‹ E?tudes d'histoire et de the?ologie positiveChapitre 122 sur 164 · Comment. in Mat. xxvi · texte numérisé non relu

Comment. in Mat. xxvi

«2. Adv.lovinian.l1,17; In lerem.xxx1,10.) Cf. Comment. in Marc. XIV, Am et suiv. : « Accepit Iesus panem et benedicens fregit, transfigurans corpus suum in panem, quod est Ecclesia praesens, quae accipitur in fide, benedicitur in numero, frangitur in passionibus, datur in exemplis, sumitur in doctrinis », etc.

loin encore, quand il décrit le Sauveur à la cène instituant « le vrai sacrement pascal » et se servant du pain et du vin, comme avait fait Melchisedech en figure, pour nous offrir, repraesentare, le sacre* ment de la vraie pâque « dans la vérité de son corps et de son sang » : le mot repraesentare est un rappel de Tertullien.

À Rome on est donc plus près des Africains, et} cette observation est de nature à rendre plausible le soupçon qu'on peut avoir que le canon de la messe romaine a primitivement contenu quelque africas nisme. L'histoire ferme du texte du canon romain ne commence qu'à la fin du vi® siècle ou au com: mencement du vri° . Toutefois, et s’il ne s’agit que de l’anamnèseet de l’épiclèse, le De sacramentis donne une attestation qui est du plus haut intérêt : voici ce qui se lit, en effet, dans le De sacramentis :

Vis scire quia verbis caelestibus consecratur ? Accip quae sunt verba. Dicit sacerdos : Fàc nobis, inquil, hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, accept: bilem, quod figura est corporis et sanguinis Domini nost Iesu Christi.

Qui pridie quam pateretur, in sanctis manibus suis actepit panem, respexit in caelum ad te, sancte patel

4. Voyez E. Bisuop, dans le Journal of theological studies, t. IV (1903) p.555-578, « On the early texts of the roman canon ». Le Liber pont ficalis (éd. DuCHESNE, t. I, p. 127) attribue au pape Alexandre l'intro duction de l’anamnèse dans le canon : « Hic passionem Domini mi scuit in praedicatione sacerdotum, quando missae celebranfur. » pape saint Grégoire, qui introduisit le Pater dans le canon, sel justifie ainsi : « Orationem dominicam idcirco mox post precem [plus haut il dit : post canonem] dicimus,quia mos apostolorum fuit ut ad ipsam solummodo orationem oblationis hostiam consecrarent: Et valde mihi inconveniens visum est ut precem quam scolasticus composuerat super oblationem diceremus, et ipsam traditionem quam redemptor noster composuit super eius corpus et sanguinem non diceremus. » Epistul. IX, 42. k #

omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumque apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens : Accipite et edite ex hoc omnes ? Hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringitur. Similiter etiam calicem, postquam caenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in caelum ad te, sancte pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis et discipulis suis tradidit, dicens : Accipite et bibite ex hoc omnes : hic est enim sanguis meus. Quotiescumque hoc feceritis, toties commemorationem mei facietis, donec iterum adveniam.

Et sacerdos dicit : Ergo memores gloriosissimae eius passionis et ab inferis resurrectionis et in caelum ascensionis, offerimus tibi hanc immaculatam hostiam, rationabilem hostiam, incruentam hostiam, hunc panem sanctum et calicem vitae aeternae; et petimus et precamur, ut hanc oblationem suscipias in sublimi altari tuo per manus angelorum tuorum, sicut susciperedignatus es munera pueri tui iusti Abel, et sacrificium patriarchae nostri Abrahae, et quod tibi optulit summus sacerdos Melchisedech !.

Les liturgistes critiques n’ont pas fixé leur attention sur le trait singulier que ce texte a conservé et qui ne se retrouve pas dans le texte reçu du canon romain :

Page 1