DEUXIÈME LETTRE A PIE V

9 mai 15G8.

Sanctissime pater, epistolam Sanctitatis Vestrae accepi, signatam die quinta februarii ( ), illi respondentem qua Sanctitatem Vestram certiorem faciebam de mea inprincipeni suscepta animadversione. Sanctitatis Vestrae pedes osculor in eorum obsequiura quae in ejus epistola exarata perlegi. Tara sancta enim et christiana verba prudentiaque consilia, zeluni affectunique veri parentis prae se ferentia, nequeunt aliquod levamen consolationemque dolori meo non praebere, cuni ego intelligam qua ratione sentiendus raihi sit, et inde cognitionis multum ac munitionis accédât. Fiducia niihi in Deo est, cujus ad honorera cuncta ordinare in anirao habui, fore ut, ope ac intercessione Sanctitatis Vestrae, in ejus laudeni ac regnorura meorum publicuni beneficiura referatur.

Praeteritis literis Sanctitati Vestrae significare volui causas hujus raei consilii, quantum raihi necessarium visura fuit, ut propositum meura illi notum fieret ipsaque intelligeret nec irara indignationeraque, neque ipsius principis reatum, in causa hujus deliberationis fuisse, quara nec eo inteuderam ut ipse puniretur, aut rcformationera aliquam acciperet. Horura enim si aliquid nie inipulisset, aliud tentassem reniedium, quiu ad hanc extreniitatem procederem. Aliqua tune singillatim aperire ex industria praeterniisi, ratus uiihi proniptiorera sese occasionem id faciendi oblaturani, postquaui cuncta ordinassem, quae ad rectam hujus negotii instilutionem spectare vide^antur. Hodie vero cupienti raihi, in cunclis raeis actionibus, et his praesertira gravioribus, Sanctitati Vestrae satisfacere, in eaque, tanquam in vero parente, oranem flduciani reponenti, opportunum visura est clariorera Sanctitati Vestrae reddere de cunctis ratiouem, ut exinde hujusce deliberationis raeae causani flnemque deprehendere nulle negotio posset.

Cum pluries considerasseni onus mihi a Deo irapositura, ratione statuura ac regnorura quae raihi regenda ac administranda tradere dignatus est , ut in ipsis sartani lectaraque servarera orthodoxam religioneui obedientiaraque erga sanctani sedem, utque eadera pace ac jure retinerem, ac, post brève annoruni meorum curriculum, stabilita ac in tuto posita pro eoruni diuturna conservatione relinquerem ; cum hoc in primis ex persona successoris diligenda pentleat, curaque Deo placuerit (id exigentibus iniquitatibusmeis),ut princopstot et tantis abundaretdefectibus, inlellectus partira, partira naturalis ejus condilionis, ut omnis in illo

(M 11 y a ici une cireur de date i[ui esl le fait du traducteur |irobabU'mcnr, car Pic V no reçut (juc Ic-'J lévrier la lettre du roi (voir |). ji8). Il est à supposer ijuc c'est miirfii qu'il faut lire, au lieu de februarii.

APPENDICE B. 6o<

aptituilo ad id necessaria desideraretur, etpraeterea sese objicerent mihi gravia incommoda futura, si regimen et successio in ipsum deferrentur, apertaque pericula in quae cuncta offenderent : post diuturnum ac singulare experimentum, ac reniediis omnibus frustra adhibitis, cura remedii parum, vel potius nihil, ex ejus persona sperari posse perspicue agnosceretur, quo tempore effectuque, quae rationabiliter metuebantur, mala praeverterentur, necessarium fuit demum consilium hoc sequi, ut ipse nenipe carceri manciparetur, indeque ulterius ac prolixius studiura fieret, prout res exposcere videretur, ut irreprehensibili suflfragatione ad propositi mei finem accederem.

Pergratuni sane accidit mihi tam molestum vulnus Sanctitati Vestrae aperire (licet illius commeraoratio acerbiorem in me dolorem reviviscere fecerit) , ob quietem ac solamen quod ex eo Sanctitati Vestrae detecto experior. Vestras enim sacras apud Deura preces auxilio mihi futuras spero, sanisque consiliis, niaximo meo commodo, hac ratione uti potero. Sanctitatem Vestram nihilominus enixe deprecor, ut nullam extra se hujusce rei notitiam derivari sinat : licet enim deinde silentio contegi nullatenus debeat, nam qualis sit prodere omnino necesse erit, modo tamen satius videtur ne in publicum edatur, quaravis multiplicia judicia ac varii sermones, qui super re hujusmodi ubique habentur, me minime lateant; rebellionis crimine a nonnullis principi perperam illato, quod quidem omnino commentitiura ac falsum esse, ex scriptis aliis ad Sanctitatem Vestram a me epistolis Sanctitas ipsa Vestra intelligere potuit; aliis vero in re Mei reum illum deprehensum fuisse existimantibus, quod magis etiam a veritate comprobatur alienum ; aliis demum alia opinantibus, qui licet temeritatis sunt arguendi, nec excusari facile possiut; tamen expectandum est, ut opportune tempore se veritasipsapi'odat ipsiusque negotii progressione clarescat. Interea, in his quae ad illius commodum necnon delicias, personaeque ejus dignitatem spectant, in primis consultum volui, imperans abunde ei omnia suppeditari, tum pluribus ejus faniulatui addictis, tum aliis quibuscumque, quibus opus esset, subministratis. De his vero quae ad ejus animae utilitatem pertinent, nil intentatum relinquam, nec aliquod in hoc studii mei desiderari posse permittam, juxta temporis opportunitatem ac principis dispositionem, adhibendum. Nec ei in primis confessarius illius deerit, qui spiritualia et auxilia et consilia sedulo ministrabit, ac in omnibus sanctius saniusque consilium sectabor. Si quid ulterius Sanctitati Vestrae signiflcare opus erit, eadem qua in praesenti fiducia agam.

Matriti, 9 maii 1568.

Humilissiraus filius Sanctitatis Vestrae,

Ego Rex.

{Annales eciUsiaslici, aucture J. de Laulkciiiu , l XXIII, noiuac, 1733, in-fol , p. 147.)

DON CARLOS l-T PHILIPPE II.