‹ Documents parisiens du règne de Philippe VI de Valois (1328-1350): ExtraitsChapitre 51 sur 97 · CCCXVIII · texte numérisé non relu

CCCXVIII

1343, mai. La Grange de Derval.

Lettres de sauvegarde accordées par Philippe VI en faveur du couvent

des Chartreux de Paris 9 .

(JJ. 75, n» 573.)

R. de Molins.

Justice.

Par le roy.

Sine finencia.

i343, 20 juillet. Villers-aux- Loges.

Lettres de légitimation accordées par Philippe VI à la requête de Charles de

Grimaldi, en faveur de Pierre de Vignolo, né à Gènes, et bourgeois de

Paris.

Philippus, etc.. Notum facimus universis tam presentibus quam futuris, quod cum Petrus de Vignolo oriundus de Janua, burgensis

1. Brunoy, Seine-et-Oise, arr. de Corbeil, cant. de Boissy-Saint-Leger.

2. Ces lettres sont publiées dans le Rec. des Ord, des rois de France, t IV, p. ii, dans un vidimus de Jean le Bon, du mois de novembre i35o.

noster et habitator ville Parisiensis, et prohibita copula, sive adulterio vel de alio gestu illicito originem traxisse dicatur. Nos, attendentes quia in ipso geniture maculam virtutum decus abstergit, prout ex multorum fidedignorum relatione didicimus, contemplatione dilecti et fidelis consiliarii nostri Karoli de Grimaudis, militis, nobis super hoc supplicantis, de plenitudine régie potestatis et speciali gracia, ac ex certa scientia, dictum Petrum de Vignolo ex predicta prohibita copula genitum, ad honores seculares actusque legitimos quoslibet, quo ad temporalia, tenore presentium legitimamus, ac ut legiti* mum tractari volumus in omnibus et jubemus, hujusmodi geniture maculam totaliter abolendo. Concedentes eidem de potestate, gratia et scientia prefatis, ac auctoritate nostra regali, ut ipse, tanquam legitimus, in bonis paternis et materais, paternique et materai generis, ac aliis tam mobilibus quam immobilibus in quibus de jure vel de consuetudine sive usu succederet seu succedere deberet aut posset, si de legitimo fuisset matrimonio procreatus, succédât, et ea, tanquam legitimus jure successorio valeat venditare, adipisci, retinere et possidere pacifiée et sine impedimento quocumque, ac de ipsis disponere tanquam successor legitimus in eisdem ; et quod proies sua de legitimo procreata matrimonio et procreanda, in universis bonis suis mobilibus et immobilibus, acquisitis et acquirendis ac obvenientibus quoquomodo, hereditaris jure succédât et succedere libère possit et valeat Petro prefato, tam ex testamento quam ab intestato et aliter libère et impune, dumtamen aliud quam deffectus predictus natalium non répugner, hujusmodi natalium deffectu seu constitutione, ordinatione statuto vel lege, editis et consuetudine vel usu generali vel locali regni nostri ad hoc contrariis vel in contrarium facientibus, non obstantibus quibuscumque. Firmiter inhibentes universis et singulis justiciariis nostris et successorum nostrorum, ac quibuscumque deputatis et deputandis a nobis vel successoribus nostris presentibus et futuris, ne quis, eundem Petrum vel prolem suam vel ejus successores aut posteras, in bonis quibuslibet ejusdem acquisitis vel acquirendis, seu undecumque obvenientibus, occasione dicti deffectus natalium ipsius Pétri, contra premissa, inquietare, perturbare aut quoquomodo molestare présumant. Et ut predicta omnia et singula, firma et stabilia perpetuo persévèrent, etc..

Datum apud Villares in Logio 4 , die xx* julii anno Domini millesimo CGC XL tercio.

Per dominum regem. Lorriz.

Sine financia de mandato régis, per cedulam suam quam retinuimus.

J. de Sancto Justo.

1. Villers-aux-Loges, désigné par Cassini sous le nom de Villier, entre Marigny, Loiret, eant. d'Orléans, et Vennecy, cânt. de Neuville-aux-Bois.

DU RÈGNE Dl PHILIPPE VI Dl VALOIS. 203

i343, 22 août. Ambert-aux- Loges.

Philippe VI donne à Guillaume Crébart, son maréchal, la moitié d'une maison et deux arpents un quartier de terre sis à Clignancourt, confisqués sur Jeannin le Jeune, meurtrier de Gillet Borchet.

(JJ. 74, n*47i.)

Philippe, etc., savoir faisons à touz presenz et avenir que, comme pour la forfaiture de Jehannin le jeune, filz de Rogier le jeune, demourant à Clingnencourt, lequel a tué et murtry Gillet Borchet, si comme nous avons entendu, touz les biens dudit Jehannin nous soient confisquez et commis, especialment deux arpenz un cartier de terre et la moitié d'une maison séant en ladite ville de Clingnencourt. Nous, pour considération des bons et aggreables services que nous a fait ou temps passé et fait chascun jour Guillaume Crebart, nostre mareschal, à ycellui Guillaume, donnons heritablement, cessons et transportons, pour lui et pour ses hoirs, à touz jours mais, lesdites choses à avoir, tenir et posseoir et en faire sa volenté comme de sa propre chose ; et lesdites choses voulons et mandons estre ostées de nostre demaine, se appliquiez y estoient de nouvel, et délivrées audit Guillaume comme son propre héritage. Et que ce soit ferme chose et estable perpetuelment, etc..

Donné à Hambart ou Loige 4 , le xxn° jour d'aoust, l'an de grâce

mil troys cenz quarante et troys.

Par le roy.

J. Chambeilam.

Sine financia.

Justice.

i343, novembre. Poissy.

Philippe VI confirme une sentence d'absolution rendue en faveur de Simonet, dit le Doux, clerc, demeurant à Saint- Laurent près Paris, accusé de meurtre commis sur la personne de Jean Lallemand.

(JJ. 74, n* 86.)

Philippus, etc., notum facimus universis tam presentibus quam futuris, nos vidisse litteras, formam que sequitur continentes.

In nomine Domini, amen. Universis présentes litteras inspectu-

1. Ambert-aux-Loges, aujourd'hui Ambert, Loiret, comro. de Chanteau, arr, et cant. d'Orléans.

ris, officialis commissarius specialis reverendi in Christo patris ac domini Fulconis Dei gratia Parisiensis episcopi, super commissis et committendis excessibus, maleficiis, criminibus et delictis in civitate et diocesi Parisiensi corrigendis et puniendis, ac in melius reflformandis, salutem in Domino. Notutn facimus quod cum nos, ex officio nostro procedentes ad promotionem et prosecutionem promotoris curie Parisiensis, hujusmodi negocium promoventis et prosequentis nomine dicte curie et pro ipsa, necnon ad denunciationem Johanne dicte la Richiere matris deflfuncti Johannis Allemanni et Lorini de Capella, hoc idem negocium, prout quemlibet ipsorum tangit et tangere potest, promoventium et etiam prosequentium, Symonetum dictum le Douz, de Sancto Laurencio prope Parisius clericum subditum et justiciabilem nostrum, in possessione tonsure et habitus clericalis existentem ac in nostra juridicione ecclesiastica commorantem, nostris detineamus carceribus mancipatum pro suspicione cujusdam homicidii sibi impositi, perpetrati ut dicebatur seu commissi in nostra juridicione Parisiensi, in personnam dicti deflfuncti Johannini Allemanni ; quatuor editis peremptoriis, cum debitis, secundum jus et juxta consuetudinem curie Parisiensis, dierum intervallis litteratorie in pluribus locis civitatis et diocesis Parisiensis, ac etiam in curia Parisiensi ; nobis ibidem pro tribunali sedentibus et congregata multitudine gencium copiosa, facto silencio, publicari, intimari, proclamari, denunciari palam et publiée fecimus et mandavimus ut si essent aliqui seu aliquis qui dictum Symonetum vellent seu veilet super dicto maleficio impetere, seu aliquis per viam denunciationis, accusationis, vel aliter procedere contra ipsum, quod comparèrent coram nobis, certis et pluribus diebus sibi super hoc assignatis, coram nobis (sic). Quibus diebus, seu aliqua eorumdem, aliqui non comparuerunt nec aliquem seu aliquos pro se miserunt, nisi dumtaxat dicta Johanna, mater dicti deflfuncti et Johannes, maritus Aceline filie ipsius Johanne, suo et dicte Aceline uxoris sue nomine, qui dixerunt et responderunt in judicio coram nobis, quod per viam denunciationis, una cum promotore curie nostre, procedere intendebant contra dictum Symonetum, viaque per nos omnibus aliis preclusa, quod de cetero ad premissa apponenda nullatenus admittantur, juxta usum et consuetudinem supradictum, attentis contumaciis eorumdem. Nichilominus, nos, prout ad nostrum spectat officium, nolentes quod taie crimen remaneat impunitum, volentesque scire veritatem de premissis et an dictus Symonetus sit in aliquo culpabilis maleficii supradicti vel non, contra dictum Symonetum, super dicto homicidio eidem, ut dicitur, imposito, articulos tradidimus in scriptis, in hune modum.

Fama cum gravi scandalo, publica insinuationeque clamosa referentibus, ortum a fidedignis et non malivolis habentibus, que nostras aures sepe et sepius propulsarunt ; nos, officialis Parisiensis,

commissarius specialis reverendi in Christo patris ac domini Fulconis, Dei gratia, Parisiensis episcopi, super commissis et committendis excessibus, criminibus et delictis in civitate et diocesi Parisiensibus corrigendis et puniendis, zelo moti justicie, dicimus et proponimus ex officio nostro, ad promotionem et prosecutionem promotoris curie Parisiensis, hujusmodi negocium promoventis et prosequentis nomine dicte curie et pro ipsa, necnon ad denunciationem Johanne dicte la Richiere matris Johannini Allemanni et Lorini de Capella hoc idem negocium, prout quemlibet eorum tangit seu tangere pot est, promoventium ac etiam prosequentium contra Symonetum dictum le Douz de Sancto Laurencio juxta Parisius, clericum subditum et justiciabilem nostrum in nostraque juridicione ecclesiastica cornmorantem et in nostro carcere detentum, reum, quod idem reus, una cum suis complicibus armatis armis bellicosis, pensatis insidiis, ad omne malum perpetrandum deditus, ac nature humane inimicus, Deum pre oculis non habens, sed Dei timoré postposito, assaillira in nostra juridicione predicta prodicionaliter, et nequiter invasit dictum deffunctum Johannem tune viventem et in nullo delinquentem, et ipsum Johannem attrociter percussit et enormiter verberavit, ac de ensibus et cutellis, armisque aliis bellicosis in capite et allibi in pluribus partibus sui corporis lesit et vulneravit, usque ad non modicum sanguinis [effusionera] adeo letaUter, quod idem Johanninus, ex dictis verberationibus et vulneribus per dictum reum et ejus complices eidem Johannino factis et illatis, infra paucos dies sequentes, diem clausit extremum. Item, dicimus et proponimus, prout supra, ex officio nostro, contra dictum reum, quod idem reus Dei timons oblitus, ausu suo temerario et dyabolo instigante, sub cujusdam noctis silencio et hora suspecta, occultas insidias et insultum ad modum aliorum magistrorum insidiatorum et tanquam hominum explorator, latroque et homicida ac raptor communis, una cum suis aliis complicibus in hac parte, adversus dictum Lorinum prodicionaliter, nequiter et injuste, ac armis exacutis se (sic) evaginatis, mortiferis, impetuose de armis hujusmodi hostiliter irruit in eundem Lorinum, que[m] et de armis attrociter percussit, et enormiter rerberavit, et letaliter in capite et aliis quam pluribus sui corporis partibus usque ad non modicum sanguinis eflusionem verberavit, lesit et maie tractavit, credens, et pro firmo, antequam abinde recederet, dictum Lorinum interiisse, vel saltem ictus mortales sibi dédisse et in personam ipsius intulisse, quodque insuper, dictus reus, una cum nohnullis sibi associatis complicibus etiam in hac parte, quamplurima bona memorati Lorini, seu que pacifice et justo titulo tune temporis possidebat, in nostra juridicione predicta, ab eodem Lorino, ipso inscio et ignorante, ac prêter et contra voluntatem ejusdem, utpote, unum ensem, unum supertunicale, ac pecuniam numeratam, ac alia bona, alias, si opus

fuerit in processu declaranda et specifîcanda, valentia communi extimatione centum solidos parisiensium, cepit, surripuit et subtraxit, ac ipsi Lorino contractavit clandestine et furtive ; seu premissa fecit vel fecit fieri dictus reus, aut premissa facientibus opem dédit, consilium pariter et favorem. Et dum premissa faciebant, interrait, et dum ea prohibera potuisset ne fièrent, ea non prohibuit; sic murtrum seu homicidium actuale in personam dicti defuncti et mentale, quantum in se fait, in personam dicti Lorini rartum seu latrocinium dampna» biliter perpetrando. Item, quod dictus Lorinus, pro premissis sibi pter dictum reum inflictis, ut premittitur, illatis, injurias ac dampna, sumptus, misias et expensa ac interesse, per factum et culpatn dampnabilem dicti rei sustinuit et incurrit usque ad summam vingenti librarum parisiensium, tantumque interest ipsius Lorini petere, consequi et habere légitime, quod pro premissis noluissetque nec adhuc vellet tantum pro predicta summa sustinuisse, ymo malluisset et adhuc maUet tantum et plus de suo proprio admisisse; quodque, post premissa et occasione premissorum, dictus reus se absentavit a villa Parisius et se posuit [in] franchisas et immunitatibus, et se hue et illuc reddidit fugitivum, sic se reddens culpabilem et suspectum de premissis. Et postmodum, ad jura regalia pluries evocatus, super premissis débite responsurus et juri pari tu rus, non comparuit ; et ob hoc, servata sollempnitate in talibus consueta, fuit per gentes regias a regno Francie bannitus; quodque ita est, tam de jure, quam de anti» qua et approbata consuetudine civitatis et diocesis Parisiensium, quod, quando pro certo delicto bannitur, et talis bannitus, de delicto pro quo bannitus est, convictus, eo ipso reputatur et habetur, et pro convicto reputari débet et haberi ; ac super premissis omnibus et singulis, fuit, et est dictus reus culpabilis, vehementerque suspectus, et publiée non immerito diffamatus, labora[vit]que et adhuc laborat publiée et fama ; suntque premissa vera, notoria et etiam manifesta, adeo quod nulla possunt tergiversatione celari, eaque seu que sufficiunt de eisdem recognovit dictus reus vera esse. Idcirco, ne facilitas venie in personam dicti delinquentis, ceteris intentionem tribuat delinquendi, et ne sanguis subditorum nostrorum de nostris manibus, ob deffectum justicie, in die finalis judicii requiratur, premissa et quodlibet premissorum dicimus et proponimus ex officio nostro, una cum dictis promotore et denunciatore, contra dictum reum ad hune finem quod si in premissis vel aliquo premissorum reperitur culpabilis per nos, tanquam homicida corrigatur et puniatur, statuaturque et decernatur contra ipsum prout jura volunt et requirunt canonice sanctiones, ac prout tôt et tantorum maleficiorum attrocitas postulat et requirit, quodque justicia inde fiât, quodque per nos condempnatur et compellatur idem reus ad reddendum et restituent dum dicto Lorino dicta bona si extant, et si non extant, centum

sotidos parisiensium pro valore et precio eorumdem, et ulterius ad reddendum et solvendum dicto Lorino viginti libras parisiensium pro injuriis atque dampnis datis, misi[i]sque, interesse, custibus et expensis predictis, quas et que et quos tantum extimat taxatio nostra ; salva et si opus fuerit canonica et légitima procedenda, ac super hoc justicia per nos fiât [in] causis et rationibus antedictis. Que petunt fieri ' dicti promotor et denunciator quibus supra nominibus, partem adversam sibi in expensis legitimis condempnari, protestando de probandis ea dumtaxat que sibi sufficit de premissis. Datum anno Domini M CCC XLIII, die lune ante festum Nativitatis beati Johannis Baptiste.

Super quibus articulis et contentis in eis, Yvo de Kaerdefret, clericus, procurator domini Symoneti quo ad hoc sufficienter fundatus, fuit postmodum in judicio coram nobis, nomine dicti Symoneti, et pro ipso litem contestatus in scriptis in hune modum. Acta coram nobis officiali Parisiensi commissario speciali reverendi in Chrlsto patris ac domini, domini Fulconis, Dei gratta Parisiensis episcopi, super corrigendis et puniendis criminibus, excessibus et delictis in civitate et diocesi Parisiensibus, commissis ac etiam committendis anno Domini M CCC quadragesimo tercio, die Jovis post festum Nativitatis beati Johannis Baptiste, hora vesperarum, asserenti peremptorie coram nobis promotore curie Parisiensis hujusmodi negocium, nomine promotoris ipsius curie promoventi ac etiam pro* sequenti; neenon Johanna dicta la Richiere et Lorino de Capelia hoc idem negocium denunciantibus et suis nominibus prosequentibus contra Symonetum dictum le Douz, clericum de Sancto Laurentio juxta Parisius, in nostro carcere, occasione suspicionis sibi impositi homicidii, in nostra juridicione, in personam deffuncti Johanninl Alemanni filii dicte Johanne, ut dicitur perpetrati, detentum reum, ad respondendum ex parte dicti rei articulis nostris eidem per dictoa promotorem et denunciatores traditis ,in hiis scriptis, et ad procèdent dum in causa quam nos, ex officio nostro, una cum dictis promotore et denunciatoribus contra eumdem detentum movemus seu movere speramus ulterius, ut jus esset. Dicta die, prefato promotore, nomine quo supra et Philippoto de Luginis, clerico procuratoris et procurator, nomine dictorum denunciatorum ex una parte, et Yvone de Kaerdefret, clerico procuratoris et similiter procurator, nomine dicti rei ex parte altéra, in judicio coram nobis, comparentibus ; pre* fatus Yvo, nomine procuratoris dicti rei proposuit quod idem reus, occasione dicte suspicionis solummodo fuerat et erat in dicto carcere nostro detentus, quodque cum dicta[m] Johanna[m] omnesque amicos alios et affines dicti defuncti, coram nobis fecisset dictus reus vocare ad impetendum eundem, si sua crederent interesse per modum accusationis, denunciationisve aut quovismodo occasione predicta,

ao8 DOCUMENTS PARISIENS

comparuerit dicta Johanna, dicens quod, prout sua intererat, intendebat et volebat procédera occasione predicta contra dictum reum per modum denunciationis ; et fuit acceptata dies ad tradendum articulos ex officio nostro, una cum promotore predicto, ad denunciationem ipsius Johanne super facto seu negotio hujusmodi duntaxat. Unde quamvis dictus reus acceptaverit diem cum dicto Lorino, hoc fecit, credens et supputans ipse fore de consanguinitate vel affinitate dicti defuncti, et quod sua interesse crederet ipsum posse de jure impetere eumdem reum occasione predicta, non alio modo. Viso tenore dictorum articulorum, ad ipsius rei noticiam est deventum quod dictus reus non est nec esse se dicit consanguineum nec affinem in aliquo memorati defuncti, et per consequens sua non interest nec sua interesse dicit quod impetat denunciantem, nec aliter dictum detentum speciaiiter occasione predicta. Ad implicandum autem seu interferendum alia, ut dampna et interesse, ac alias actiones civiles, ad finem detentionis ejusdem rei, de quibus actionibus fit mentio in articulis supradictis, non est dictus Lorinus aiiqualiter admittendus, cum adhuc ab initio non sit actum, nec occasione sive pretextu hujusmodi actionum quas nittitur intermiscere dictus Lorinus, potest vel débet expeditio ipsius rei impedirî. Concludens, ob hoc, dictus Yvo, nomine quo supra, prefatum Lorinum debere per nos compelli et excludi a prosecutione contenta in articulis supradictis, reservato sibi quod possit alios lacère articulos quantum ad ea que tangunt vel tangere possunt ipsum et ad eum spectare et pertinere de jure ; petens hoc, sepedictus Yvo nomine supradicto, per nos, ac dicens debere fieri tam de jure, quam stilo et consuetudine fôri nostri. Ad que, dictus Lorinus respondens, dixit quod nunquam fuit, nec est intentionis sue prefatum detentum impetere occasione suspicionis mortis dicti defuncti quoquomodo, petens tamen admitti ad alia per modum denunciationis prosequenda in dictis articulis contenta, eundem Lorinum tangentia.

Nichilominus, post plures intercationes 1 (sic) super hoc, et aliisc cont[r]ario propositis et objectis, fuit ex toto discessum per dictum Lorinum ab editione dictorum articulorum, assignataque dies ad tradendum, ex parte ipsius Lorini, una cum dicto promotore, alios articulos super omnibus et singulis que propfonere voluerit idem Lorinus contra dictum detentum. Et hiis actis, asseruerunt dicti promotor et Johanna denunciatrix omnia et singula in dictis articulis quantum tangunt factura dicti homicidii contenta, légitime fore vera. Super quibus, dictus Yvo, nomine procuratoris dicti rei, confessus fuit eundem reum nostrum fore justiciabilem et subjectum clericum, in nostraque jurisdicione ecclesiastica commorantem, ac nos habere specialem potestatem

i. Il faut lire : c altercationes. i

corrigendi et puniendi omnes excessus, omniaque crimina et delicta commissa et committenda in civitate et dyocesi Parisiensibus, prout in articulis continetur; ceteraque omnia, et singula, contra ipsum, occasione suspicionis dicti homicidii proposita cum protestatione de ineptitudine, et et[iam] insufficienter propositis et de suis factis contrariis, peremptoriisque aliis legitimis defFensionibus, loco et tempore proponendis et probandis, negans idem procurator penitus esse vera, dicens debere proponi minime contra ipsum. Quibus actis, nos assignavimus dictis partibus diem sabbati instantem, peremptorie coram nobis ad jurandum de calumpnia et veritate dicendis ex parte dictorum denunciatorum et rei super propositis et negatis, et ad procedendum ulterius, ut jus erit. Datum et actum anno, die Jovis et hora predictis.

Lite igitur, super premissis ex parte dicti Symonis le Douz, clerici, ut predicitur légitime contestata, prestitoque a dicto Symoneto in dicta causa tam de calumpnia quam veritate dicenda solito juramento ; quibusdam positionibus a nobis dicto Symoneto, super premissis, factis, et responsionibus earumdem positionum ad easdem positiones subsequtis; nonnullis si quidem testibus ex parte dicti promotoris, nomine quo supra contra dictum Symonetum, ad probandum et fandendum intentionem suam, productis, receptis, juratis, et diligenter super articulis dicti promotoris examinatis; dictorumque testium attestatis dictis et depositionibus in scriptis fideliter redactis, omniumque testium productorum attestationibus, predictis partibus in judicio, coram personis competentibus, more solito publicatis, omnibusque aliis rite et légitime peractis, et juris ordine, in his omnibus, prout decuit observato, et in causa hujusmodi, de voluntate et consensu dictarum partium habito pro concluso. Demum, die Veneris ante festum Omnium Sanctorum, que fuit ultima die mensis octobris anno Domini M CCC XLIII*, dictis partibus, ad audiendum jus seu diffinitivam sententiam a nobis ferri et pronunciari in dicta causa et ad procedendum ulterius, ut jus esset, coram nobis peremptorie assignais ; renunciato primitus et ante omnia, per procuratorem dictorum denunciatorum, penitus et expresse ulteriori prosequtioni dicte cause, prout in processu dicti Symoneti continetur : dicta die, dictis promotoribus, nomine quo supra, ex una parte, et Symoneto le Douz, clerico, pro se ex altéra, in judicio coram nobis personaliter comparentibus, et jus seu diffinitivam sententiam a nobis ferri et pronunciari in dicta causa, cum instancia petentibus. Nos, visis actis et processibus cause p resentis, visa etiam renunciatione ex parte dicti denunciatoris, ut premittitur, factis consideratis etiam et attentis eorum meritis, visaque inquesta'facta contra dictum Symonetum, reum super premissis ; consideratisque aliis que nos, in bac parte, de jure et equitate movere poterant et debebant, de bonorum et jurisperi-

torum consilio, jus, seu nostram super premissis omnibus diffinitivam sententiam in scriptis pronunciamus in hune modum.

Reum a reatu dicti homicidii et ab omnibus aliis et.singulis per dictum promotorem propositis contra eum absolvimus diffinitive sentencialiter in hiis scriptis, ipsum a nostro carcere libérantes, expensas compensantes ex causa. Ténor vero commissionis a dicto rêverendo pâtre nobis facta talis est.

Fulco, permissione divina Parisiensis [episcopus], dilecto nostro magistro Guillelmo Tardivi, legum doctori, Albiensis et Petragoricensis ecclesiarum canonico, salutem in Domino. De vestris probitate, industria ac circonspecta prudencia quamplurimum confidentes, vos officialem nostrum Parisiensem fecimus et constituimus, et etiam ordinamus, cognitionem, examinationem et decisionem causarum pendentium et movendarum, tam civilium quam criminalium, et aliorum, ad officialatus officium, tam de consuetudine quam de jure spectancium, vobis plenarie commentes; neenon ut de criminibus, excessibus et delictis commisses et committendis in nostris civitate et dyocesi Parisiensibus et alias cognoscere, et ex officio inquirere, decidere, punire ac corrigere valeatis, et cetera facere et exercere que circa premissa neccessaria fuerint seu etiam oportuna, vobis plenariam et liberam, tenore presentium concedimus et comittimus potestatem. In quorum omnium testimonium, sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum prima die mensis septembris, anno Domini M CGC quadragesimo tercio, apud Sano tum Marcellum prope Parisius.

De quibus omnibus et singulis supradictis, dictus Symonetus requisivit a me notario publico infrascripto, sibi fieri publicum instrumentum. In quorum omnium testimonium, sigillum Parisiensis curie, una cum signo et subscriptione Johannis de Podio Freni notarii publici infrascripti, presentibus litteris duximus apponendum. Acta fuerunt in curia episcopali Parisiensi anno Domini M CGC XLIII, die Veneris supradicta, indictione xu*, pontificatus sanctissimi in Christo patris ac domini nostri domini démentis, divina Providentia pape sexti, anno secundo, presentibus discretis vins, magistro Radulpho de Clincampo et Guidone Fabri, juris peritis, Jacobo de Narbona, notario publico et Jacobo de Tornaco, clericis, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.

Et ego, Johannes de Podio, clericus Lemovicensis dyocesis, publicus, apostolica et imperiali auctoritate notarius, et curie Parisiensis juratus, dicte sententie prolationi et pronunciationi et premissis omnibus aliis et singulis, dum sic agerentur, una cum dictis testibus presens fui. Et quia transcripta articulorum, litis contestate et commissionis predictorum per collationem diligenter fectam de eisdem, cum originalibus suis concordare reperi et inveni; ideirco, premissa

DU RÈGNE DE PHILIPPE VI DE VALOIS. ail

omnia in hanc formam publicam redigendo, hic manu propria me subscripsi, et signum meum requisitus presentibus apposui con- ' suetum.

Nos vero, litteras suprascriptas et omnia et singula in eisdem contenta, rata et grata habentes, etc..

Datum apud Poysiacum anno Domini M CGC XLIII*, mense novembri.

Per dominum regem, ad relationem dominorum J. Richerii et H. Galli.

Rougemont.

Sine financia, propter panpertatem ipsius.

J. de Sancto Jnsto.

i343 y 3 décembre (?). Paris.

Lettres de Philippe VI confirmant la renonciation par procureurs faite par

Jeanne, veuve de Philippe, roi de Navarre, après l'enterrement du cœur

dudit roi de Navarre aux Jacobins de Paris, à tous les biens meubles et

aux dettes de son mari et la déclaration qu'elle fait de ne s'en tenir qu'à

son douaire.

(JJ. 68, n« 55.)

Philippe, etc...., à toux cenlx qui ces présentes lettres verront, salut. Savoir faisons que en nostre présence, là ou nous fumes, à l'enterrement du cuer de nostre très cher cousin jadis le roy de Navarre, conte d'Evreux 4 , en l'église des Jacobins à Paris, le mercredi in° jour de décembre, vinrent tantost après l'enterrement dudit cuer à la fosse où il estoit mis noz très chers filz et frère les dux de Normandie 2 et de Bourgoigne s , procureurs, et en nom de procureurs de nostre très chère nièce la royne de Navarre, jadis famé dudit roy de Navarre, et comme procureurs de elle, par nostre amé et féal chevalier et conseiller Symon de Buxi parlant en nom de euls et pour euls comme procureur, nous firent dire en substance et puis baillier par escript les paroles qui s'ensuivent.

Che sont messeigneurs les dux de Normandie et de Bourgoigne,

i. Philippe d'Evreux, roi de Navarre, ayant porté secours au roi de Castille Alphonse XI contre les Maures, tomba malade au siège d'Algésiras et vint mourir à Xérès le 16 ou le a6 septembre i343. Il laissait sa veuve, Jeanne d'Evreux, avec trois fils et cinq filles. (Art de vérifier les dates, éd. in-fol. v t. I, p. 755.)

Page 1