‹ Dissertations sur le prêt-de-commerceChapitre 121 sur 152 · LES EXTRAVAGANTES · texte numérisé non relu

LES EXTRAVAGANTES

I. La collection des décrétâtes appelées extravagantes, parce qu'elles ne sont dans aucune partie antérieure du droit , présente au livre 111, sous le titre de emptione et venditione y deux décrets, l'un du Pape Martin V monté sur le saint siège en i4l7 , l'autre de Calixte MI élu en l455. Comme celui-ci est confirmât if du précédent , ne règle rien de plus , et est conçu presque entièrement dans les mêmes termes, il suffit de rapporter le premier.

« Martinus venerabilibus fratribus Lubiciy> nensi , et Almicensi Episcopis.

ce Regimini universalis Ecclesiae, quanquam y> immeriti , disponente Domino prœsidentes , » curis angimur assiduis, ut, juxta créditée nobis » dispensationis officium , subditorum quorum-

5) libet pacî et quieti, (quantum nobis ex alto » conceditur) intendamus ; et dubia quae inter » eos oriuntur pro tempore, ne litis anfractum, » seu scandalorum parturiant fomentum , nos- 7) tro moderamine declarentur. Sanè petitio dî^ » lectorum filiorum universorum, cleri, nobiy> lium, incolarum, et habitatorum civitatis, et » diœcesis Uratislaviensis nobis exhibita, coriti- » nebat quôd à centum annis citrà , et supra, et » à tanto tempore, et per tantum tempus eu jus yi contrarii memoria hominum non existit, in y> eisdem civitate et diœcesi, ac partibus aliis 7> TÎcinis, quaedam consuetudo rationabilis ob- » servata , praescripta , ac moribus utentium ap- » probata , ad communem hominum utilitatem » introducta fuisset, pro quibus princeps, baro, y> miles, civis, sive oppidanus partîum earumy> dem , cùm hoc expedire videbatur meliùs , » pro tune non valentes sibi consulere, personae » ecclesiasticœ , aut seculari, collegio, aut uni- » versitati, oppido Tel civitati , super bonis suis, y> dominiis, oppidis, terris, agris, praediis, do- » mibus , et hsreditatibus vendere consuevit , y> et vendidit annuos census unius, Tel plurium y> marcarum , aut grossorum Pragensium num- » mi polomaei, et pagamenti consueti, ad ratio- » nem , et pro quâlibet marcâ annui census » decem, undecim, tredecim, quatuordecim » marca? , aut plus Tel minus , secundùm tem- » poris qualitatem, prout ipsi contrahentes inter

» se convenerant, ipsi venditori tune integra-

y> liter in pecuniâ numerata solvi consueverant,

)> bonis in ipso contracta tune expressis, pro

y> ipsius censûs annui exsolutione in perpetuum

y> obligatis. Et semper in ipsis contractibus ex-

» pressé ipsis venditoribus data fuit facultas

» atque gratia, quôd ipsum annuum censum,

y> in toto , vel in parte, pro eâdem summâ de-

» nariorum quam ab ipsis emptoribus recepe-

» runt , quandocumquè vellent , libéré , absque

y> alicujus requisitione , contradictione, vel as-

» sensu possint extinguere, et redimere, ac se

y> ab ipsius censûs solutione extunc penitùs libe-

» rare : sed ad hoc hujusmodi censûs vendi-

y> tores inviti nequaquàm per emptores arctari

y> -vel adstringi valerent; etiam ipsis possession^

y> bus et bonis obligatis, penitùs interemptis ,

» seu destructis. Fuitque, et est talis contrac-

» tus emptionis et venditionis per Episcopos

» Uratislavienses pro tempore existentes, et eo-

» rum ofliciales, nec non per diversos dominos

» temporales locorum et terrarum in quibus

» census hujusmodi constituti existunt , tan-

» quam licitus, et communi utilitati deserviens,

» sœpiùs confirmâtes, pariter et approbatus.

» Quodque etiam super hujusmodi censibus

» plurima bénéficia ecclesiastica , collegia, ca-

» nonicatus et praebends, dignitates, personatus

» et officia, vicariae, altaria, numéro plusquàm

)) duo millia ; de expres$o çonsensu dominorum

p temporalium sub quorum territoriis dicta bona

» obligata consistant, erecta , dotata, et fun-

» data, authenticis eorumdem dominorum tem-

» poralium litteris sigillis sigillatis , et robo-

» ratis fore noscuntur. Quôdque etiam vendi-

» tores eorumdem censuum se nonnunquàm,

» ad ipsorum censuum solutionem, pœnis et

» censuris ecclesiasticis ordinariorum locorum

» spontè et libère submiserunt : sicuti etiam

» aliqui eorum tractu temporis compulsi fue-

» runt , et compelll consueverunt. Tamen non-

» nulli ex venditoribus ipsis , in arcum pravum

» conversi, cupientes cum alterius pecuniâ locu-

y> pletari, bujusmodi census hue usque per eos

y> anteà libéré, absque ullâ contradictione solu-

» tos, eisdem emptoribus, tam ecclesiasticis,

» quàm secularibus, solvere contradicunt et recu-

» sant, confîngentes hujusmodi emptionis et. ven-

» ditionis conlractus fore , et esse usurarios et

» illicitos, ipsos emptores ecclesiasticos et secu-

» lares, nec non collegia, canonicatus, et prae-

» bendas, et dignitates, personatus et officia,

y> vicarias et altaria , ac bénéficia hujusmodi

» ipsorum annuorum censuum spoliant percep-

» tione , et detinent spoliatos , in animarum,

» suarum periculum, eorumque emptorum prœ-

» judicium, damnum, et gravamen. Et prop- » tereà, an contractus emptionis et venditionis t> hujusmodi liciti existant, à nonnullis hœsita- » tui\ Quare pro parte eorumdem cleri , no-

5> bilium, incolarum, et habïtatorum civîtatis » et diœcesis Uratislaviensis nobis fuit humiliter » supplicatum , ut , an contractiis hujusmodi y> liciti vel illiciti censeri debeant declarare, et » aliàs eis in praemissis opportunè providere, de » benignitate apostolicâ dignaremur. Nos igi- 5» tur hujusmodi supplicationibus inclinât!, quia y> etiam ex relatione dilecti filii nostri Gulielmi » tituli S. Marci presby teri cardinalis, cui nego- » tium hujusmodi cum peritorum consilio com- » misimus examinandum, comperimus contrac- )> tus hujusmodi juridicos, et juxta détermina- » tionem Doctorum licitos fore. Ad hujusmodi * ambiguitatis tollendum dubium in praemissis , y> prsfatos contractus licitos, et juri communi v conformes, ac ipsorum censuum venditores, » ad iliorum solutiones (remoto contradictionis » obstaculo) obligari, auctoritate apostolicâ, tey» nore prarsentium, ex certâ scient iâ déclara* » mus : non obstantibus praemissis , caeterisque » contrariis quibuscumque. Nulli ergo omnino » hominum liceat hanc paginam nostrae decla- » rationis infringere , vel ei ausu temerario » contraire. Si quis autem hoc attentare prae- » sumpserit, indignationem omnipotentis Dei, » ac beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus, » se noverit incursurum. Volentes quôd prae- » dictoe litterae nostrae debitum sortiantur ef- » fectum , fraternitati vestra; per apostolicâ » scripta mandamus quatenùs vos; Tel duo, aut

unus

» unus vestrûm, per vos, vel alium, seu alios, » praefatis emptoribus, in prœmissis, oppor- » tuni favoris praesidium eflicaciter impenden- » tes, dictasque litteras, ubi, quandô, et quo- » ties expedire videritis, auctoritate nostrâ so- » lemniter publicantes, faciatis eisdem emptoj> ribus, vel ipsorum procuratoribus eorum no- » minibus, per venditores, seu debitores cen- » suura hujusmodi de praefatis censibus, juxta *> contractuum et conventionum inter ipsos ha- » bitorum formam et tenorem, plenam et de- » bitam satisfactionem impendi ; contradictores y per censuram ecclesiasticam , appellationa j» postpositâ, compescendo : non obstante si ali- » quibus communiter, vel divisim, à Sede apos- » tolicâ sit indultum quôd interdici, suspendi, » vel excommunicari non possint, per litteras » apostolicas non facientes plenam et expres- » sam , ac de verbo ad verbum , de indulto o) hujusmodi mentionem.

» Datum Rom* apud sanctos Apostolos, sexto » Nonas Julii, pontificatûs nostri anno octavo. »

II. Cette bulle approuve les rentes constituées, telles qu'elles sont usitées parmi nous, et sur lesquelles il y a voit eu dans leur origine des doutes et des difficultés. Ces rentes approuvées sont rachetables à la volonté du vendeur, ou débiteur, qui peut se libérer quand il lui plaît. Mais elles ne le sont pas au gré de l'acheteur, ou créancier, qui n'a pas droit de se

Page 1