicavit adventum. Hoc, quia de scripturis non habet auctoritatem , eâdem facilitate contemnitur quâ probatur. Alii istura volunt Zachariam, qui occisus esta Joas, rege Judae, in ter teroplum et altare, sicut regum narrât historia. Sed observandum quod ille Zacharias non sit filius Barachiae, sed filins Joiadae sacerdotis. Undè, et Script ura refert : Non fuit recordatus Joas patris ejus Joiadœ , quia sibi fecisset bona. Cùm ergô et Zachariam teneamus , et occisionis consentiat locus , quaerimus quarè Barachiae dicatur filius, et non Joiada?, Barachia y in linguâ nostrâ, benedictus Domini dicitur; et sacerdotis Joiadœ justitia hebraeo sennone demonstratur. In evangelio, quo utuntur Nazaraeni, pro filio Barachiae, filium Joiadae reperimus scriptura. S. Hier, comment, in evang. Matth., lib. iv f cap. 3.

(122) Et adhibui mihi testes fidèles, Uriam sacerdotem , et Zachariam , filium Barachiae. Is. vin , 2.

(123) Insuper et sanguinem innoxium fudit Manasses multùm nimis, donec impleret Jérusalem usque ad os. 4 Rcg» xxi, 16.

(124) Nihil mihi videtur ab eis impudentiùs dici, Tel, utmitiùs loquar, incuriosiùs et imbecilliùs, quàm divinas scripturas esse corruptas : cùm in nullis in tam recenti memoriâ exstanttbus exemplaribus, possint convincere. S. Jugust. de util, credendi, cap. Mi, n° 7.

(125) Evangelium interpolando suum fecit. Tertoi. contrâ Marc, lib. iv, cap. 1.

(126) Humanae temeritatis , non divin» auctoriîar

is est haercsis, quae sic semper emcndat evangclium , dùm viciât... Itaque dura eraendat, utrùmquè confirmât'; et nostrum anteriùs, id emendans quod in* venit, et id posteriùs, quod de nostri emendatione constituens, suum et novum fecit. Ibid., cap. 4-

(127) Quid âges? quô te con vertes? quam libri à te prolati originera , quam vetustatem, quam sériera successionis testem citabis? Nam, si hoc facere conaberis, et nihil valebis. Et vides in hâc re, quid ecclesiae catholica? valeat auctoritas, quae ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorura, usquè adhodiernum diera succedentium sibimet episcoporum série , et tôt populorum consensione firraatur. Itaque si de fide exemplariorum quaestio verteretur, sicut et in nonnullis, quae et paucae sunt, et sacra ru m litterarura studiosis notissimae sententiarura varietates, vel ex aliarum regionum codicibus, undè ipsa doctrina commeavit , nostra disputatio dijndicaretur. Vel si ibi quoque codices variarent, plures paucioribus, aut vetu dores recentioribus praeferentur. Et si adhue incerta esset varietas, praecedens lingua, uudè illud interpretatum est consuleretur. S. August.

(128) Hoc autem quod ad versus impieîatem vestram, ex apostoli Pauli epistolâ profertur: Filium Dei ex semine David esse secundurn carnem, omnes codices novi et veteres habent, omnes ecclesiae legunt, omnes linguae consentant. Ibid., cap. 3.

(129) Restât ergô, ut nos demonstremus quàm possit utrumque verum esse, et quàm sibi haec duo non sint contraria. Unum quippè eorum non esse Pauli nullo modo possuraus dicere : quia nulla in eo

«variât codicum auctoritas. Ibid. 9 cap. 4.

(i 3oj Dans le Nouveau Testament imprimé à Mons. on avoit altéré le texte de l'évangile de saint Jean, chap. xvn,. vers. 12. Au lieu de ces mois, Quos dedmti mihi custodivi, et nemo ex Us periit y nisi Jilius perditionis , on avoit mis sed filius perditionis : changeant ainsi, par le changement d'une seule conjonction, le sens de la phrase.

(i3i) Cùm ergo collecta eclebraretur rogatus Triphillus (Ledrorum episcopus), uteoncionem ha béret ad populum , cùm necesse haberet in médium adducere dictum illnd Salvatoris, Toile grabatum tuum , etambula, mutato Domine, pro grabato, scimpodium dixit. Àt Spiridion,indignatione comraotus :Nùm tu, inquit, praestantior es eo qui grabatum dixit, ut te pudeat hujus verbis utiPQuo dicto, ex sacerdotali solio exsilit, spectante populo; horainem propter eloquentiam insolentiùs efferentem, hâc ratione ad raodestiam erudiens. Sozomen. Hist. eccles. , lib. 1 , cap. 2.

(i3a) Hic (Tatianus) evangelium quod Dia fessa rpn dicitur, compositum fecit amputalis genealogiis, et aliis omnibus, quse Dominuin ex semine David secundùm carnem natum ostendunt : eoque usi sqnt, non modo qui ejus erant secïa?, sed ii etiam fjui apostolica dogmata sequebantur, compositionis fraudem non cognoscentes, sed simpliciùs tanquàm compendario utentes. Nactus sum etiam libros hujus modi suprà ducentos in honore habitos in ecclesiis nostris, quos omnes in unuin conjestos seposui; et pro his quatuor evangeUstarura evangelia introduxi. Theodoretus , hœreticarum fabularum Çompertdiurn, lib. 1 , cap. 20, de Tatiano.

DE LA. PRliH. DISSKRT. 345

(i33) Pcriculosum opus certè, et obtreclatorum meorum latralîbus païens, qui me asserunt in septuagenta interpretum suggillationem nova pro veteribus cudere. S. Hieron* pjologus in Gènes un.

(i 34) Nùra quidam frater noster episcopus, cùnt lectitari instituisset in Ecclesiâ qui praeest interpretationera tuam, movit quiddam longé aliter arbste positum apud Joiiam prophetam, qiiàm erat omnium sensibus, memoriaeque inveteratum, et tôt aetatum succession i bus decantatum. Faclus est tantus tumultus in plèbe, maxime Grapcis, arguentibus et inclamantibus 1 calumniam falsitatis, ut cogeretur episcopus ( ea quippè civitas erat), judxorum testimonium fl agi tare. Utrùm autcm ilii iinperitiâ, au roalitià, hoc esse in hebraeis codtcibus responderunt, quod et Graeci et Latini habebant et dicebant. Quid plura? Coactus est homo velut mendositatem corrigera, volens post magnum periculum non remanere sine plèbe. S. Jttgust. epist. lxxi, al. x, ad S. Hieron. cap. 3, n° 5.

(135) Démonstration évangélique, par M. Duvoisin, 5 e édition , page 49.

(136) Posteà ex fidelibus , ait (Celsus), esse qui sirniles illis quos eà impeltit ebrietas , ut sibi rnanus inférant , plurimum evangelii contextum ter, quattr, piuries mutant , pervertuntque , ut habeant quo res sibi objectas inficiantur. Eqtiidem non alios novi qui evangelii contextum immuta verint, quàm Marcionis, Valentini, forsilan et Lucani sectatores. Id verô crimini noslrae doctrinae non imputandum est. In culpâ sunt , qui ; evangelia depravarc au dent. Orig. contra Cclsum , \ib+ 11 , cap. 27.

(137) Aliam quoque exponit (Pappias) historiam de muliere, quse raultorum criminnm coràm Domino accusata est, quae quidem in evangelio secundùm Hebra?os habetur. Euseb. Mis t. ecclcs. , lib. 111, cap. 3q.

(138) Adducunt autem scribi et pharisaei mulierem in adulterio deprehensam , et statueront eam in medio, eï dixerunt ei : Magister, haec millier modo deprehensa est in adulterio. Joan. , vin, 3, !%.

(139) Sed hoc videlicct infidelium sensus exhorrei; ità utnonnulli modicae fidei, vel potiùs inimici verae fidei , credo metuentes peccati impunitatem dari mulieribus Suis , illud quod de adultéra indulgent tià Dominus fecit, auferrent de codicibus suis : quasi permissionem peccandi tribuerit, qui dixit : Jàm deinceps noli peccare; aut ideô non debuerit mulier à medico Deo illius peccati reroissione sanari , ne offenderentur insani. S. Aug. de Conjug, adulte rinis , Kb. 11, cap. 6.

(140) Messala, viro clarissimo , consule Constantinopoli, jubente Anastasio imperatore, sancta evangelia hinquam ab idiotis evangelistis composita, reprehenduntur et emendantur. Victor Tunnonensis Chronicon.

(141) Hoc tempore, Macedonius, Constantinopolitanus episcopus, ab imperatore Anastasio dicitur expulsus , tanquam evangelia falsasset. Libéra ti breviarium, cap. 19.