DE INTELLECTU

VII. Totus homo corpore, carne et anima constat. Corpus hospitiumanimœ, domusquidemrectœ, pravsecarcer. Per carnem, spiritùs scilicetetmaterisemixturam, motus etappetitus sensuum designantur. Anima rationalisnihil aliud est quarri memoria, ratio, voluntas^. De his disserendum. Memoriam vix atlingit Bernardus, sine quâ tamen animam non posse aliquando vivere prœdicat^. De ratione autem multa profert, quœ referam.

Rationi veritas finis est, quam ut adipiscatur tria prœsto sunt : fides, intellectus, opinio. « Quorum intellectus ratione nititur, fides auctoritati, opinio sola veri similitudine se tuetur. Habent illa duo certam veritatem \ sed fides clausam et invoiutam, intelligentia nudam et manifestam : cœterum opinio certi nihii habens, veruni

' De Conv. ad Cleric, cap. VI, p. 483. Serm, in fest. Penlec. I, p. 929» = — « Ut de corpore taceam, in anima tria intueor : ralionem, voluntatem, memoriam et haectria animam esse. » Tn Gant. Serm. Xî, p. 1296.

* « Durante anima durât et mcnioria ; sed qualis? Faîda fiagitiis, horrida facinoribus, vanitate lumida, contempla hispida et neglecta. » De Consid. Lib. V, Cap. XII, p. 450 „

— Gi —

per veri similia qua^rit j)olius qiiani apprehenc^it^ n Auctoritas qiia fides nititur, vel ex liomine vel a Deo : si a Deo nil aliud requirit quam testimonii certitiidinem ; sin ex liomine, quum teslimonium falsitalis aiit ignoranlia?, nempe ex hominis pravilate et imbecillitate. reum sit, testimonii sinceritas approbanda. Quae sic proponuntur, veritatis locum obtineant necesse est apud rationem. Intellectus se ipse probat. Quum enim rationi lucem inférât, quiejudicantivim facial, veritatis prœsentia agnoscenda est ^. Lux illa quam evidcntiam dicimus, unicum veri argumentum est, evidentia de re, pei* intellectum, evidentia de legitimo testimonio, per fidem ^ Opinari autem non terminus sed via bifurcala, qure bivio nunc ad veritatem, nunc ad errorem ducat.

Mil. Triplex igitur fons doctrinae humana^, credere, intelligere, opinari. Quibus autem adminiculis seu instrumentis rerum notitia acquiratur vel (]uo pacto, anima corporis carcere inclusa, ad rerum noliliam assurgat quaerendum est. Quœdam de liac questione quae

' De Consid. Lib. V, Cap. III. « Verus intellectus certam habet non modo veritalem, sed notiliam veritatis. Fides est voluntaria quéedam et certa prgplibatio necdum propalatœ veritatis. Intellectus est rei cujuscumque invisibilis certa et manifesta notitia. Opinio est quasi pro vero habere aliquid quod falsum nescias. Ergo fides ambiguum non habet ; aut si habet, fides non est, sed opinio. Quid igitur dislat ab intellectu? >'empe quod et si non habet incertum, non magis quam intellectus, habet tamen involucrum, quod non intellectus. Denique quod intellexisli, non est de eo quod ultra quœras : aut si est, non intellexisti. Nihil autem malinuisscire quam qure fide jam scimus. Ibid.

' Cf. Mallebranche. De la Recherche de la vérité. Cartes, de Meth.

' « Fides non est TSlimalio : sed sperandarum suhstanlia rerum, argumentun> non apparentium. » Sic fidenï definicnli F). Paulo Bernarùus assenlit. Tract, de Error. Abel.,Gi9.

Arislolc'leni, non nulla qiia3 Platoiiein sapianl, reporire est. AUamen quum niisquam haiic philosophicain qiia3stionen), mediœ œlalis scliolis tri la m, in conlroversium Bernardus adduxerit, ipsius opinioneni inductione potiusquam argumentis eliciemus. lllum iiec in Noniinalium partes ivisse, nec mediani Abelardisentenliam probavisse, plusquam veri simile esse mihi videtur, nenipe ex assuetisdoctrinœ fontibus, necnonetexinimicitiis. Uealistis ergo secure annumerandus, Multa tamen corporis sensibus in acquirendis notionibus tribuit, hoc quidem loco : « Verum nos vivimus post corpus, sed ad ea quibus beale vivitur, nul lus nobis patet accessus nisi per corpus. Ipsa siquideni quœ facta sunt, id est corporalia et visibilia, ista non nisi per corporis instrunientuni sensa, in noslram notitiam veniunt^» Hoc quidem non idemsonat acveterisillud philosophise axioma : «Nihil est in intellectu quod non prius fuerit in sensu. » Elenini corporalia ac visibilia tantummodo sensibus Iribuens Bernardus , non modo praîclaram Lebnilzii exceplionem « prseter intellectum » subaudit, sed et interiores animas sensus et mundum intelligibilem seponit qui , conscientise et ralionis propriâ virtute , innotescunt. Innatas animai tacultates, innatum rectitudinis saporem et ordinis amorem nec non et divinœ nolionis quoddam vestigium multis agnoscit tum verbis, tuni sententiis. Ibi alïerendus mihi videtur locus quo Bernardus Socraticas parles ampleclens in primis' ponil nosce

' In Gant. Semi. V, p. 1275, <« His prœcipue duobus sensibus, id est vlsui et auditui uemo fidem putat esse negandam. » De offic. Episc. Cap. VI, p. 470.

teipsum, unde anima ad iiotitiam Dei pra^tervolat. a Volo proinde auimam primo omnium scire seipsam, quod id postulet ratio et ulililatis et ordinis... hoc modo erit gradus ad notitiam Dei cognitio suî et ex imagine sua, quse in te renovatur, ipse videbitur ^»

Se splendide Realistam, imo Platonieum, probavit quum Gilberti Porrelani doctrinam in concilio remensi retudit, divinitatem scilicet quâ Deus est Deus, justitiam quâ justus, bonitatem quâ bonus, sapientiam quâ sapiens efferens et aperte substantialem declarans, « Recédant, inquit, a nobis novelli, non dialectici, sed heeretici, qui magnitudinem quâ magnus est Deus, et item bonitatem quâ bonus; sed et sapientiam quâ sapiens et justitiam quâ justus, postremo divinitatem quâ Deus est, Deum non esse impiissime disputant... Si quid de Deo proprie dici posset, rectius congruentiusque dicetur Deus est magnitudo, bonitas, justitia, sapientia, quam Deus est magnus, bonus, justus aut sapiens^. » Eamdem sententiam de ideis generalibus sive abstractionibus, quae ad hominem et creaturas competunt, eodem loco profîtetur : « Non sua magnitudo anima ^, non magis quam sua nigredo corvus, quam suus candor nix, quam sua risibilitas aut rationalitas homo : cum tamen nec corvum sine nigredine, nec sine candore nivem, nec hominem qui non risibilis sit et rationalis umquam reperias, ila et anima et animse

' Serm. In Gant. XXVI, p. HOO-l.

' In Gant. Serra. LXXX, p. 1548.

* ■ Non est sua magnitudo anima. Nam elsi anima non invenitur absque magnitudine suâ, ipsa tamen et extra animam reperitur. » Ibid.f p. 1547.

magnitudo, etsi insoparabiles, diversa; lanicn ah inviconi siint. Quo modo non diversaa cum hœc in siibjeelo, illa suhjectum et substantia sit? » Ex his liquet, quomodo Deus bonitale bonus, juslitiâ justus, sapienlia sapiens, sic corvum nigredine nigruin, nivem candore candidam, animam magnitudine magnam apparere, et ideo bonitatem, justitiam, sapientiam, nigredinem, candorem et magnitudinem, non nomine tantum, vel mentis conceptu, sed re ipsa vigere et consiste re.

IX. Hactenusde veritatis lontibuset instrumentisacde idearum origine : nunc exquirendum quâ mentis intentione, quû intellectûs purgatione, animœ ad veritatem liât aditus. Quamvis Bernardus cogitandi methodum non explicuerit nec quatuor illos errorum fontes quos Verulamius non nove, sed nova et longius arcessitâ formula innuit, scilicet idola specùs, idola fori, idola theatri, idola tribus, designaverit, multa tamen, quœ a(] vitandos errores et veri viam ineundam prosint, indicavit. Tota vero illius doctrina de regendo intelleetu ad ethicampotius quam ad logicam spectat. Anima enim superbiâ ', odio ^, propria3 utilitalis respectu, veritatis contemptu^, nimiâ curiositate^* excaecatur, pravis affoc-

^ « Trabes in oculo grandis et grossa superbia in mente est. » Tract, de Grad. Humilit. Cap. IV. 546.

' Odium veritatis judicium nesclt. Ibid.., p. 671.

' « Cum veritatem contemnerunl, jure receperunt ut non cognosccrent. Quid iniquius quam conlemnere veritatem ? Quid vero justius quam et conlcmptoribus substrahiet ipsam cognilionem. » Epist. XVIII, p. 3G.

* Tract, de Grad. Hum. Cap. VI, p. 671.

libus iiKMills acies Jiehetalur aut in Iransversuni agitur; ideo inilimn et finis scientiae a Dei amore. Quod si anima, verilalis capax, verilatem pro ipsius mensurâ lecipere velit, volunlas ordinetur, alfectus purgetur, inlellectus docileoi se prœbeat^ Nam « conformitas auiinam Veibo marital \n Non igitur vanis scholarum disputalionibus, non lemerariâ absconditorum indagalione vera cognitio attingilur, sed simplicitate mentis, niorum caslitate, benigno erga Deum obsequio, pars illa veritalis quam bomini assequi datur, bominis animam illuminât ^.

DE AFFECTlh.

X. Affecius ou)nia, quae ad corporis appetilus et concnpiscenliam et animae moins speclanl, conlinet. Inter nlriimqiie médius, quuni misceturcorpori^carnis, quum, animœ sociatur, cordis iiomen accipit. Omnes igitur affecius, cor et caro compleclunlur, quorum primus impelus necessitalis est, non volunlatis-^L

' « Duo erco sunt quae in nobis purganda sunt, intelleclus et affecius, inlellectus ut uoveiit, affecius ut velit.» In Asc. Dom. Serm. IH, p. 9l4.

' Serm. In Gant. LXXXIII, p. Vbbl .

' « Factà igitur de medio iniquitale, qua» eam, qua^ ex parte est, dissimulitudinem facit, erit unio spiritùs, mutua Visio, niutuaque dileclio. Siquidem venienle quod pcrfectum est, evacuabilur quod ex parte est : eritque ad alteruirum casta et consumraata dileclio, agnilio plena, visio manifesta, conjunclio firma. socielas individua, similitudo perfecta. Tune cognoscet anima, sicut cognila est, tune amabitsiculamala est. In Gant. » Serm. LXXXII, p. 1 556-7 ,

* u Vita, sensus, appetilus, memoria, ingenium, et si qua talia sunt, eo ipso

Cmii pra^^cipue carneni sibi vindicet nequani ille ^jeneris humani hoslis, iii eaqne lasciviat, ut, quœ natiira ad procreationis usum , iamem , silimque explendarn dédit, ad luxuriam, ebrietatem et giilam transférât, iiil inirum est si Bernardus, magnus castitatis et abstinentiœ auctor, banc luem de medio tolJere aut saltem spiritui inancipare tentaverit. ïdeo illam strenue insectatus, earnis delicias spiritûs corruptelam ', domesticum hostem ^, laqueum animse ^, multis perstringit. Cumin earnis bomine indi(>iiam profitetur, in illius seivos invehitur ^ et quô certius cbristianos ad banc pesteni debellandam impellat, post certaminis gravissimos quidem, labores, victorise suavitatem describit^. Carnali doniinatione non modo mores lœdîintur sed et obscuratur intelleclus cui née vitœ finis nec via amplius apparel. Nec tanli sunt islse voluptates quibus Iruendis anima pessumdetur, nam viventi lucluosas^' ac pœnitcndas delicias afferuntqutc mortuœnon supersint, nisi ad pcenam.

subjacent necessitali quod non plene subdita sunt voluntali. ï Ttacl.dc !ib. Arbit. Cap. II, p. 605.

' «r Haec infirmantium sunl fomenta non arma militanlium. » Epis. I, p. G. « Quam domeslicus hostis, quam pcriculosa lucta, quaminteslinum bellum! Hoslem hune crudelissimum nec fugere possumus nec fugare. » In Domin. VI, post. Pent. Serm. III, p. 942. — « Caro, quâ nullus vicinior hostis.» In Vig. Dom. Serm. II, p. 758,

' «Gestamus laqueum nostrum ; carnem hanc loquor de peccalo nalam. » In Quadrag. Serm. V, p. 822.

* «Videmus sane non nullos tabernacula sua in turpissimaî caplivilatls domicilia commutasse, nec militare in his, scd miseram gerere servitutem, » In Psalm. Serm. X, p. 854.

« Rêvera cum incepcris, trislilia itn[)lel)it cor luum, sed si porsoveraverrs tristiliatua converletur in gaudium, viv. .» In Asc. Serm. HI, p. 917.

• In Gant. Serm. IX, p. 1291.

« Pulc'iire, vino com})aront earnaloin affeclum. Ut eiiiiii uva semel expresse non liabet jam quod denuo fundat, sed perpétua ariditate damnatur, sic caro pressura morlis ab omni prorsiis sua delectatione siceatur, nec ultra revirescit ad libidines'. »

Haec de carne Bernardus quam frœnandam, regendam et ad finem a naturû institutum redigendam censet. Nunc ad cor, scilicet inoralem et spiritualem affectûs partem, venieiidum.

XI. Cor totuni^ quatuor affecti bus constat, amore, timoré, gaudio et tristilia,natura nec bonis nec pravis, sed ad malum sicut ad bonum idoneis. « Sunt autem istaî quatuor affectiones notissimsc. Absque bis non subsistit anima buniana , sed quibusdam in coronam, quibusdam in confusionem. Purgatse enim et ordinatœ gloriosam in virtulum corona reddunt animam, inordinatac per confusionem dejectam et ignominiosam. Purgantur autem sic. Si amantur quse amanda sunt, si magis amanturquaemagisamanda, si non amantur quse non amanda sunt, amor purgatus erit. Sic et de cœteris^. «Sic ad purgationem affectuum non modo requiritur intentionis

* « Gaudent in cibis, gaudent in pompis, gaudent in diviliis, gaudent et in viliis homines ; sed luctus occupât extrema ejusmodi gaudiorum. » De Div. Scrm, I,p. J08G.

' « Attende solerter quid diligas, quid metuas ; unde gaudeas aut contristeris. Tolum enim cor in his quatuor afTcclionibus est, et de his accipiendum puto ^(juod dicitur ut in tolo corde tuo convertaris ad dominum. » DeJejun. Serm. Il, p. 817.

' Serm. de Divers, L., p. 1 isi .

rectitude ne in malam partem divertantur, sedetmodus, ne citra maneant, vel ultra provehantur.

Amor omnes affectus absorbet^ et cor totum, quum prœvalet, sibi vindicat. Quatuor in illo gradus numerare est. « In primis diligit seipsum homo propter se. Caro quippe est et nil sapere valet prœter se. Cumque se videt, per se, non posse subsistere, Deum quasi sibi necessarium ineipit per fidem inquirere ac diligere. Diligit itaque in secundo gradu Deum, sed propter se, non propter ipsum. At vero cum ipsum cseperit occasioiie proprise necessitatis colère et frequentare, cogitando, legendo, orando, obediendo, quadam hujusce modi familiaritate paulatim sensimque Deus innotescit, consequenter et dulcescit : et sic gustato quam suavis est dominus, transit ad tertium gradum, ut diligat Deum non jam propter se, sed propter ipsum. Sane in hoc gradu diu statur et nescio si a quoquam hominuni quartus in hac vitâ perfecte apprelienditur, ut se scilicet diligat homo tantum propter Deum^. » Hœc igilur scala aiïectûs, hominis amor propter se, Dei pro[)ter hominem, Dei propter ipsum, hominis propter Deum, quaequidem naturse imbecillitati accommodatur, quuin per carnis servitium homo sibi primum adhœreat, nec nisi gradatim ad superiora assurgere queat. Si in anima hominis invaluerit tertius hic amor, cœteros affectus recte ordinatnec sinit pravas cupiditates in mente tumultuari.

Ex amore sic ordinato oritur, quasi de fonte, timoris,

« Amor sibi abundat, amor ubi venerif, CîPleros in se omncs tradiirit «♦ «aplival afTeclus. » In Gant. Serin. LXXXIII, p. i .'168 . • Tract, de IMlig. Deo, Cap. \V, p. GOl ,

gaiidii et laîtiticie purp^alio. Iiuie quoqiie produit liumililas qUiT cordis bene compositi pigiius est et argumentuïii, simul et caritas qiiœ hominem Deo, hominibus homines dulci vinculo alligat. Recto amore suî et Dei generanlur, bumilitate condiuntur et servantur boni afleclus : nam ut per superbiam lapsœ sunt animœ, sic per hunnlitatem iilis resurgere datum est. Amoris igitur purgatio cor tolum ordinat, quum timorem, gaudium et LTliliam identidem purget, caritatemque infundat et bumilitalem.

Cor auteiii superbia depravatur, quœ primo gradu amoris innixa, animam in sui ipsiusadmirationedetinet, unde nec Deo nec proximo adhîierere valet. Superbien gradus accurate notât Bernardus in tractatu qui de Humilitatis gradibus inscribilur ^ Inde oriuntur omnes pravi cordis affectus, odium, invidia, iracundia, quorum quidem naturam describere ad etbicam pertinet.

Hsec Bernardi de affectu accurate disposita, curiosum naturse liumanœ et callidum interpretem arguunt : Garnis nempe et cordis partes industrie dividit, utriusque commercium indicat, et qua ratione intellectum vel inliciant vel adjuvent egregie monstrat. Nunc milii, eodem duce et auspice, de libero arbitrio disserendum, ut tola bujusce disquisitionis materia absoivatur.

* Hos sic dislribuit : curiosilalem, levitalem animi, ineptam laetitiam, jaclanliaiii, singularilatem, arrogantiam, prœsumplionera, defensionem peccalorutn , siinulalain confessionem, peccandi liberlatem denique et consueludinem. Vid. Tidcl. (le Grad. Ilumil., CX. et scq.,p. 67 1 . et seq.