D* CHAPITRE PREMIER DE LA SECONDE PARTIE

J) es miracles de J ésus-Chrlst.

\i) Ebat autem turba hominum simul ferè centum vigenti. Àct. 9 1, i5.

(a) Deindè tîsus est plusquàm quingentis fratfibus simul; ex quibus multi manent usquè adbuc , quidam autem dormierunt 1. Cor., xv, 6.

(3) Voyez ci-dessus, première partie., n° LXV.

(4) Sanè, commodè mihi dictam videtur , aut prorsùs eredere oportet Jesu discipulis , sicut reliquis quoque scriptoribus, aut si non his, ne reliquisquidem. Cur enim si soHs his viris detrahenda sit fi des, nonetiamreliquis omnibus, quicumque uriqnàm aut apud barbaros, vîtas , aut orationes , aut coramentaria conscripserunt eorâm qui variis temporibus in. aliquo génère virtutis , atque officii praestiterint ? Aut si dicis aliis quidem eredere aequum esse ,• ac his solis non eredere, cur non hoc plané ad invidiam referatur? Eusebkis , Démons t. Evatig. , lib. ni, câp.7.

(5) Il est incertain si les deux évangélistes qui n'étaient pas apôtres, saint Marc et saint Luc, ont été disciples du Sauveur. Mais ce qui est certain, c'est qu'eux et saint Paul avoient passé leur vie avec les apôtres et les disciples. Ainsi leur témoignage a autant de poids que s'ils avoient été témoins oculaires.

(6) Quod fuit ad initio , quod audivimus , quod vidimus oculisnostris,etperspeximus, etmanus nostrae contrée ta verunt, de yerbo vitae , ' ét vita manifesta ta est, et vidimus et tes ta mur, et annuntiamus vo"bis. 1. /oan.j 1, 1.

(7) Latere nihii horum ârbitror, neque enim in angulo quidquara horum gestum est. Act. 9 xxvi, a6.

(8) Undenàm illis in mentem venerit ut sperarent se tôtum orbem terra» posse vincere , si rion vidissent Christum resurrexisse ? Nùm in mentis excessu qùippiam taie, et inconsideratc, et temerè cogitarunt ? Omnem quippe ainentiam superat, absque Dci gratià tan ta m rem perfici posse sperare. Qùe>modô hoc effecerunt insanientes, et in mentis ex-

cessu , sln vero sanae mentis erant, ut et res ipsae probant PQuomodô, non acceptis ex cœlo fidedignis pignoribus, et supernain non adepti gratiam , ausi essent ad tanta exigere bella , in terrâ et in mari suscipîenda, et ad mutandos totius orbis mores tanlo tempore confirmatos, homines duodecim se accingère ausi fuerint, et fortiterstare? S. Joan. Càrysost., in primant epist ad Cor., Hora. 5, n° 3.

(9) Vir autem de prestigiis prorsùs intentus, et plané desperatis rébus omne suum studium iropendens, nonnè vel imprudens ipse de se ipso indici* sit , quod infandis mordus, quod scelestus, quod obscenus., quod religionis inimicus, quodinjustus , quod irapius? Quis vero talis sitj, undè et quomodo ea quae ad religionem pertinent , alios doceat ? 'Quomodo item quae ad temperantiam, quae ad Dei cognitionem, quae ad dtvinum forum, ac judicium summi Dei ? Nonne his omnibus -contraria potiùs commendet ac praeferat , suae ipsius nequitiae consentaneae perpetrans ? Nonnè Deum , Deique providentiam, ac Dei judicium neget? Nonne omnia de vû> tute, omnia de immortalitate anima? verba irrideat? Quod si quid taie etiam in iis quae ad Salvatorem , Dominumque nostrum pertinent intueri licuisset, nihil sanè fuissct dicendum. At vero, cùra in singulis rébus et verbiô 'univcrsi opificem Deum patrem invocasse solitum constet, talesque quos in disciplina m acciperet comparasse, cùm, et ipse temperans fuerit, et verborum quae ad temperantiam pertinent praeceptor, cùm auctor praedicatorque veritatis , humanitatis, virtutis universae , cùm religionis dux et magister, quae omnium regem .Deum colit, -cur

non his consentaneum sit ptttare, nihîl hôrum qu£e in illo admiramur, ab illo per dolum praestigiarum , aut per fallaciara gestum? Euseb., Démons t. evangi, lib. m.

(10) Pulchra profecfô nostra decipiehdi ratio: quippè qui facimus ut ex in temperantibus tempérantes fiant, aut studeant temperantiam: ex injustis justi sint, adt ad justitiam tendant; ex imprudentibus évadant prudentes, aut viam pradentia? sectentur ; ex timidifr, ignavis, imbecillis, animosi sint et fortes, qui virtute tune prsesertim eminent , dùm ad pietatem erga Deutn omnium conditorem servandam decertant. Origen. contra CeLs, y lib. i*, n° 79.

Qu» enim per Dei gratiam rectè agere potuemnt publicani et piscatores, bac phrlosophi, tyranni , et, ut ita dicam, -têtus -orbis inntimera circumeurrens, ne imaginari quidem pôtuit. Quid enim crux non induxit? De immortalitate anima; sententiam, de resurrectione corporum, de despectu presentiuro, et de futurorum desiderio, homines angelos fecit : et oiiines ubiquè philosophante, ubiquè virtutem exhibent. S. Joan. Chrysost., in epist. pritnam cul Cor., • hom. , n° iv, 3.

(11) Quis igitur mentis sanitate praditus, non ab illi protinùs argumentans omni fide dignos illos judicaverit! Viros quidem absque controversiâ ignobiles, litterarumque ignaros, loquindique imperitos : at iû sa ne ta? ac philosophie» doctrinae amorem progressos; et strenuam laboriosamque vitam amplexos: quara quidem inedià et abstinentiâ, tum a vino, tum à carnibus plurimis, item affectionibus corporis atque orationibus supplicationibusque ad Deuro , ac

multo priùs su m m à temperantiâ , et castitate corpo*rU poriler atque animi , corruxerint. Euscb. , De* monsL ewng. 9 Jib. m.

Eorum virtuûs fuît qaod donum tantum reti lièrent. Vilain quippè sanctitafte conspicuam ducebant; mukaraque sapientiam exbibebant labotesque roagnos : Yttam présentera contemnebant; faumana nibïU pendebant; sed siiperierea omnibus f itère; ac, sicut aquilae levés in altura volantes, ejSeribos ad ipsum cœlum pertingebant. <?. Joan. Guys. , in Joan., Hom. xxm, al. xxti, n°"5.

(11) ApostolidepiscationelaçùsGenesaretb ad piscationem bomioum transierunt. Tune babentes patrem, rete, naviculam, secutî Dominum , omnia reliquerunt, portantes quotidiè crucem suam et nè virgam quidem in manu habentes. S. Hieronymus, rpist. xcv , ad Ri\finutn monackum.

(i3) Vide quàrn à fastu alieni sint apostoli , et quàra pbilosopbi. Non circumeuntes se venditant , nec dieuntquo pacto sacerdotes confufarint; neque sarrando vanam gloriam captarunt : sed venientes, ea quae à senioribus audierant, simpliciter denunfiant Hinc discimus ipsos npn sese in teptatiofies injecisse, sed eas quae inferebantur, fort i ter tulisse. A.Uus verô , quisquis fuisset , forte multitudine fretus, contumelias etiam protulisset , ac sexcenta gravia locutûs esset. Àt non hi pbilosopbi, sed omnia ntansuetè et bénigne. Sï Joann. ChrysosL, in acL, Homil. xi, n° a.

Credant potiùs apostolos nostros , nec cùni suspiecrentur ab bomtnibus ioflatos fuisse , nec cura despicerentur elisos. Neutra quippè te ntatiodefuit iilis I. 16

36a ; . i"i notes

vins. Natal' et credentiuni qelebrahantur prseconiis, et persequenhiïm maledîctis infamabantur. S. Aug.; de Doctrinâ Christ. , lib. m, cap. 20, n° 29.

(14) Addit Cekus : DisoipaiosJ^su, cùm in re manifesté dissimulare ntful possint, id excogiiasse, ut dicerent ipsi preecognita fuisse omnia. At verô non animadvertit aut advertere noluit, ad scriptorum illorum sinceritatem^ qui fateantur ipsis^à Jesu praedictum fuisse : O mues vos scandaiizabimini in me insiocte istâj seque rêvera fuisse- scandalisai os • hoc etiam fuisse prsedictumPetro : Antequàmgallus cantet, ter me negàbis; terque negasse Petrum. Nisi eninvsiilceri et bonâ fide fuissent , *ed , quod putat Celsus , figraenta «cripsissent , de abnegatione Pétri, de discipulomm scandalo, nunquàm feçissent mentionem. Nam etsi haec acciderint, quis ità accidisse probasset? Origen. contra Celsum,, lib. h, n° i5.

Ta vero , nt hic vidisti illorum imperfection em , tiedisce illorum philosophica m mentent, et Teracitatem mirare; quomodo nempè scribentes, stupiditatem suam, «tei magnam,non occultent. S. Joan. Chrysost. in Matûi., Hom. lui, al. xiv, n° 1.

Perpende autem quàm verè loquantur apostqli, qui nec sua, nec aliéna vitia occultent; sed veracissimè scribant. Idem, in Joan., Honni, lxxxvii , aL irxxxvi, n° 1.

(15) Qui verô taies viroàf fiction ibus usos ac m entitos putant,et tanquàmimpostores in faroiis probrisque notare.conantur, cur non ipsi potiùs et ridiculi sunt, et odio invidiâque digni, tanquâm omnis veritatis in i m ici habentur. Qui quidem viros ab omni

. malitiâ alienos, tùmque sine fuco, verèque since-

rum animum in suis scriptis pree se fer en tes, malitiosos quosdam et callidos audent fingere?ophistas; tanquàm eos qui quidquid seripserint , commenti sint, et suo praeceptori, quae ille nunquàm fecerit, ad gratiam tribuérint. Èusebius , DemansL evaag., lib. m.

(16) VirHsraelitae, audke yerba haeo: Jesum Nazareuum, virum app-robatura à Deo in yerb», in vîrtùtibus , et prodigiis et signis quae fecit Deus per il- 'lum, in mediô vestrr, ut vos scitis. Act. li, 22.

Vos scitis quod factum est verbum per uni versa m ïudaeam, încipiens à Galileâ, post3>aptismum quod praedicavit Joannes, Jesum à Nazareth, quornodo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute; qui pejr^ transiit benefaciendo , et sanando omnes oppressos W diabolo : quoniam Deus erat crnn iHo. AcL », $7, 38.

Gontemplare praetereà quantum et ejusmodi stt illos dis rébus geslis Jesa nullam unquàm discrepans verbum protulisse. Si enim de omnibus rébus de quibus ambigitur, atque in judiciis quae ex legibus exercentur , communibusque controversws> consensus testium certum, ratumque* id efficit de quo ambigitur (in ore enim duotum, vel trium testium consistit omoe verbura.), cur in his quoque veritas non consistit? Cùm et duodecim apostoli fuerint» et septuagenta discipuii , et innumerabiiis extra hune numerum multitudo, qui admirabilem in omnibus coosensum servaverint, et rébus ab Jesu gestis testimonium dederint; non iliud quidem sine sudore, sed cum tormentorum, omnisque injuria», ac déni* què mortis perpessione. Euseb. 7 Démons t. evang<i lib. in.

364 froTES

-Quemadmodùm eriim in \yfk cùm divers» suit «chorda?,, unus tamen consensus est, sic etiam in apostolorum choro , quamvis sint diverses personae, un a tamen doctrina est, qu'a et unus artifex erat, Spiritus Sancfus , qui ipsorum animos movebat. Idque Paulus ostendens : Sive îg/tur, inquit, ilti, sive ego, .sic prœdicamus. S. Joan. Chrysont , H oui. in Ignatium martyrem , n° a.

Déàiquè auctores nostri, in quibus non frustra sacrarunv litlerarum ligitur, et terminatur canon, absit ut inter se aliquâ ratione dissentiairt. JJndè non immerito, cùm illa scriberent, eis Deuui, vel per eos locutum, non pauci in scholis atque gynanasiis, litigiosis disputationibus garruli , sed in agris, atque in urbibus, cum doctis atque indoctk,lot tacitique populi crediderunt. I psi tant pauci esse debnerant , nè multitudine vilesceret, quod religione eorum esse oporteret : nec tamen ira pauci, ut eorum non sh roirânda concenlio. S. AtigusL , rie Civit. Dei 9 lib.

xvni, cap. 4ï» 'n°

(18) At cùm primo loco quatemssemuscur* casteris evangelistis praetermîssus Lazarus à Joanne solo mémo rata s fuisset, respondebamus Spiritum Sanctum, ut commenti suspicion em praecideret, périmasse ut evangelist* qua ad miracuJa Salvatoris pertinerent, concordissimè describerent; curasse tamen ut alius aliud quidpiam pr»teriret; quod signum esse perspicuum ipsos, neque calHdè, deditâve operâ , unove*con sensu , neque ad gratiam evangelia scripsisse; ità ut omnes, cùm quidpiam in aliquo déesse t, mérita tem sinè fuco «déclarèrent. S. Joan. Chrysost. , HomiL de Lazar. quatrid.

DE La SECONDE DISSERT. 565

Tu vero qui dissonantiam illam objîcis , perindè facis ac si eadem ipsa verba , eosdem loquendi roodos proferre jnberes. Nam aliud est diverse looui, aliud pugnantia dicere. Idem, in Matth. prœmium Homil., i, n° 4.

Quia multa fecit Dominus Jésus, non omnes orania conscripserunt : sed alius ista, alius illa, suromâ tamen concordiâ veritatis. S. JugusL t Serm. ccxl, de Festis PaschaL prim, , ai. de tempore cxxxix , n° 1.

(19) Atqui, inquies, omnino contre accidit, Saepè enim inter se dissentiredeprebenduntur. Certè illud ipsum magnum est pro veritale argumentum. Si enim omnia accuratè consomment, quantum ad teropus, et quanlùm ad loca, et quantum ad i|>sa verba, ex inimicis nemo crédit unis erat, sed ex mutuo bumanoque consensu base scripta fuisse putassent, atque bujusmodi consonantiam, non ex simplicitate sinceritateque procedcre. Jàm vero illa quae, in exiguis rébus deprehendi videtur diversitas, omnein ab illis suspicionem depellit , scrîbentiumque fidem clarè vindicat. S. Joan. Chrjrsost. in Matth. $ prœmium Homii., 1 , n° a,.

(ao) Démonstration évangélique, par M. Duvoîsin, cinquième édition, chap. v, pag. 108^109.

(21) Quod si mendacia baec erant , quae ilJi ex composite finxissent, operae pretiura erit ad m ira ri quonam pacto tantus nu mer us consensum illum inter se, in rébus fictis, vel usquè ad mortem servaverit; neque utlus earum rerum formidine qu« iilos qui priùs sublati fuerant accidissent à sociètate, dérivent; neque reliquis publicè conlradixerit, prodens