Id. A
cibum, sed aliud est sacramentum, aliud virtus sacramenti'. » Augustin, pour caractériser cet effet, reprend un mot de Tertullien : « Caro vescitur ut anima Deo saginetur. » Et il écrit :
| Ego sum panis vivus qui de caelo descendi. Noli parare fauces, sed cor. Inde commendata est ista caena. Ecce credimus in Christum, cum fide accipimus. In accipiendo novimus quid cogitemus. Modicum accipimus, et in corde saginamur. Non ergo quod videtur, sed quod \creditur pascit?.
| A ce pain est lié un don, invisible, suprasensible, pur intelligible et pur objet de foi. Mais parce qu'il est pur objet de foi, ne pensons pas qu'il soit, en quelque sorte, créé par la foi. La preuve en est que les petits enfants reçoivent ce don spirituel, bien qu'ils soient incapables d’un acte de foi. La communion des enfants est aussi valide que leur baptême : « /nfantes sunt, sed membra eius | i. e. Christi fiunt. Infantes sunt, sed sacramenta eius accipiunt. Infantes sunt, sed mensae eius participes fiunt, ut habeant in se vitam®. »
Aussi réel que l'effet du baptème est l'effet de leucharistie. Nous avons vu Augustin qualifier eucharistie de medicina, de saluberrimum saramentum; en parler comme d’un sacrement inslitué ad salutem spiritalem; comme d’un aliment, Saginamur, pascit. L'influence de la doctrine du quatrième évangile a été décisive. Commentant le
M1. In Ioa. tract. XXNI, 11.
In. Sermo CXII, 5.
1\3. Sermo CLXXIV, 7. Cf. De pecc. merit. I, 21; Contra duas epp. Pelag. 11,8; Contra Iulian. 1, 13.
ROME Que 2 i t:
texte JVisi manducaveritis carnem filit hominis.…., Augustin écrit :
Corpus dixit [Dominus] escam, sanguinem potum. Sacramentum fidelium agnoscunt fideles.
Puis il rappelle les murmures que la parole du Christ soulève parmi ses propres disciples, et il suppose que le Christ s'adresse à eux en ces termes :
Hoc vos scandalizat ? Putatis quia de hoc corpore meo quod videtis partes facturus sum, et membra mea concisurus, et vobis daturus? Quid sè ergo videritis filium hominis ascendentem ubi erat prius?
Certe qui integer ascendere potuit, consumi non potuit. Ergo et de corpore ac sanguine suo debit nobis salubrem refectionem, et tam magnam breviter solvit de sua integritate quaestionem. :
Manducent ergo qui manducant, et bibant qui bibunt; esuriant et sitiant; vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est : sed sic reficeris, ut non deficiat unde reficeris. Illud bibere quid est nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam : habebis vitam, et integra est vita: Tunc autem hoc erit, id est, vita unicuique erit corpus et sanguis Christi, si quod in sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veritate spiritaliter manducetur, spiritaliter bibatur. Audivimus enim ipsum Dominum dicentem : Spiritus est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam. Verba quae locutus sum vobis, spiritus et vila sunt!.
De même que le baptême sauve, l’eucharistie vivifie. Pour saint Augustin l’analogie est saisissante entre ces deux sacrements, et il l’observe ex=