Actuarii seu notarii, usurarum prexe

j> netse, omnesque qui contractibus usurarîis » aliquam operam, vel consensum prœbent, » ejusdem criminis censeantur esse participes.

5. y> Si quis in saeros ordines cooptatus, » compertus fuerit usuram exercuisse , sive no- » mine proprio, sive alieno, juxta Niceni Con- » cilii $ententiam dejicialur à clero, et alienus » habeatur ab ecclesiastico gradu. » ( Concil. Hard., tom. x, pag. i3oi; — «t Concil. Labb., tom. xv, pag. 911 et 912.

CXLII. Concile de Bordeaux, de Fan i585, cbap. xxix de usuris et illicitis contractibus.

« Quoniam ferè ubiquè gentium teterrimum » usurae crimen, quod olim non immérité à » quodam homine ethnico homicidio compa- » ratum fuit, omnium hominum eu jusque ordi- » nis et conditionis invasit animos, et quod » sanè graviter dolendum est, usque adeô in- » valait, ut jam plerisque nullam peccati mor- » talis rationem habere videatur, sed veluti li- » cita negotiatio, contra manifestum Dei prae- » ceptum exerceatur. Eâ de re ne quis hâc in » parte culpam suam ignorationis excusatione ï> praetexere possit, visum est nobis ex sacris » Scripturis et SS. Patrum decretis quaedam » bu jus generis delicta, quœ passim in hâc » provinciâ committuntur, annotare, et ea pro » muneris nostri ration e prohibere : ut sciant » cuncti, qui hujusmodi crimina, vel illis affi- » nia commisejrint, se mortes eeternœ pçenâ,

» nisi sedulô indè résilierait, mulctandos et » excommunicandos esse: eos vero, qui mani- » festè taies fuerint, non solùm vivos altaris » communione privatos , aliisque gravissimis -» pœnis obstrictos teneri, sed etiam morluos » sepullurâ ecclesiasticâ carituros esse.

» Ne cui igitur ex mutuo, praeter sortem ex » convento, vel eo, quod datum est, aliquid >> amplius accipere, aut principaliter sperare, » sive ejusdem generis, sive alterius quomodo- >> cumquè, etiamsi opéra- sint, liceat; etsi pe- » cuuiae ipsœ sint pupillorum > aut viduarum, *> aut locorum piorum , vel etiam dotales, nisi » quatenùs id jure nominatim permittitur. Mu- » tuum enim ex praecepto divino débet esse » gratuitum.

» Ne quis mutuo det frumentum, aut vinum, » vel id genus aliud corruptum aut mixtum , » ut tantumdem integri et puri carioris redda- » tur, etiamsi restitutio differatur in quodcum- » que tempus debitori commodum.

» Si quis debitum loco et tempore reipsâ » oblatum accipere recusaverit, nihil prœter » sortem, vel ratione dam ni emergentis, vel » quâcumque aliâ de causa, accipere possit

» Ne quis, ob dilatum solution is diem, cariits » vendat quàm justi pretii ratio ferat.

» Sed neque etiam ob anticipatam solutio- » nem res minoris ematur justo pretio, ve » miniis solvatur, jT

DISSERTATION. 5C)f

» Ne cui prœsenti pecuniâ indigenti quid- » quam cariùs vendatur, ut statim à venditore » per se, vel per interpositam personam viliùs » eraatur.

» Ne res magnae œstimationis modico pretio » pignon detur, vel vendatur, pacto redimen- » di intra certum tempus, ut si ad dictum » tempus non redimatur, maneat emptori li- » bera , aut ei qui pignori accepit.

» Ne cui liceat ita contrahere, ut debitor » totam pecuniae summam creditori solvat, » cùm ille partim pecuniâ dederit, partim no- » minibus, quae difficile exigi possint, vel in » rébus pluris quàm valeant œstimatis.

» Ne in societate, in quâ alter pecuniàm » confert, alter operam, lucrum aliter quàm » ex. œquis partibus dividatur.

» In societate animalium, quae inaestimata » alicui dantur custodienda , sive ut opéras » praestet, omnes casus etiam fortuiti semper » sint periculo ejus qui dederit, nisi accipien- » tis et custodienlis dolo aut magna negligen- » tiâ damnum accidisse contigerit.

» Non fiât pactio, ut sors sit semper sa! va, » etiam ex primis fetibus.

» Et in locationibus animalium, quœ fiunt *> certo pretio, si illa absque dolo aut negli- » gen tiâ ejus, qui conduxit, détériora fiant, » aut pereant, id semper sit dam no eis, qui » locaverint.

» Ne liceat divitibus tempore méssis et vinde-^ j> miœ, fmmentum et viaum viliùs emere, ut » ista posteà quanti voluerint vendere possint, » neve iisdem fas sit tempore sterilitatis et fa- » mis pro libidine annonam vendere, ne pau- » pères famé conficiantur, vel facultatibus suis » omnino spolientur. Neque enim paucorum ava- » ritià perire débet uni versa respublica. Quare » magistratus, ad quos haec cura pertinet, hor- » tamur, ut omnium justis moderatisqtie pre- » tiis provideant.

» Piohibentur quoque annuorum censuum » simulati et fictitii contractus, in quibus nul- » la certa res immobilis, quae justo pretio » ematur, designatur et exprimitur.

» Vel ubi venditor intra aliquem praestitu- » tum diem redimere cogatur, vel ubi non pos- » sit redimere, nisi post certum tempus.'

» Tel ubi an n un s census, ad cujus solutio- » nem res obligatur, superat aestimationem fruc- » tuum, quos ex ipsa re dominus solet, aut » potest percipere.

» Cùm vero contractus omnes usurarii, et » qui à jure, ut iniqui, prohibentur, nulli et » irriti, et inanes sint, etiam jurejurando fir- » mati; contrahentesque nec non tabelliones, » proxenetee usurarum, aut lucri participés, » ministrique horum scelerum, pœnis à jure » graviter coërceantur , cavere omhi studio » oportet, non modo ab iis qui qsurae pravi-

» ta te m

» tatem aut turpe lucrum prae se ferunt, sed » et aliis temperandum, qui licèt specie justi- » tiae apparentis contegantur, re tamen ipsà d praedictis affines sunt, multorumque animas » laqueis perniciosè involvunt.

» Ne verô lilterarum rudis populus hoc igno- » ret, Parochorum erit ea interdùm publiée » in ecclesiâ recitare, et quascumque alias fe- » noris ac usurae species proliibere, cum de- » nuntiatione restitutionis merito faciendae, si » et à sacerdote absolvi , et à Deo peccata sibi » condonari velint. » (Conc. Hard., tom. x, pag. 1370; — et Concil. Labb., tom. xv, pag. 980.)

CXLTII. Concile de Tours, de l'an i585, dans le chapitre xiv, où il traite des défauts des Ecclésiastiques.

« Cùm prospiciat Concîlium, quamplures Ec~ » clesiasticos in contemptum sacrorum cano- » num, secularibus negotiis se immiscere, no- » bilium et aliorum laïcorum procurare nego- » tia, fenus seu usuras lege divinà prohibitas » exigere, ex pecunià mutuo data praeter sor- » tem aliquid recipere, firmas secularium ad- » ministrare, mercaturis ( nundinatorum more) » instare, ipsis etiam laïcis domesticè famulari » et inservire, inhibet haec Synodus, ne cujus- » vis ordinis Ecclesiastici , talia in posterum » quovis qusesito colore, sub pœnâ perpétua» » depositionis, exercere audeant.